රෂිකා හෙන්නායක ඔක්තෝබර් 21, කොළඹ LNW :
ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික හා යටිතල පහසුකම් ක්ෂේත්‍රයේ දැවැන්ත පෙරළියක් ඇති කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ විදේශීය ආයෝජන ව්‍යාපෘතියක් හදිසියේම අත්හිටුවීමට පියවර ගෙන තිබේ.
කොළඹ වරාය පරිශ්‍රයේ ස්ථාපනය කිරීමට යෝජිතව තිබූ ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 390කට ආසන්න දැවැන්ත සැපයුම් මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාපෘතියෙන් ප්‍රධාන චීන ආයෝජකයා ඉවත් වීම මේ වන විට ජාත්‍යන්තර වාණිජ ක්ෂේත්‍රයේ දැඩි අවධානයට ලක්වූ මාතෘකාවක් බවට පත්ව ඇත.
චීනයේ ‘ෆෝචූන් සෙන්ටර් ගෲප් ලිමිටඩ්’ (FCGL) හි අනුබද්ධ සමාගමක් වන ‘චයිනා මර්චන්ට්ස් පෝට් හොල්ඩින්ග්ස්’ (CMPH) සමාගම, ‘දකුණු ආසියානු වාණිජ හා සැපයුම් මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාපෘතිය’ අත්හිටුවීමට තීරණය කළ බව 2026 ඔක්තෝබර් 15 වන දින හොංකොං කොටස් වෙළෙඳපොළ වෙත නිල වශයෙන් දැනුම් දුන්නේය.
වසර 4කට ආසන්න කාලයක් එක තැන පල්වූ මෙම ඩොලර් මිලියන 390ක දැවැන්ත ව්‍යාපෘතිය හදිසියේම නතර වීමට බලපෑ තීරණාත්මක හේතු, දෙපාර්ශ්වය අතර සිදු වූ මිලියන ගණනක මූල්‍ය සමථයේ ස්වභාවය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ නාවික හා සැපයුම් ක්ෂේත්‍රයේ ඉදිරි ගමන පිළිබඳව සිදුකරන මූලෝපායික විශ්ලේෂණයකි මෙවර අපගේ අවධානයට ලක්වේ.
වසර 4ක් තිස්සේ වැඩ නොකළ ඩොලර් මිලියන 390ක දැවැන්ත ව්‍යාපෘතියේ අවසානය
2023 වසරේදී ශ්‍රී ලංකා රජය මගින් අනුමත කරන ලද මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා ‘මූලෝපායික සංවර්ධන ව්‍යාපෘති’ (Strategic Development Project) තත්ත්වය ලබා දී තිබිණි.
තට්ටු පහකින් සමන්විත මෙම සැපයුම් සංකීර්ණය වසර 50ක කාලසීමාවකට අයත් ‘ඉදිකිරීම, මෙහෙයවීම සහ පැවරීම’ (BOT) පදනම යටතේ සංවර්ධනය කිරීමට සැලසුම් කර තිබුණි.
ඊට අමතරව වසර 15ක කාලයක් සඳහා ආයතනික ආදායම් බදු සහ ලාභාංශ බදුවලින් නිදහස් කිරීම් ඇතුළු අතිවිශාල බදු සහන රැසක් ද පිරිනමා තිබිණි.
කෙසේ වෙතත්, මෙලෙස ඉහළ බදු සහන සහ මූලෝපායික තත්ත්වය ලබා දී තිබියදීත්, අදාළ චීන සමාගම විසින් ව්‍යාපෘතිය පවරා වසර 4කට ආසන්න කාලයක් ගතවන තෙක් කිසිදු භෞතික ප්‍රගතියක් හෝ ඉදිකිරීම් කටයුත්තක් භූමිය මත සිදු කර නොතිබීම විශේෂත්වයකි.
මෙම ව්‍යාපෘතිය නතර කිරීමට හේතුව ලෙස CMPH සමාගම හොංකොං කොටස් වෙළෙඳපොළ වෙත ඉදිරිපත් කළ නිවේදනයේ දක්වා ඇත්තේ වෙනස්ම කරුණු සමූහයකි.
බාහිර තත්ත්වයන්ගේ වෙනස්වීම්, ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ පරිසරය සහ කාලරාමුව වෙනස් වීම් මෙන්ම පාර්ශ්වයන්ගේ වාණිජමය සැලකිලිමත්වීම් වෙනස් වීම මත ව්‍යාපෘතිය අවසන් කිරීම සියලු පාර්ශ්වයන්ගේ යහපත උදෙසා වන බව සමාගම ප්‍රකාශ කර ඇත.
