පුවත අසන්න මෙතැනින්..
පුවත නරඹන්න මෙතැනින්..
රෂිකා හෙන්නායක මැයි 16 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
2026 මැයි මාසය වන විට මැදපෙරදිග කලාපය ලෝක බලවතුන්ගේ සෘජු හා වක්‍ර මැදිහත්වීම් සහිත දැවැන්ත යුද පිටියක් බවට පත්ව තිබේ. ඉරාන-ඊශ්‍රායල ගැටුම දැන් කලාපීය සීමාවන් තුළ සිරවී නැත; එය මහාද්වීප හරහා විහිදී යන ගෝලීය දේශපාලනික සහ මානුෂීය අර්බුදයක් දක්වා වර්ධනය වී තිබේ. යුද බිමේ වෙඩි හඬට සහ මිසයිල ප්‍රහාරවලට එපිටින්, රහසිගත රාජ්‍යතාන්ත්‍රික මෙහෙයුම් සහ තොරතුරු යුද්ධයේ නව මානයන් මෙම අර්බුදය තවදුරටත් සංකීර්ණ කරයි. මෙම යුද්ධය ඇතැම් විට භූමිය අත්පත් කර ගැනීමක් නොව, ගෝලීය බල තුලනය නැවත සකස් කරන තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයකි.
අවිනිශ්චිත සාමය: යුද්ධය මැද ට්‍රම්ප් පරිපාලනය සමඟ කෙරෙන රහස් සාකච්ඡා
සන්නද්ධ ගැටුම් උච්චතම අවස්ථාවක පවතින විට පවා සන්නිවේදන මාර්ග විවෘතව පැවතීම දේශපාලන යථාර්ථවාදයේ (Realpolitik) සුවිශේෂී ලක්ෂණයකි. ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරග්චි BRICS සමුළුවේදී හෙළි කළ පරිදි, යුද්ධය අවසන් කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳව අමෙරිකාවේ ට්‍රම්ප් පරිපාලනය සමඟ රහසිගත සන්නිවේදනයන් සිදුවෙමින් පවතී. මෙය පරස්පර විරෝධී බවක් පෙනුනද, පූර්ණ න්‍යෂ්ටික ගැටුමක් වළක්වා ගැනීම සඳහා මෙවැනි පසුපස දොරටු (Back-channel diplomacy) විවෘතව තැබීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. කෙසේ වෙතත්, “සාරවත් කරන ලද යුරේනියම්” (Enriched Uranium) සම්බන්ධයෙන් පවතින දැඩි මතභේදය හේතුවෙන් මෙම සාකච්ඡා තවමත් පවතින්නේ අවහිර වූ මට්ටමකය.
“යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා නව සාකච්ඡා පැවැත්වීමට ට්‍රම්ප් පරිපාලනය විවෘතව පසුවන බවට ඉරානයට සන්නිවේදනයන් ලැබී ඇත. කෙසේ වෙතත් ‘සාරවත් කරන ලද යුරේනියම්’ සම්බන්ධයෙන් තවමත් අවහිරතාවයක් පවතී.” – ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරග්චි.
යුරෝපය සහ කැනඩාව කරා පැතිරුණු ඉරාන යුද්ධයේ සෙවනැලි
මෙම යුද්ධයේ භයානකම අංගය වන්නේ එය මැදපෙරදිගින් ඔබ්බට බටහිර ලෝකය කරා ව්‍යාප්ත වීමයි. ඉරාන හිතවාදී ‘කටයිබ් හෙස්බොල්ලා’ සංවිධානයේ ප්‍රධානියෙකු වන මොහොමඩ් බකර් සාද් දාවුද් අල්-සාදිගේ අත්අඩංගුවට ගැනීම මෙයට කදිම නිදසුනකි. තුර්කියේදී අත්අඩංගුවට ගෙන පසුව අමෙරිකානු භාරයට පත් කරන ලද ඔහු, පසුගියදා මැන්හැටන් ෆෙඩරල් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරන ලදී. කැනඩාව සහ යුරෝපය පුරා ප්‍රහාර 18ක් සැලසුම් කළ බවට ඔහුට චෝදනා එල්ල වී තිබේ. FBI අධ්‍යක්ෂ කාෂ් පටෙල්ට අනුව, මෙය ගෝලීය ත්‍රස්තවාදයේ නව රැල්ලක ආරම්භයකි. යුද්ධය භූමියෙන් ඔබ්බට ගොස් ලෝකයේ ප්‍රධාන නගරවල ආරක්ෂාවට සෘජු තර්ජනයක් වී ඇති ආකාරය මෙයින් පැහැදිලි වේ.
