රෂිකා හෙන්නායක ජුනි 04 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
උතුරු නයිජීරියාවේ සොකෝටෝ (Sokoto) ප්‍රාන්තයේ වෙසෙන 28 හැවිරිදි හබීබා අබුබකර්ට, තම සත් හැවිරිදි පුතු පාසලේ සිට පැමිණෙන සෑම මොහොතක්ම අතිශය වේදනාකාරී විය. ඇගේ පුතු මුහම්මද්ට අවශ්‍ය වූයේ තම පන්තිය ඉදිරියේ ගුරුවරුන්ගේ ඇගයීමට (standing ovation) ලක් වීමට වුවද, හබීබාට ඔහුගේ ගෘහ වැඩ සඳහා උදව් කිරීමට නොහැකි වූයේ ඇය නූගත් කාන්තාවක වූ බැවිනි. අසල්වැසියන්ගේ පිහිට පැතීමට සිදු වීමෙන් ඇති වූ එම දැඩි ලැජ්ජාව, වසර 13කට පසු ඇයව නැවත පාසල් පන්ති කාමරය වෙත රැගෙන යාමට සමත් විය.
හබීබා වැනි මව්වරුන්ට අධ්‍යාපනය යනු සාක්ෂරතාවය ලැබීම පමණක් නොව, එය තම දරුවන් ඉදිරියේ තමන් සතු පුද්ගල ගෞරවය තහවුරු කර ගැනීමේ මෙවලමකි. දරිද්‍රතාවය සහ මුල් කාලීන විවාහයන් වැනි සංස්කෘතික බාධක නිසා අතරමග අධ්‍යාපනය නතර වූ කාන්තාවන් සඳහා මෙම “දෙවන අවස්ථාව” ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ නව පරිච්ඡේදයක් සනිටුහන් කරයි.
“මුහම්මද් ඔහුට තවත් පැවරුමක් ලැබී ඇති බව පවසන සෑම අවස්ථාවකම මට ලැජ්ජාවක් දැනුණා.”
අද වන විට හබීබා තම දරුවන් සිව්දෙනාගේම අධ්‍යාපන කටයුතුවලට සහාය වෙමින්, අසල්වැසියන් මත යැපීමෙන් තොරව තම ආත්ම අභිමානය රැක ගැනීමට සමත්ව සිටින්නීය.
සොකෝටෝ ප්‍රාන්තයේ පිහිටි කාන්තා අඛණ්ඩ අධ්‍යාපන මධ්‍යස්ථානය (WCCE) ක්‍රියාත්මක කරන්නේ කාලය හා සම්පත් කළමනාකරණය කරන උපාය මාර්ගික අධ්‍යාපනික වැඩපිළිවෙළකි. සාමාන්‍යයෙන් වසර හයක් ගත වන ප්‍රාථමික අධ්‍යාපන විෂය මාලාව මෙහිදී වසර තුනකට සම්පීඩනය කර ඇත. මෙම “වේගවත්” ක්‍රමවේදය (Accelerated Curriculum) කලාපීය අධ්‍යාපන අර්බුදයට සාර්ථක පිළියමක් වුවද, ඉගෙනුම් වේගය පිළිබඳ අභියෝගයන් ද මතු කරයි.
මධ්‍යස්ථානයේ භෞතික විද්‍යා ගුරුවරයෙකු වන නුරාදීන් ලාදන් දොගොන් දාජි (Nuraddeen Ladan Dogon Daji) පවසන පරිදි, වැඩිහිටි ශිෂ්‍යාවන්ගේ ඉගෙනුම් වේගය තරුණ සිසුන්ට වඩා වෙනස් ස්වභාවයක් ගනී. එසේ වුවද, මෙම ශිෂ්‍යාවන් ජාතික මට්ටමේ අනිවාර්ය විභාග වන JLSCE (කනිෂ්ඨ) සහ SSCE (ජ්‍යෙෂ්ඨ) සඳහා පෙනී සිටිමින් තම දක්ෂතා පෙන්නුම් කරති.
