රෂිකා හෙන්නායක මැයි 12, කොළඹ LNW :
අතීතයේ පාඩම් සහ වර්තමාන තීරණ
ඉහළ යන ජීවන වියදම, නව බදු ප්‍රතිපත්ති සහ විදුලි ගාස්තු සංශෝධන හමුවේ සාමාන්‍ය ජනතාව දැඩි පීඩනයකට ලක්ව සිටින බව රහසක් නොවේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම පීඩනය හමුවේ ලබාගත් ජයග්‍රහණ ආපසු හැරවීමට දරන උත්සාහයන් පිළිබඳව ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ නියෝජ්‍ය අධිපති ආචාර්ය චන්ද්‍රනාත් අමරසේකර මහතා බරපතල අනතුරු ඇඟවීමක් සිදු කරයි. මෑතකදී පැවැති දේශනයකදී ඔහු අවධාරණය කළේ, මැදපෙරදිග ගැටුම් හේතුවෙන් ලෝක බලශක්ති වෙළඳපොළේ පවතින අස්ථාවරත්වය හමුවේ, දේශපාලන උවමනාවන් මත සහනාධාර ලබාදීමට යාමෙන් අප නැවතත් 2022 වසරේ අඳුරු ආර්ථික අගාධයට ඇද වැටිය හැකි බවයි.
ගාමිණී කොරයා පදනම සහ ශ්‍රී ලංකා ආර්ථික විද්‍යාඥයින්ගේ සංගමය සංවිධානය කළ මෙම දේශනයේදී නියෝජ්‍ය අධිපතිවරයා පෙන්වා දුන්නේ වර්තමානයේ ක්‍රියාත්මක වන මිල සංශෝධන සහ රාජ්‍ය මූල්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණ යනු හුදෙක් තාක්ෂණික තීරණ නොව, රටක් ලෙස අපේ පැවැත්ම තීරණය කරන සාධක බවයි.
ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති විග්‍රහ කිරීමේදී බොහෝ දෙනෙකුට මග හැරෙන කරුණක් වන්නේ ‘නොකළා නම් විය හැකිව තිබූ දේ’ (Counterfactual) පිළිබඳව සිතා බැලීමයි. 2022 සැප්තැම්බර් මාසයේදී 70% ක උපරිමයකට පැමිණි උද්ධමනය පාලනය කිරීමට දැඩි පියවර නොගත්තේ නම්, ශ්‍රී ලංකාව අද වන විටත් වෙනිසියුලාව හෝ සිම්බාබ්වේ වැනි රටවල් අත්විඳින වසර ගණනාවක් පුරා පවතින අති-උද්ධමනකාරී (Hyperinflation) විනාශයකට ගොදුරු වීමට ඉඩ තිබූ බව ආචාර්ය අමරසේකර මහතා පෙන්වා දෙයි.
බොහෝ විට අර්බුදයකින් ලැබෙන සහනයට වඩා අර්බුදයක් වළක්වා ගැනීම මහජනතාවට පෙනෙන්නට නොතිබුණද, මාස 10ක් වැනි කෙටි කාලයකදී උද්ධමනය තනි ඉලක්කමකට ගෙන ඒම හරහා වළක්වා ගත්තේ සමස්ත ආර්ථිකයම අළුවී යන මහා විනාශයකි.
“උද්ධමනය පාලනය කිරීමට පියවර නොගත්තේ නම්, උද්ධමනය තවදුරටත් වේගවත් වී වසර ගණනාවක් පුරා ඉහළ මට්ටමක පැවති රටවල් මුහුණ දුන් අත්දැකීම්වලට ශ්‍රී ලංකාවට ද මුහුණ දීමට සිදුවිය හැකිව තිබුණි.”
මූල්‍ය පද්ධතියේ බිඳ වැටීම වළක්වා ගැනීම
ආර්ථික අර්බුදයකදී සිදුවිය හැකි දරුණුතම අනතුර වන්නේ බැංකු පද්ධතිය කඩා වැටීමයි. එවැනි තත්ත්වයකදී ජනතාව බැංකුවල තැන්පත් කර ඇති මුදල්වල නාමික අගය පවා අහිමි වීමේ අවදානමක් පවතී. ශ්‍රී ලංකාව මෙම අවදානම සාර්ථකව කළමනාකරණය කරගත් බව පෙන්වා දෙන නියෝජ්‍ය අධිපතිවරයා, බැංකු පද්ධතිය බිඳ වැටුණේ නම් ආර්ථිකයට ගලා යන ණය ප්‍රවාහය සම්පූර්ණයෙන්ම ඇනහිටින බවත්, එවැනි තත්ත්වයකින් රටක් ගොඩගැනීම අතිශය දුෂ්කර හා දීර්ඝකාලීන ක්‍රියාවලියක් වන බවත් අවධාරණය කළේය.
