රුසියානු විද්‍යාගාර සේවිකාවගේ අභිරහස් මරණය සහ හඳුනා නොගත් රෝගය: සිදුවූයේ කුමක්ද?

ඉසුරු පරාක්‍රම

ඔක්තෝබර් 06, ලෝකය (LNW): රුසියාවේ සයිබීරියා ප්‍රදේශයට අයත් ඉර්කුට්ස්ක් කලාපයේ, ප්ලේග් (plague) තත්ත්වයන් සහ අනෙකුත් ඉතා අවදානම් සහිත බෝවන රෝග පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදුකරන ආයතනයක සේවය කළ 28 හැවිරිදි රසායනාගාර කාර්මික නිලධාරිනියක මියයාමත් සමඟ සෞඛ්‍ය ආරක්ෂාව පිළිබඳ දැඩි අවධානයක් යොමුව තිබේ.

එරට මාධ්‍ය වාර්තා කරන ආකාරයට, මියගිය ඩාරියා ශිපිලෝවා ෂෙලෙකොව් නගරයේ පිහිටි ඉර්කුට්ස්ක් ප්‍රති-ප්ලේග් පර්යේෂණ ආයතනයේ සේවය කළ බව සඳහන් වේ. එම ආයතනය සයිබීරියාව සහ රුසියාවේ ඈත පෙරදිග ප්‍රදේශවල ප්ලේග් ඇතුළු බරපතළ බෝවන රෝග නිරීක්ෂණය කිරීම, පර්යේෂණ කිරීම සහ ඒවා වැළැක්වීම සඳහා වගකිව යුතු ප්‍රධාන ආයතනයකි. CNN පුවත් සේවය වාර්තා කරන අන්දමට එම ආයතනයේ පර්යේෂකයන් 95 දෙනකු පමණ සේවය කර තිබේ.

ඇයගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් මුල් අවස්ථාවේදී විවිධ හා පරස්පර වාර්තා පළ විය. සමහර ප්‍රාදේශීය වාර්තා සඳහන් කළේ ප්ලේග් පර්යේෂණයකදී භාවිතකළ පරීක්ෂණ නළයක් කැඩී යාමෙන් ඇයට ආසාදනය වන්නට ඇති බවයි. තවත් වාර්තා මගින් ඇය නියුමෝනියාවට සමාන බරපතළ ශ්වසන රෝගයකින් මියගිය බව පෙන්වා දී තිබිණි.

කෙසේවෙතත්, රුසියානු පාරිභෝගික අයිතිවාසිකම් සහ මහජන සෞඛ්‍ය නිරීක්ෂණ ආයතනය වන රොස්පොට්‍රෙබ්නැඩ්සෝර් නිල වශයෙන් ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ ඇයගේ රෝග තත්ත්වය “හේතුව හඳුනා නොගත් නියුමෝනියාවක්” හෙවත් “pneumonia of unknown aetiology” ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇති බවයි. එම ආයතනය වැඩිදුරටත් කියා සිටියේ ඇයගේ වෘත්තීය කටයුතු හා සම්බන්ධ ක්ෂුද්‍රජීවීන් ඇයගෙන් ලබාගත් සාම්පලවලින් හඳුනාගෙන නොමැති බවයි.

ඒ අනුව, මේ වන විට තහවුරු වී ඇති කරුණ වන්නේ ඇය ප්ලේග් තත්ත්වයකින් මියගිය බව නොව, ප්ලේග් පර්යේෂණ ආයතනයක සේවයකළ කාන්තාවක් හඳුනා නොගත් හේතුවක් සහිත බරපතළ නියුමෝනියා තත්ත්වයකින් මියගොස් ඇති බවයි.

ප්ලේග් සම්බන්ධ සැකය ඇති වූ ආකාරය

මෙම සිද්ධිය පිළිබඳ ජනතාව අතර බිය ඇතිවීමට ප්‍රධාන හේතුව වන්නේ මියගිය කාන්තාව සේවය කළ ආයතනයේ ප්ලේග් බැක්ටීරියාව පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදුකිරීමයි. ප්ලේග් යනු Yersinia pestis නම් බැක්ටීරියාව නිසා ඇතිවන බරපතළ බෝවන රෝගයකි. එය සාමාන්‍යයෙන් කුඩා ක්ෂීරපායී සතුන් සහ ඔවුන්ගේ සිරුරේ ජීවත් වන ආසාදිත මැක්කන් අතර පවතින රෝගයක් ලෙස සැලකේ.

ප්ලේග් මිනිසාට පැතිරිය හැකි ප්‍රධාන ආකාර කිහිපයක් තිබේ.