“නොමිලේ” අධ්‍යාපනයේ මූල්‍ය පරස්පරය සහ වෘත්තීය බාධක
සොකෝටෝ රජය විසින් නයිරා 5,000ක වාරික ගාස්තුව ඉවත් කර තිබුණද, පවතින ආර්ථික දුෂ්කරතා තවමත් අධ්‍යාපනයට වැටකඩොලු බඳියි. ප්‍රවාහන වියදම් සහ පොත්පත් පිරිවැය ශිෂ්‍යාවන්ට මහත් බරකි. තවද, මධ්‍යස්ථානයේ වෘත්තීය පුහුණු අංශය මැහුම් ශිල්පයට පමණක් සීමා වී ඇති අතර, ඒ සඳහා අවශ්‍ය කතුර වැනි මූලික උපකරණ පවා සිසුන් විසින්ම සපයා ගත යුතුය.
මෙම අභියෝග ජය ගැනීම සඳහා හෆ්සත් අලියු සහ හබීබා වැනි ශිෂ්‍යාවන් පාසල් විවේක කාලයේදී සහ නිවසේදී කුඩා කෑම වර්ග (snacks/pastries) සාදා විකිණීම වැනි ස්වයං රැකියා වල නිරත වෙති. ඔවුන්ගේ අධ්‍යාපන සිහිනය පෝෂණය වන්නේ මෙම කුඩා ව්‍යාපාර හරහා උපයා ගන්නා බස් ගාස්තුවෙනි.
මෙම කාන්තාවන් මුහුණ දෙන අතිශය වෙහෙසකර දෛනික චර්යාව පුද්ගලික ප්‍රශ්නයක් නොව, ස්ත්‍රියකගේ ප්‍රමුඛතාවය ගෘහස්ථ වැඩකටයුතු විය යුතුය යන පීතෘමූලික සමාජ සම්මතයන්ගේ ප්‍රතිඵලයකි. පාසල් යාමට පෙර ආහාර පිසීම සහ දරුවන් රැකබලා ගැනීම වැනි සියලු වගකීම් දැරීමට සිදුවීම නිසා දේශන ශාලාව තුළ නිදි කිරා වැටෙන (slumbering) බව හබීබා පවසයි.
දරුවන් රැකබලා ගැනීම තවත් ප්‍රබල අභියෝගයකි. හෆ්සත් අලියු තම දෙහැවිරිදි දරුවාව ඥාතීන් භාරයේ තබා පාසල් එන්නේ පන්ති කාමරයේ ඉගෙනුම් කටයුතුවලට බාධා නොවන පරිදිය. මෙම “ද්විත්ව බර” දරා ගැනීම මගින් විදහා දැක්වෙන්නේ ඔවුන්ගේ අධ්‍යාපන අයිතිය දිනා ගැනීමට පවතින දැඩි කැපවීමයි.
Basileia Vulnerable Persons Rights Initiative (BVPRI) ආයතනයේ විධායක අධ්‍යක්ෂිකා ජෙනිෆර් ඇග්බාජි (Jennifer Agbaji) අවධාරණය කරන්නේ, මෙම "දෙවන අවස්ථාවේ අධ්‍යාපනය" යනු පෞද්ගලික ජයග්‍රහණයකට එහා ගිය සමාජීය අවශ්‍යතාවයක් බවයි. උතුරු නයිජීරියාවේ ගැහැණු දරුවන්ගෙන් අඩකට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් පාසල් නොයන පසුබිමක් තුළ, උගත් මවක් යනු තම දරුවන්ගේ අධ්‍යාපනය සහතික කරන ප්‍රබලතම සාධකයයි.
කාන්තාවන් අධ්‍යාපනයෙන් බැහැර කිරීම මගින් දරිද්‍රතාවය තවදුරටත් ව්‍යාප්ත වන අතර ඔවුන් සූරාකෑමට ලක්වීමේ අවදානම ඉහළ යයි. එබැවින් මෙම මැදිහත්වීම පද්ධතිමය වෙනසක් සඳහා අත්‍යවශ්‍ය පියවරකි.
නයිජීරියාවේ “දෙවන අවස්ථාවේ පාසල්” යනු බිඳ වැටුණු සිහින සහ අහිමි වූ අභිමානය නැවත ගොඩනගන මධ්‍යස්ථාන වේ. හබීබා සහ හෆ්සත් වැනි කාන්තාවන්ගේ අරගලය අපට පසක් කර දෙන්නේ අධ්‍යාපනය යනු ජීවිතයේ එක් කාලයකට පමණක් සීමා වූවක් නොවන බවයි.
