රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 01, කොළඹ LNW :
මැදපෙරදිග කලාපය මහා පරිමාණ යුද්ධයක අද්දර හුස්ම අල්ලාගෙන සිටින මොහොතක, ලෝකයේ ප්රමුඛතම තෙල් නිෂ්පාදකයින්ගේ සංවිධානය වන OPEC+, දෛනික තෙල් නිෂ්පාදනය බැරල් 206,000 කින් ඉහළ නැංවීමට තීරණය කිරීම මවිතයට කරුණකි.
ඉරානයට එල්ල වූ ප්රබල ඇමරිකානු-ඊශ්රායල ගුවන් ප්රහාර සහ ඉරාන උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ මරණයත් සමඟ සමස්ත කලාපයම දැඩි අස්ථාවරත්වයකට ඇද වැටී තිබේ. ප්රධාන සැපයුම් මාර්ග සෘජු තර්ජනයකට ලක්ව ඇති මෙවන් අවදානම් පසුබිමක, ලොව තෙල් දැවැන්තයින් වැඩිපුර තෙල් වෙළඳපොළට මුදා හැරීමට උත්සාහ කරන්නේ ඇයි?
අපේක්ෂිත මට්ටමට වඩා වැඩි නිෂ්පාදන ඉහළ නැංවීමක්
OPEC+ සංවිධානයේ නවතම නිවේදනයට අනුව, එළඹෙන අප්රේල් මාසය සඳහා දෛනික තෙල් නිෂ්පාදනය බැරල් 206,000 කින් ඉහළ නැංවීමට එකඟතාව පළ වී ඇත. මෙය පසුගිය වසරේ සිව්වන කාර්තුවේදී දක්නට ලැබුණු බැරල් 137,000 ක දෛනික වැඩිවීමට වඩා සැලකිය යුතු “ත්වරණයක්” (Acceleration) පෙන්නුම් කරන්නකි. මැදපෙරදිග කලාපය පුරා යුධමය ලැව්ගිනි පැතිර යන මොහොතක මෙවැනි තීරණයක් ගැනීම ජාත්යන්තර විශ්ලේෂකයින්ගේ විමසුමට ලක්ව ඇත.
සෞදි අරාබිය සහ රුසියාව ප්රමුඛත්වය ගන්නා මෙම උපායමාර්ගික පියවරට ඉරාකය, කුවේටය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය ද සිය දායකත්වය සපයයි. මෙම රටවල් පසුගිය මාසයේ සිටම සිය අපනයන ධාරිතාව ඉහළ නැංවීමට කටයුතු කර ඇති අතර, එය පසුගිය ජුනි මාසයේ ඉරාන න්යෂ්ටික පහසුකම් ඉලක්ක කර ගනිමින් එල්ල වූ ප්රහාර සමයේ ඔවුන් අනුගමනය කළ ක්රියාමාර්ගයට සමාන වේ. මෙමඟින් ඔවුන් අපේක්ෂා කරන්නේ යුධමය තත්ත්වය නිසා කැළඹී ඇති වෙළඳපොළ ස්ථාවර මට්ටමක පවත්වා ගැනීමයි.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය සහ සැපයුම් දාමයේ තර්ජනය
ගෝලීය බොරතෙල් ප්රවාහනයේ හදවත බඳු හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) හරහා සිදුවන ගමනාගමනය මේ වන විට සිහින් දිය පහරක් මෙන් ඉතා මන්දගාමී තත්ත්වයකට පත්ව ඇත. OPEC+ සාමාජිකයින්ගේ ප්රධාන අපනයන මාර්ගය අවහිර වීමේ භීතිය හේතුවෙන්, ලන්ඩන් වෙළඳපොළේ තෙල් මිල පසුගිය සතියේ මාස හතක උපරිම අගය වන ඩොලර් 73 දක්වා ඉහළ ගියේය. විශේෂයෙන්ම ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ යුධමය සූදානම සහ පවතින සැපයුම් බාධා, මීට පෙර අතිරික්ත තොග සහිතව පැවති වෙළඳපොළ මුළුමනින්ම උඩුයටිකුරු කර ඇත.