නූතන යුද පිටියට සමාන්තරව තොරතුරු යුද්ධයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ. ඊශ්‍රායල බන්ධනාගාර තුළ පලස්තීනුවන්ට සිදුවන ලිංගික අපයෝජන පිළිබඳ ‘New York Times’ පුවත්පත කළ අනාවරණය ඊශ්‍රායල රජය දැඩි ලෙස කෝපයට පත් කර ඇත. එම වාර්තාව “විකෘති කරන ලද බොරු” ලෙස හඳුන්වමින් ඊශ්‍රායලය නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට සූදානම් වන්නේ සත්‍යය පිළිබඳ බියට වඩා, එම තොරතුරු ගලායන පාඨක ප්‍රජාව (Audience) පිළිබඳ බිය නිසා බව විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂ නියෝජිත ෆ්‍රැන්චෙස්කා ඇල්බනීස් පවසන පරිදි, මෙය පවතින තත්ත්වය වසන් කිරීමට දරන උත්සාහයකි.
“වර්ණභේදවාදී ඊශ්‍රායලය බිය වන්නේ නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් පාඨකයන් අවසානයේ සත්‍යය දකිනු ඇතැයි සහ තවදුරටත් එය නොසලකා නොහරිනු ඇතැයි කියාය.” – ෆ්‍රැන්චෙස්කා ඇල්බනීස්.
1948 දී පලස්තීනුවන් තම නිජබිමෙන් පලවා හැරීමේ “නක්බා” (Nakba) ඛේදවාචකයේ 78 වැනි සංවත්සරය එළඹෙන විට, වත්මන් යුද්ධය “තුන්වන නක්බා” ලෙස හැඳින්වීමට බෙඩොයින් නායක අබු නජේ වැනි අය පෙළඹී සිටිති. මෙහි ඇති භයානකම තත්ත්වය වන්නේ “ඉවත් කිරීම්” (Evacuation) වැනි සාමාන්‍ය වචන භාවිත කරමින්, දශක ගණනාවක සිට සිදුවන බලහත්කාරී පලවා හැරීම් සහ ජනවාර්ගික ශුද්ධ කිරීම් ලෝකය හමුවේ වසන් කිරීමට දරන උත්සාහයයි. රෂීඩා ටලායිබ් කොංග්‍රස් සභාවේදී අවධාරණය කළ පරිදි, මෙය ඉතිහාසය නැවත ලියැවෙන මානුෂීය ඛේදවාචකයකි.
ලුතිනන් ජෙනරාල් මූසාවිගේ අවසන් පණිවිඩය
යුද්ධය යනු සංඛ්‍යාලේඛන පමණක් නොව, එය මිනිස් ආත්මයේ ගැඹුර පරීක්ෂා කරන අවස්ථාවකි. 2026 පෙබරවාරි 28 දින යුද්ධය ආරම්භයේදීම මියගිය ඉරාන සන්නද්ධ හමුදාවල මාණ්ඩලික ප්‍රධානී අබ්දොල්රහීම් මූසාවි ලියා තැබූ අවසන් සටහන, යුද්ධයේ අනිත්‍යතාව සහ මානව ස්වභාවය පිළිබඳ දාර්ශනික කියවීමකි. භෞතික සම්පත්වල තාවකාලික බව ඔහු තම මරණයට මොහොතකට පෙර පෙන්වා දුන්නේ මෙසේය:
“ලෝකය නරක දෙයකි, මන්ද ඔබ එය සම්පූර්ණයෙන්ම ලබා ගත්තද, ඔබ කිසිවක් ලබාගෙන නැත. නමුත් මෙය ලෝකයේ හොඳ පැත්ත ද වේ, මන්ද ඔබට ඒ සියල්ල අහිමි වුවද, ඔබට කිසිවක් අහිමි වී නැත.” – අබ්දොල්රහීම් මූසාවි.
දැනට පවතින දින 45ක ලෙබනන් සටන් විරාමය සාමය සඳහා ලැබුණු "බිඳෙනසුලු අවස්ථාවක්" ලෙස හැඳින්විය හැකිය.