• ආසාදිත මැක්කෙකු දෂ්ට කිරීමෙන්.
• ආසාදිත සතුන්ගේ පටක, රුධිරය හෝ ශරීර ද්‍රව සමඟ ආරක්ෂාවකින් තොරව සම්බන්ධ වීමෙන්.
• පෙනහළු ප්ලේග් රෝගියකුගේ කැස්ස හෝ කිවිසුම් මගින් නිකුත් වන ශ්වසන බිඳිති ආශ්වාස කිරීමෙන්.

රෝගයේ ප්‍රධාන ආකාර තුනක් ලෙස බුබොනික් ප්ලේග්, සෙප්ටිසීමික් ප්ලේග් සහ නියුමෝනික ප්ලේග් හඳුන්වා දිය හැකිය. බුබොනික් ප්ලේග්හිදී වසා ගැටිති වේදනාකාරී ලෙස ඉදිමීම දක්නට ලැබේ. සෙප්ටිසීමික් ප්ලේග්හිදී බැක්ටීරියාව රුධිර ප්‍රවාහය තුළ වේගයෙන් වර්ධනය වේ. නියුමෝනික ප්ලේග්හිදී පෙනහළු ආසාදනයට ලක්වන අතර එය වේගයෙන් ජීවිත අවදානමක් ඇති කළ හැකි ආකාරය ලෙස සැලකේ.

නියුමෝනික ප්ලේග් රෝගයේ රෝග ලක්ෂණ අතර හදිසි උණ, හිසරදය, දැඩි දුර්වලතාව, හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාව, පපුවේ වේදනාව සහ කැස්ස ඇතුළත් වේ. ඇතැම් අවස්ථාවලදී ලේ මිශ්‍ර හෝ දියර ස්වරූපයේ සෙමද පිටවිය හැකිය. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය පවසන්නේ ප්‍රතිකාර නොකළ නියුමෝනික ප්ලේග් පැය 18–24ක් ඇතුළත පවා මාරාන්තික විය හැකි නමුත්, ඉක්මනින් හඳුනාගෙන ප්‍රතිජීවක ඖෂධ ලබාදීමෙන් සුවය ලැබීමේ හැකියාව ඉහළ බවයි.

ඒ හේතුවෙන් රුසියානු පර්යේෂණ ආයතනයක සේවිකාවක නියුමෝනියාවට සමාන හදිසි රෝග තත්ත්වයකින් මිය යාම, එය ප්ලේග් විය හැකි ද යන්න පිළිබඳ සැකයක් ඇති කිරීමට හේතු විය. එහෙත් මේ වන විට නිල පරීක්ෂණ මගින් ප්ලේග් බැක්ටීරියාව තහවුරු කර නොමැත.

රෝහල් නිරෝධායනය සහ පුද්ගලයන් නිරීක්ෂණය කිරීම

සිද්ධියෙන් පසු ප්‍රාදේශීය බලධාරීන් විවිධ ආරක්ෂක පියවර ගෙන තිබේ. ඇය ප්‍රතිකාර ලැබූ රෝහලේ නේවාසික ප්‍රතිකාර ඒකකය නිරෝධායනයට ලක්කර ඇති අතර, රෝහලේ ඇතැම් අංශවල රෝගීන් ඇතුළත් කිරීම සහ රෝගීන් නිදහස් කිරීම තාවකාලිකව නතර කර ඇති බව වාර්තා විය. තවත් රෝහල් කිහිපයක්ද නිරෝධායන ක්‍රියාමාර්ග යටතේ වසා දමා ඇති බව ප්‍රාදේශීය මාධ්‍ය පෙන්වා දී තිබේ.

මියගිය කාන්තාව සමඟ සම්බන්ධතා පැවැත්වූ පුද්ගලයන් 200කට ආසන්න පිරිසක් වෛද්‍ය නිරීක්ෂණය යටතට ගෙන ඇති බව වාර්තා වේ. මෙහි දී වැදගත් කරුණක් වන්නේ එම පිරිස ආසාදිතයන් ලෙස තහවුරු කර නොමැති වීමයි. ඔවුන් සම්බන්ධතා ඇතිවූ පුද්ගලයන් ලෙස සලකා, ආසාදනයක් ඇතිවන්නේද යන්න පරීක්ෂා කිරීම සඳහා නිරීක්ෂණය කරනු ලබන පිරිසකි.