වසර අටක මිල පාලනය සහ එහි කටුක ප්‍රතිඵල
අද අප භුක්ති විඳින පීඩනයට ප්‍රධාන හේතුවක් වන්නේ 2014 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ ලෝක වෙළඳපොළේ මිල ගණන් ඉහළ ගියද, දේශපාලන තීරණ මත මෙරට විදුලි ගාස්තු සංශෝධනය නොකිරීමයි. මෙම වසර 8 ක ‘සහනාධාර නිද්‍රාව’ හේතුවෙන් රජයට සහ රාජ්‍ය ආයතනවලට දැවැන්ත ණය බරක් එකතු විය. සහනාධාර යනු කිසිවිටෙකත් නොමිලේ ලැබෙන දෙයක් නොවන බවත්, එය පසුව වැඩි පොලියක් සහිතව ගෙවීමට සිදුවන ණයක් බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.
“යම් රජයක් මූල්‍යමය පහසුකම් නොමැතිව විදුලිය, ඉන්ධන හෝ වෙනත් පොදු සේවාවන් සඳහා සහනාධාර ලබාදීමට තීරණය කළහොත්, එම පිරිවැය අතුරුදහන් වන්නේ නැත. එය වෙනත් ආකාරයකින්, එනම් උද්ධමනය, ණය බර හෝ අනාගත බදු වැඩිවීමක් ලෙස පසුව ගෙවීමට සිදුවේ.”
බදු ආදායම් අර්බුදය සහ අනිවාර්ය ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කම්
ශ්‍රී ලංකාවේ බදු ආදායම දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 8.5% ක් වැනි ඉතා අඩු අගයකට පහත වැටීම ආර්ථික කඩා වැටීමේ මූලික බීජයයි. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) සමඟ ක්‍රියාත්මක කරන ප්‍රතිසංස්කරණ යනු පිටතින් පැටවූ කොන්දේසිවලට වඩා දශක ගණනාවක සිට අප රටක් ලෙස ප්‍රමාද කළ අත්‍යවශ්‍ය ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කම් බව නියෝජ්‍ය අධිපතිවරයාගේ තර්කයයි.
මෙහිදී ඉදිරියටත් පවත්වා ගත යුතු ප්‍රධාන ප්‍රතිසංස්කරණ කිහිපයක් ඔහු පෙන්වා දෙයි:
- මහ බැංකු පනත (Central Bank Act): රජයේ හිඟ පියවා ගැනීමට මුදල් මුද්‍රණය කිරීම වැළැක්වීම සහ ස්වාධීනත්වය තහවුරු කිරීම.
- දූෂණ විරෝධී නීති (Anti-corruption legislation): රාජ්‍ය පාලනයේ විනිවිදභාවය සහ වගවීම ඇති කිරීම.
- රාජ්‍ය මූල්‍ය කළමනාකරණ පනත (Public Financial Management Act): රජයේ වියදම් විනයගරුක කිරීම සඳහා වන නීතිමය රාමුව.
- රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ පනත (Public Debt Management Act): රටේ ණය බර තිරසාර මට්ටමක පවත්වා ගැනීම සඳහා වන ක්‍රමවේදය.
- පිරිවැය මත පදනම් වූ මිල සූත්‍ර: ඉන්ධන සහ විදුලිය සඳහා දේශපාලනයෙන් තොර මිලක් නියම කිරීම.
සහනාධාර ලැබිය යුත්තේ කවුද?
සහනාධාර ලබාදීමේදී පවතින 'පොදු සහනාධාර' ක්‍රමය වෙනුවට වඩාත් විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයක් අවශ්‍ය බව මහ බැංකුව අවධාරණය කරයි. මිල කෘතිමව පාලනය කිරීමෙන් වෙළඳපොළ අසමතුලිත වන අතර, එයින් වැඩි වාසි අත්කර ගන්නේ සහනාධාර අනවශ්‍ය පිරිස්ය. එබැවින්, සහනාධාර ලබාදිය යුත්තේ සැබෑ ලෙසම සහාය අවශ්‍ය වන අවදානමට ලක්විය හැකි කණ්ඩායම් (Vulnerable groups) ඉලක්ක කර ගනිමින් පමණි. මිල කෘතිමව පාලනය කිරීමට යාමෙන් අනාගත පරපුර උද්ධමනයෙන් සහ ණය බරින් මිරිකීම ආර්ථික වශයෙන් සාධාරණීකරණය කළ නොහැකිය.
අනාගතය පිළිබඳ තීරණය ඔබ සතුයි
ශ්‍රී ලංකාව අද පසුවන්නේ ඉතා සංවේදී සන්ධිස්ථානයකය. පිරිවැය මත පදනම් වූ මිල නියම කිරීම සහ රාජ්‍ය මූල්‍ය විනය පවත්වා ගැනීම ජනප්‍රිය තීරණ නොවිය හැකි වුවත්, ආර්ථික ස්ථාවරත්වය සඳහා ඒවාට විකල්පයක් නැත. සහනාධාර සහ මිල පාලනයන් හරහා නැවතත් දේශපාලන වාසි ලබා ගැනීමට උත්සාහ කිරීම යනු 2022 වසරේ අඳුරු මතකයන්ට නැවතත් පණ දීමකි.