මේ මගින් පැහැදිලි වන ප්‍රධාන ආර්ථික යථාර්ථයක් තිබේ. එනම්, ගෝලීය වෙළෙඳ රටාවන් සහ වාණිජමය ප්‍රමුඛතාවන් වෙනස් වන විට, හුදෙක් බදු සහන පිරිනැමීමෙන් පමණක් ව්‍යාපෘතියක් ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක වන බවට සහතික විය නොහැකි බවයි.
‘ගිවිසුම කැන්සල් කළේ ප්‍රශ්නයක් නිසා නෙමෙයි’: අමාත්‍යවරයාගේ හෙළිදරව්ව
මෙම ව්‍යාපෘති ගිවිසුම අවසන් කිරීම සම්බන්ධයෙන් අදහස් දැක්වූ වරාය, සිවිල් ගුවන් සේවා සහ විදුලි බල අමාත්‍ය අනුර කරුණාතිලක සඳහන් කළේ, මෙය කිසිසේත්ම දෙපාර්ශ්වය අතර ඇති වූ නීතිමය හෝ වාණිජමය ආරවුලක් නොවන බවයි.
වසර 4ක් තිස්සේ ප්‍රගතියක් නොමැතිව පැවැති පැරණි ගිවිසුම නීතිමය වශයෙන් අවසන් කර, කොළඹ වරායට වඩාත් වාසිදායක නව සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියක් ආරම්භ කිරීමට ඉඩ සලසා ගැනීමේ මූලෝපායික පියවරක් ලෙස මෙම තීරණය ගත් බව ඔහු පැහැදිලි කළේය.
CMPH සමාගම ද අවධාරණය කර ඇත්තේ මෙම සමථය “සුහද සාකච්ඡා සහ මධ්‍යස්ථ ලෙස කටයුතු කිරීමේ” මූලධර්ම මත පදනම් වූවක් බවයි.
අමාත්‍යවරයාගේ ප්‍රකාශය මෙසේයි.
“මේ ප්‍රොජෙක්ට් එක 2023 වෝට් කරලා තියෙන්නේ… හැබැයි එතනින් එහාට කිසි ම දෙයක් කරලා තිබුණේ නැහැ… මෙහෙම කළේ, නැවත පාරක් ලොජිස්ටික්ස් හබ් එක පටන් ගන්න අවකාශය සලසා ගන්න තමයි තියෙන කලින් ගිවිසුම කැන්සල් කරන්නේ.”
(සටහන: අමාත්‍යවරයා සිය වාචික ප්‍රකාශයේදී පාර්ශ්වයන් යෙදවූ මුදල ‘ඩොලර් මිලියන 29ක්’ ලෙසින් අනුමාන වශයෙන් සඳහන් කළ ද, නිල විගණනය කරන ලද වාර්තා ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත්තේ සමස්ත මුලින් යෙදවූ ප්‍රාග්ධනය ඩොලර් මිලියන 37.14ක් ලෙසයි.)
මුදල් බෙදී යන හැටි: ඩොලර් මිලියන ගණනක මූල්‍ය සමථය
ව්‍යාපෘති සමාගමේ මූලික හිමිකාරිත්වය බෙදී තිබුණේ චයිනා මර්චන්ට්ස් පෝට් හොල්ඩින්ග්ස් (70%), ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය (15%) සහ ඇක්සස් ඉංජිනියරින් සමාගම (15%) අතරයි.
ව්‍යාපෘතිය අත්හිටුවීමත් සමඟ නීතිමය සමථ ගිවිසුමකට එළඹෙමින් මුදල් නැවත පාර්ශ්වයන් අතර බෙදා දීමට කටයුතු කර ඇත.
එහි මූල්‍ය සමථයේ සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු පහත පරිදි වේ..
- මූලික ප්‍රාග්ධන ආයෝජනය ($37.14M): සියලු පාර්ශ්වයන් එක්ව මූලික වශයෙන් ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 37.14ක මුදලක් යොදවා තිබුණි. ඉන් ඩොලර් මිලියන 26ක් චීන සමාගම විසින් ද, ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය සහ ඇක්සස් ඉංජිනියරින් සමාගම ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 5.57 බැගින් ද ආයෝජනය කර තිබිණි.
- බදු සහ ප්‍රමාද ගෙවීම් අඩු කිරීම් ($4.095M): ශ්‍රී ලංකා දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවට ගෙවිය යුතු එකතු කළ අගය මත බද්ද (VAT) ලෙස ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 3.9ක් ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය විසින් දැනටමත් නිරවුල් කර ඇත.