ෂෙලෙකොව් ප්‍රදේශයේ පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ ප්‍රජා පිරිසිදු කිරීමේ වැඩසටහනක්ද අවලංගු කර ඇති බව CNN වාර්තා කළේය. ඇතැම් කර්මාන්තශාලා සේවකයන්ට ආරක්ෂාවක් ලෙස මුඛ ආවරණ පැළඳීමට උපදෙස් ලබා දී තිබිණි. එහෙත් එම පියවර ප්‍රදේශයේ සාමාන්‍ය ජනතාව අතර ප්ලේග් ආසාදනයක් තහවුරු වූ බවට සාක්ෂියක් නොවේ. ඒවා වඩාත් සැලකිලිමත් පූර්ව ආරක්ෂක පියවර ලෙස සැලකිය යුතුය.

ඉර්කුට්ස්ක් ප්‍රදේශයේ වසංගත තත්ත්වය ස්ථාවර බවත්, පසුගිය දින කිහිපය තුළ ප්‍රති-ප්ලේග් ආයතනයේ වෙනත් සේවකයන් විශේෂ ආසාදන ලක්ෂණ හේතුවෙන් රෝහල්ගත වී නොමැති බවත් ප්‍රාදේශීය ආණ්ඩුකාර ඉගෝර් කොබ්සෙව් ප්‍රකාශ කර ඇත.

රුසියානු බලධාරීන්ගේ ප්‍රතිචාරය

රුසියානු සෞඛ්‍ය බලධාරීන් මෙම සිද්ධිය ප්ලේග් වසංගතයක් ලෙස නිල වශයෙන් හඳුන්වා දී නැත. රොස්පොට්‍රෙබ්නැඩ්සෝර් සඳහන් කරන්නේ පුළුල් පරීක්ෂණ සිදුකළ ද, මියගිය කාන්තාවගේ වෘත්තීය කටයුතු හා සම්බන්ධ රෝගකාරක ක්ෂුද්‍රජීවීන් සොයාගත නොහැකි වූ බවයි. එම ආයතනය කලාපයේ වසංගත තත්ත්වය ස්ථාවර බවද ප්‍රකාශ කර තිබේ.

රුසියානු ජනාධිපති කාර්යාලයේ ප්‍රකාශක දිමිත්‍රි පෙස්කොව් ජනතාවගෙන් ඉල්ලා ඇත්තේ සමාජ මාධ්‍ය සහ නිල නොවන පණිවුඩ මත නොව, රොස්පොට්‍රෙබ්නැඩ්සෝර් නිකුත් කරන නිල තොරතුරු මත විශ්වාසය තබන ලෙසයි. මෙවැනි අවස්ථාවලදී නිල තොරතුරු ප්‍රමාද වීම හෝ අසම්පූර්ණ වීම නිසා කටකතා වේගයෙන් පැතිරීම සාමාන්‍ය තත්ත්වයකි.

කෙසේ වෙතත්, රුසියානු මහජන සෞඛ්‍ය ආයතනයේ ප්‍රධානී ඇනා පොපෝවා ඉර්කුට්ස්ක් වෙත ගොස් ප්‍රාදේශීය ප්‍රති-වසංගත කොමිසම සමඟ විශේෂ සාකච්ඡාවක් පැවැත්වීම මෙම සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් බලධාරීන් දක්වන අවධානය පෙන්වයි. ප්‍රාදේශීය ආණ්ඩුකාරවරයා සඳහන් කර ඇත්තේ එම සාකච්ඡාව “විශේෂ අවදානම් සහිත ආසාදනයක් පිළිබඳ සැක කෙරෙන සිද්ධියක්” සම්බන්ධයෙන් පැවැත්වූ බවයි.

අසල්වැසි රටවල් කිහිපයක්ද තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කරමින් සිටී. කසකස්තානය සිය දේශසීමා හරහා සනීපාරක්ෂක සහ නිරෝධායන පරීක්ෂණ ක්‍රියාත්මක කර ඇති අතර, උස්බෙකිස්තානය සහ කිර්ගිස්තානය ඉතා බෝවන රෝග සම්බන්ධයෙන් තම සූදානම වැඩි කර තිබේ. එම රටවල් අවදානම “ඉතා අඩු” ලෙස සලකා තිබුණද, පූර්ව ආරක්ෂක පියවර ගැනීම වැදගත් බව පෙන්වා දී ඇත.

එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවද, රුසියාවේ සිදුවීම පිළිබඳව රෝග පාලන හා වැළැක්වීමේ මධ්‍යස්ථාන ඇතුළු අදාළ ආයතන සමඟ සමීපව නිරීක්ෂණය කරන බව ප්‍රකාශ කර ඇත. එමඟින් රුසියානු බලධාරීන්ගෙන් නිවැරදි තොරතුරු වේගයෙන් සහ විවෘතව හෙළි කරන ලෙස ඉල්ලා තිබේ.

