රෂිකා හෙන්නායක මැයි 20, කොළඹ LNW :
මෙරට වර්තමාන මූල්‍ය තත්ත්වය දෙස බැලීමේදී , එක් පසෙකින් රුපියල් ට්‍රිලියන 5කට ආසන්න බදු ආදායමක් සහ ප්‍රාථමික ගිණුමේ අතිරික්තයක් සහිතව දේශීය මූල්‍ය කළමනාකරණය සාර්ථක බව පෙනෙන්නට තිබේ. එහෙත්, මෙම සාර්ථකත්වය රුපියල්වලට පමණක් සීමා වූවකි. ඩොලර්වලින් මනිනු ලබන අපගේ බාහිර ශේෂ පත්‍රය තවමත් පවතින්නේ දැඩි අවදානම් සහගත මට්ටමකය. අප මුහුණ දී සිටින මෙම “ඩොලර් නැංගුරම” (Dollar Anchor) පිළිබඳ ගැටලුව, මතුපිටින් පෙනෙන රුපියලේ ශක්තිමත්භාවයට යටින් පවතින සැබෑ ආර්ථික අර්බුදයයි.
දළ සංඛ්‍යාලේඛනවලින් වැසීගිය සැබෑ චිත්‍රය (The Trap of Gross vs. Net Figures)
විදේශ ප්‍රේෂණ සහ සංචාරක ආදායම් පිළිබඳ “දළ” (Gross) අගයන් ඉහළ යාම ජයග්‍රහණයක් ලෙස හුවා දැක්වුවද, ඉන් ආර්ථිකයේ සැබෑ පිරිහීම වසන් විය හැකිය. 2026 වසරේ මුල් මාස හතර තුළ විදේශ ප්‍රේෂණ ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 3.06ක් සහ සංචාරක ආදායම ඩොලර් බිලියන 1.11ක් ලෙස සටහන් වුවද, මේවා දළ අගයන් පමණි.
මෙම සංඛ්‍යාලේඛනවලින් විදේශයන්හි සිටින ශ්‍රී ලාංකිකයන් අධ්‍යාපනය හෝ ණය වෙනුවෙන් පිටරටවලට යවන මුදල්, විදේශ ගුවන් සේවා ගාස්තු සහ හෝටල් ක්ෂේත්‍රයේ ලාභ ප්‍රතිප්‍රේෂණය කිරීම් වැනි “ශුද්ධ” (Net) ගණනය කිරීම් සිදු කර නොමැත.
“දළ සංඛ්‍යාලේඛන මගින් ආර්ථිකයේ යටින් පවතින සැබෑ තත්ත්වය වසන් කරන අතර, වර්තමාන තත්ත්වය මැනිය හැකි එකම විශ්වසනීය මිනුම වන්නේ ජංගම ගිණුමේ ශේෂයයි. 2025 වසරේ පැවති ඩොලර් බිලියන 0.6ක අතිරික්තය වෙනුවට, 2026 පළමු කාර්තුව වන විට ජංගම ගිණුම ඩොලර් බිලියන 1.5කට අධික හිඟයක් කරා ගමන් කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.”
IMF කොන්දේසි සහ මහ බැංකුවේ සීමාවන්
මහ බැංකුවේ නිල සංචිත ප්‍රමාණය 2026 අප්‍රේල් අවසානය වන විට ඩොලර් බිලියන 6.76ක් ලෙස සටහන් වුවද, ඉන් කෙටිකාලීන වගකීම් වන ඩොලර් බිලියන 2.1ක ණය වාරික සහ ඩොලර් බිලියන 0.765ක ඉදිරි විකුණුම් (Forward sales) අඩු කළ විට ශුද්ධ සංචිත ප්‍රමාණය ඉතා අවම මට්ටමක පවතී.
ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) කොන්දේසි අනුව 2026 අවසානය වන විට සංචිත ඩොලර් බිලියන 8.9ක ඉලක්කයක් කරා ගෙන යා යුතුය. එබැවින් රුපියල ආරක්ෂා කිරීමට වෙළඳපොළට ඩොලර් මුදා හැරීමේ හැකියාව මහ බැංකුවට අහිමි වී ඇත. 2026 අප්‍රේල් මාසයේදී මාස 22කට පසු පළමු වරට මහ බැංකුව ඩොලර් මිලියන 12.9ක ශුද්ධ විකුණුම්කරුවෙකු බවට පත්වීමෙන් පෙනී යන්නේ බාහිර ශේෂ පත්‍රය මත එල්ල වන පීඩනය ක්‍රමයෙන් උත්සන්න වන බවයි.
ඩොලරය පල්ලම් බසිද්දී රුපියලට වන හානිය (Importing Volatility)
ලෝක වෙළඳපොළේ ඇමරිකානු ඩොලරය දුර්වල වෙමින් පවතින අතරතුර රුපියල ඩොලරයට සාපේක්ෂව ස්ථාවරව තබා ගැනීම (Anchoring) තුළින් ශ්‍රී ලංකාව අනපේක්ෂිත ලෙස ගෝලීය අස්ථාවරත්වය තම ආර්ථිකය තුළට ආනයනය කරමින් සිටී. යුරෝව රුපියල් 392ක් සහ පවුම රුපියල් 450ක් වැනි ඉතිහාසයේ ඉහළම අගයන් කරා ගමන් කරන්නේ මේ නිසාය.
මෙහි සූත්‍රය වන්නේ: EUR/LKR = (EUR/USD) × (USD/LKR) යන්නයි.
ඩොලරය ලෝක වෙළඳපොළේ පහළ වැටෙන විට, රුපියල ඩොලරයට “නැංගුරම් ලා” තිබීම නිසා යුරෝපයෙන් සහ බ්‍රිතාන්‍යයෙන් ගෙන්වන ඖෂධ, ආහාර සහ යන්ත්‍රෝපකරණවල මිල රුපියල්වලින් ක්ෂණිකව ඉහළ යයි. මෙය අපගේ ආයතනික ශේෂ පත්‍ර මත සෘජු පීඩනයක් එල්ල කරන අතර, ගෝලීය මුදල් වෙළඳපොළේ අස්ථාවරත්වය සෘජුවම දේශීය ආර්ථිකයට ගලා එන නාලිකාවක් බවට පත්ව තිබේ.
5. රුපියල අවප්‍රමාණය වීම මුදල් සැපයුම වැඩි කරන්නේ කෙසේද?
බොහෝ දෙනා නොදකින කරුණක් වන්නේ රුපියල අවප්‍රමාණය වීම මුදල් සැපයුම තද කරනවා වෙනුවට එය ප්‍රසාරණය කරන බවයි. ශ්‍රී ලංකාව වැනි ආනයන මත තදින් යැපෙන රටක මෙය සිදුවන්නේ “පැවැත්ම උදෙසා සිදුකරන මූල්‍ය සම්පාදනය” (Survival-driven financing) හරහාය. රුපියල බාල වන විට පෙර ආනයනය කළ භාණ්ඩ ප්‍රමාණයම ගෙන්වීමට ව්‍යාපාරවලට වැඩි රුපියල් ප්‍රමාණයක් (උදාහරණයක් ලෙස මිලියන 100 වෙනුවට 150ක්) අවශ්‍ය වේ.
මෙය ව්‍යාපාරික ශේෂ පත්‍රවලට එල්ල කරන බලපෑම:
- රුපියල් වටිනාකම අනුව ඉන්වෙන්ටරි (Inventories) පිරිවැය ඉහළ යාම.
- ගෙවිය යුතු ණය (Payables) වැඩි වීම.
- කීර්ය ප්‍රාග්ධන (Working Capital) පරතරය පුළුල් වීම.