ප්‍රමාද ගෙවීම් වගකීම් ලෙස ගෙවිය යුතු ඇමෙරිකානු ඩොලර් 195,000ක මුදල ද ඊට ඇතුළත් වේ.
- ඉතිරි ශේෂය සහ මුදල් සංචිත ($29.755M): බදු අඩු කිරීමෙන් පසු ඉතිරි වන ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 21.905ක මුදල දින 30ක් ඇතුළත ගෙවනු ලබයි. ඊට අමතරව 2025 දෙසැම්බර් 31 දිනට විගණනය කළ මූල්‍ය ප්‍රකාශනවල සඳහන් වන බෙදාහැරිය හැකි ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 7.85ක මුදල් සංචිතය ද දින 30ක් ඇතුළත 70:15:15 අනුපාතයට බෙදා හරිනු ලැබේ.
- අවසාන ශුද්ධ මූල්‍ය බෙදාහැරීම: සියලු අඩු කිරීම්වලින් පසු ෆෝචූන් සෙන්ටර් ගෲප් ලිමිටඩ් (FCGL) වෙත ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 20.83ක් ද, ඇක්සස් ඉංජිනියරින් සමාගම වෙත ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 4.46ක් ද, ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය වෙත ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 4.46ක් ද වශයෙන් ශුද්ධ ප්‍රතිලාභ හිමි වේ.
ඉදිරි ගමන: රාජ්‍ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරීත්වය (PPP) සහ තරගකාරී ලංසු
පැවැති ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාරය (JV) අත්හිටුවීමට තීරණය කළ ද, ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය (SLPA) සිය මූලෝපායික සංවර්ධන අරමුණුවලින් පසුබට වී නොමැත.
ඒ වෙනුවට, විනිවිදභාවයෙන් යුත් තරඟකාරී ලංසු කැඳවීමක් හරහා රාජ්‍ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරීත්ව (Public-Private Partnership – PPP) ආකෘතියක් යටතේ කොළඹ වරාය තුළ නව සැපයුම් මධ්‍යස්ථානයක් ඉදිකිරීමට වරාය අධිකාරිය මූලෝපායික තීරණයක් ගෙන ඇත.
මෙම නව උපායමාර්ගයේ ප්‍රධාන අරමුණ වන්නේ කොළඹ වරාය තුළ පවතින විශාල භූමි ප්‍රමාණය උපරිම ලෙස යොදා ගැනීමයි. වරාය ආශ්‍රිත සහ අගය එකතු කරන ලද (value-added) සැපයුම් ක්‍රියාකාරකම් රැසකට සහාය විය හැකි අංගසම්පූර්ණ නවීන සංකීර්ණයක් ඉදිකිරීම මෙහි ඉලක්කයයි. මේ හරහා කොළඹ වරාය හුදෙක් බහාලුම් ප්‍රතිප්‍රේෂණ (container transshipment) මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පමණක් පැවැතීමෙන් ඔබ්බට ගොස්, පූර්ණ නාවික හා සැපයුම් සේවා සපයන කලාපීය බලකේන්ද්‍රයක් බවට පරිවර්තනය කිරීමට අපේක්ෂා කෙරේ.
වසර හතරක් තිස්සේ අකර්මන්‍යව පැවැති ඩොලර් මිලියන 390ක දැවැන්ත ව්‍යාපෘතිය නීතිමය වශයෙන් අවසන් කිරීම, කොළඹ වරායේ මූලෝපායික ගමනට බාධාවක් නොව නව ඇරඹුමකි. අතීතයේ පැවැති තනි ඒකාබද්ධ ගිවිසුමෙන් මිදී, විනිවිදභාවයෙන් යුත් තරගකාරී රාජ්‍ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරීත්ව (PPP) මොඩලයකට අවතීර්ණ වීම ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය තැබූ තීරණාත්මක හා ප්‍රගතිශීලී පියවරකි.
නිරන්තරයෙන් වෙනස් වන ගෝලීය වෙළෙඳ හා නාවික සැපයුම් දාමයන් හමුවේ, මෙම නව තරගකාරී PPP ආකෘතිය ඔස්සේ කොළඹ වරාය නවීකරණය කිරීමට සුදුසුම ජාත්‍යන්තර ආයෝජකයින් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට ශ්‍රී ලංකාවට හැකි වේවිද? එය ඉදිරි වාණිජ මෙහෙයුම් දෙස බලන විට අපට දැකගත හැකි වනු ඇත.