ප්ලේග් වසංගතයක්ද?

මෙම සිද්ධියෙන් පසු “ප්ලේග් නැවත පැමිණියාද?” සහ “නව වසංගතයක් ආරම්භ විය හැකිද?” යන ප්‍රශ්න මතුවී ඇත. එහෙත් ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ මූලික තක්සේරුව අනුව, මේ වන විට සාමාන්‍ය ජනතාවට ඇති මහජන සෞඛ්‍ය අවදානම අඩු මට්ටමක පවතී. එම සංවිධානය රුසියානු සෞඛ්‍ය බලධාරීන් සමඟ සිදුවීමේ තොරතුරු, රෝග විනිශ්චය පරීක්ෂණ සහ ප්‍රතිඵල තහවුරු කරමින් සිටින බව ප්‍රකාශ කර තිබේ.

විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ නියුමෝනික ප්ලේග් ජීවිතයට බරපතළ අවදානමක් ඇති කළ හැකි නමුත්, එය කොවිඩ්-19 වැනි ඉතා පහසුවෙන් පුද්ගලයෙකුගෙන් පුද්ගලයෙකුට පැතිරෙන ශ්වසන රෝගයක් නොවන බවයි. සාමාන්‍යයෙන් ආසාදනය වීමට නම් රෝගකාරක බැක්ටීරියා විශාල ප්‍රමාණයකට නිරාවරණය වීමක් සිදුවිය යුතුය. එහෙත් නියුමෝනික ප්ලේග් රෝගියකුගෙන් නිකුත් වන ශ්වසන බිඳිති සමඟ සමීප සම්බන්ධතාවක් ඇති පුද්ගලයන්ට අවදානමක් පවතී.

එම නිසා, නිරෝධායනය, සම්බන්ධතා හඳුනාගැනීම, සාම්පල පරීක්ෂා කිරීම සහ රෝග ලක්ෂණ නිරීක්ෂණය කිරීම වැනි පියවර ගැනීම විද්‍යාත්මකව සාධාරණ ක්‍රියාමාර්ග වේ. ඒවා වසංගතයක් තහවුරු වූ බවට නොව, එවැනි හැකියාවක් තිබේ නම් එය ඉක්මනින් පාලනය කිරීම සඳහා ගන්නා පූර්ව ආරක්ෂක ක්‍රියාමාර්ග ලෙස තේරුම් ගත යුතුය.

හඳුනා නොගත් නියුමෝනියාව යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද?

“හේතුව හඳුනා නොගත් නියුමෝනියාව” යන වෛද්‍ය යෙදුමෙන් අදහස් වන්නේ රෝගියාගේ පෙනහළු ආසාදනයක් හෝ දැවිල්ලක් ඇති බව පෙනී ගියද, එයට නිශ්චිත හේතුව තවමත් හඳුනාගෙන නොමැති බවයි. එවැනි තත්ත්වයක් ඇතිවීමට බැක්ටීරියා, වෛරස්, දිලීර, විෂ ද්‍රව්‍ය, ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ අසාමාන්‍ය ප්‍රතිචාර හෝ වෙනත් හේතු බලපාන්නට පුළුවන.

එම යෙදුම භාවිත කිරීමෙන් අනිවාර්යයෙන්ම අලුත් රෝගයක් හෝ හඳුනා නොගත් වසංගතයක් පවතින බව අදහස් නොවේ. ඇතැම්විට රෝගය වේගයෙන් වර්ධනය වීම, රෝගියා රෝහලට පැමිණෙන විට තත්ත්වය බරපතළ වීම, ප්‍රතිජීවක ඖෂධ ලබාගැනීමෙන් පසු සාම්පලවල රෝගකාරක හඳුනාගැනීම දුෂ්කර වීම හෝ පරීක්ෂණවල සීමාවන් නිසා හේතුව තහවුරු කිරීමට කාලයක් ගත විය හැකිය.

මෙම සිද්ධියේදී රෝග විනිශ්චය පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු තවමත් ප්‍රසිද්ධියට පත්කර නොමැත. එබැවින්, “ඇය ප්ලේග් ආසාදනයෙන් මියගියාය” යනුවෙන් නිශ්චිතව සඳහන් කිරීම වාර්තාගත කරුණු ඉක්මවා යන ප්‍රකාශයක් වනු ඇත. නිවැරදි වාර්තාකරණය සඳහා “ප්ලේග් බවට සැක කෙරෙන මරණය”, “හඳුනා නොගත් හේතුවක් සහිත නියුමෝනියාවෙන් මරණය” හෝ “ප්ලේග් පර්යේෂණ ආයතනයේ සේවිකාවගේ අභිරහස් මරණය” වැනි ප්‍රවේශම් සහගත වචන භාවිත කළ යුතුය.