මෙම පරතරය පියවා ගැනීමට ව්‍යාපාර බැංකු ණය ලබා ගන්නා අතර, එමගින් බැංකු පද්ධතියේ ණය ප්‍රමාණය සහ මුදල් සැපයුම ඉහළ යයි. මෙහි ඇති බරපතලම තත්ත්වය වන්නේ “විෂම චක්‍රය” (Vicious Cycle) නිර්මාණය වීමයි. ව්‍යාපාර මෙම පිරිවැය පාරිභෝගිකයාට පැවරුවහොත් උද්ධමනය ඉහළ ගොස් වැටුප් වැඩි කිරීමේ ඉල්ලීම් මතු වේ. පිරිවැය ව්‍යාපාරය තුළම දරාගතහොත් ප්‍රාග්ධනය ක්ෂය වී බැංකු පද්ධතිය අවදානමකට ලක් වේ. අවසානයේදී මෙම ක්‍රියාවලිය නැවතත් රුපියල අවප්‍රමාණය කිරීමට බලපාන ස්වයං-පෝෂිත චක්‍රයක් බවට පත් වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදය හුදෙක් මූල්‍යමය එකක් නොව ව්‍යුහාත්මක ගැටලුවකි. 2026 පළමු කාර්තුව තුළ වෙළඳ හිඟය 53%කින් (ඩොලර් බිලියන 2.31ක් දක්වා) පුළුල් වී ඇත. මෙයට ප්‍රධාන වශයෙන් බලපා ඇත්තේ 2026 වසරේ මුල් මාස 4 තුළම ඉන්ධන සඳහා ඩොලර් බිලියන 1ක් (සම්පූර්ණ 2025 වසරේ වියදමෙන් 2/3ක්) සහ වාහන ආනයනය සඳහා (ජනවාරි-මාර්තු) ඩොලර් මිලියන 630ක් වැය කිරීමයි.
2025 දෙසැම්බර් අවසානය වන විට ශුද්ධ ජාත්‍යන්තර ආයෝජන තත්ත්වය (NIIP) ඩොලර් බිලියන 53ක සෘණ අගයක් ගත්තේය. වෙළඳපොළ මේ වන විට අපගේ අවදානම ගණනය කරමින් සිටින අතර, 2035 බැඳුම්කරවල රිසිය (Yields) 9.06% දක්වා සහ 2028 බැඳුම්කරවල රිසිය 6.33% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. මෙයින් අදහස් වන්නේ ඉදිරියේදී සිදු කරන සෑම ණය ගැනීමක්ම මීට වඩා අධික පිරිවැයකින් සිදු කිරීමට සිදුවන බවයි.
මහ බැංකුව මේ වන විට ඉතාමත් අසීරු තුලනයක යෙදී සිටී. මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තිය පමණක් තද කිරීමෙන් මෙම ව්‍යුහාත්මක ඩොලර් හිඟය විසඳිය නොහැක. ඒ සඳහා අපනයන ධාරිතාව ඉහළ නංවන ශක්තිමත් කාර්මික ප්‍රතිපත්තියක් සහ ප්‍රගතිශීලී රාජ්‍ය මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තියක් අත්‍යවශ්‍ය වේ.අප ඉදිරියේ ඇත්තේ වේගයෙන් ගෙවී යන කාලයකි (Ticking Clock). අන්ධ ලෙස මූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති තද කරනවා වෙනුවට, නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රය ආරක්ෂා කරගනිමින් සංචිත ගොඩනැගීමේ “සූක්ෂම ක්‍රමාංකනයක්” (Careful Calibration) අත්‍යවශ්‍ය වේ. ණය මගින් ආර්ථිකය පවත්වාගෙන යන ක්‍රමයෙන් මිදී, සැබෑ අපනයන ආදායම් උත්පාදනය කරන ආර්ථිකයක් කරා යාමට අපට ඇති අවස්ථාව ඉතා සීමිත බැවින් බුද්ධිමත් තීරණ ගැනීම දැන්ම ආරම්භ කළ යුතුය.