ජනතාවට අවශ්‍ය පණිවුඩය

මෙම සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් ජනතාව අතර බිය ඇතිවීම තේරුම්ගත හැකි නමුත්, මේ වන විට පුළුල් ප්ලේග් වසංගතයක් ඇති බවට නිල තහවුරු කිරීමක් නොමැත. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ තොරතුරු අනුව, ප්ලේග් බරපතළ රෝගයක් වුව ද එය ඉක්මනින් හඳුනාගෙන නිසි ප්‍රතිජීවක ප්‍රතිකාර ලබාදීමෙන් සුව කළ හැකිය.

සාමාන්‍ය ජනතාව කළ යුතු ප්‍රධාන කරුණු වන්නේ නිල සෞඛ්‍ය නිවේදන අනුගමනය කිරීම, නිල නොවන සමාජ මාධ්‍ය වාර්තා මත පමණක් පදනම් නොවීම, මියගිය සතුන් හෝ සැකකටයුතු ආසාදිත පටක ස්පර්ශ නොකිරීම සහ දැඩි උණ, හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාව, ලේ මිශ්‍ර කැස්ස වැනි ලක්ෂණ පවතින්නේ නම් ඉක්මනින් වෛද්‍ය උපදෙස් ලබාගැනීමයි.

රසායනාගාර සේවකයන් සහ රෝගීන් සමඟ සෘජුව කටයුතු කරන සෞඛ්‍ය සේවකයන් සඳහා විශේෂ ආරක්ෂක ක්‍රියාමාර්ග අත්‍යවශ්‍ය වේ. සාම්පල එකතු කිරීමේදී නිසි ආරක්ෂක ඇඳුම් භාවිත කිරීම, ආසාදිත පටක සමඟ සම්බන්ධ වීමෙන් වැළකීම, රෝගීන් නිසි ලෙස හුදකලා කිරීම සහ සම්බන්ධතා නිරීක්ෂණය කිරීම එහි ප්‍රධාන කොටස් වේ.

රුසියාවේ ඉර්කුට්ස්ක් ප්‍රදේශයේ 28 හැවිරිදි රසායනාගාර සේවිකාවකගේ මරණය ප්ලේග් පර්යේෂණ ආයතනයක් සමඟ සම්බන්ධ වීම නිසා ජාත්‍යන්තර අවධානයට ලක්ව තිබේ. කෙසේ වෙතත්, මේ වන විට රුසියානු සෞඛ්‍ය බලධාරීන් ඇය මියගියේ ප්ලේග් රෝගයෙන් බව තහවුරු කර නැත. නිල වාර්තාව අනුව, ඇය “හේතුව හඳුනා නොගත් නියුමෝනියාවකින්” මියගොස් ඇති අතර, ඇයගේ වෘත්තීය කටයුතු හා සම්බන්ධ රෝගකාරක ක්ෂුද්‍රජීවීන් සාම්පලවලින් හඳුනාගෙන නොමැත.

නිරෝධායන ක්‍රියාමාර්ග සහ පුද්ගලයන් 200කට ආසන්න පිරිසක් වෛද්‍ය නිරීක්ෂණයට යොමු කිරීමෙන් පෙනී යන්නේ බලධාරීන් මෙම සිද්ධිය සැහැල්ලුවෙන් නොසලකන බවයි. එහෙත් එය තහවුරු වූ වසංගතයක සලකුණක් ලෙස නොව, අවදානම් සහිත සිද්ධියක් පිළිබඳ පූර්ව ආරක්ෂක ප්‍රතිචාරයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.

ඉදිරි දිනවලදී සිදුකරන රසායනාගාර පරීක්ෂණ, සම්බන්ධතා නිරීක්ෂණ සහ රෝග විනිශ්චය වාර්තා මත සිද්ධියේ සැබෑ හේතුව තවදුරටත් පැහැදිලි වනු ඇත. එතෙක්, තහවුරු නොකළ ප්ලේග් වසංගත කතා පැතිරවීම වෙනුවට නිල තොරතුරු මත පදනම් වූ, විද්‍යාත්මකව නිවැරදි සහ වගකීම්සහගත වාර්තාකරණයක් පවත්වාගෙන යාම අත්‍යවශ්‍ය වේ.