ඇමරිකානු ගුවන් ප්රහාර සහ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ හුස්ම හිරවීම ඉරානයේ යුධ සහ අනෙකුත් වැදගත් පහසුකම් ඉලක්ක කර ගනිමින් එල්ල වන ඇමරිකානු ප්රහාර මධ්යයේ, ජාත්යන්තර බලශක්ති සැපයුම් මාර්ගවල සුරක්ෂිතභාවය දැඩි අර්බුදයකට ලක්ව තිබේ. මෙය ගෝලීය බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව සම්බන්ධයෙන් එල්ල වී ඇති සෘජු මෙන්ම බරපතලම අභියෝගයකි.
සංචිත ධාරිතාවේ සීමාවන් සහ පවතින අවදානම
ගෝලීය වශයෙන් පවතින අමතර තෙල් නිෂ්පාදන ධාරිතාව (Spare capacity) ප්රධාන වශයෙන් සෞදි අරාබිය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය සතුව පමණක් සංකේන්ද්රණය වී ඇත. ජාත්යන්තර බලශක්ති ඒජන්සියට (IEA) අනුව මෙම ප්රමාණය දෛනිකව බැරල් මිලියන 2.5 ක් පමණ වන අතර, එය මුළු ලෝක සැපයුමෙන් 3% කටත් වඩා අඩු ප්රමාණයකි. ගෝලීය ඉල්ලුම අතිශය අවිනිශ්චිත මට්ටමක පවතින විට මෙවැනි පටු සංචිතයක් මත විශ්වාසය තැබීම උපායමාර්ගිකව අනතුරුදායකය.
RBC Capital Markets හි භාණ්ඩ වෙළඳපොළ උපායමාර්ගික ප්රධානී හෙලීමා ක්රොෆ්ට් (Helima Croft) පෙන්වා දෙන්නේ පවතින අවදානමයි.
“දැනට පවතින සියලුම අතිරික්තයන් ඔබ වෙළඳපොළට මුදා හරින විට, හදිසි අවශ්යතාවයක් සඳහා ඉතිරි වන සංචිත ප්රමාණය තවදුරටත් අවම වේ.”
වෙළඳපොළ කොටස රැකගැනීමේ සෞදි උපායමාර්ගය
රියාද් පාලනය මෙවැනි අවදානම් සහගත තීරණයක් ගැනීමට තල්ලු කළ තවත් විශේෂ හේතුවක් තිබේ. එනම්, 2026 වසරට එළඹෙන විට වෙළඳපොළේ ඇති විය හැකි තෙල් අතිරික්තය (Oil Glut) පිළිබඳ පූර්ව නිගමනයයි. ඇමරිකානු ‘ෂේල්’ (Shale) තෙල් නිෂ්පාදකයින් හමුවේ තමන්ට අහිමි වූ වෙළඳපොළ කොටස (Market share) නැවත අත්පත් කර ගැනීම සෞදි අරාබියේ දීර්ඝකාලීන අරමුණයි. තෙල් මිල ඉහළ මට්ටමක පවත්වා ගැනීමට වඩා වෙළඳපොළ ආධිපත්යය තහවුරු කර ගැනීම ඔවුන්ට වැදගත් වී ඇත. මීට අමතරව, ඇමරිකානු පාරිභෝගිකයින් සඳහා ඉන්ධන මිල අඩු කරන ලෙස ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් සිදු කරන දේශපාලන බලපෑම ද මීට සෘජුවම බලපා ඇත. බොහෝ විට ක්ෂණික භූ-දේශපාලනික අර්බුදවලට වඩා OPEC+ සංවිධානයේ අභ්යන්තර ආර්ථික තර්කනයන් සහ දිගුකාලීන වාසි මෙහිදී ප්රමුඛත්වය ගෙන ඇති බව පෙනේ.
අයතුල්ලා කමේනිගේ අභාවය සහ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ පවතින දැඩි බාධා කිරීම් හමුවේ වුවද, OPEC+ සංවිධානය සිය ගමන් මග තීරණය කරන්නේ ආර්ථික වාසි සහ වෙළඳපොළ බලය මත පදනම්වය. කලාපීය දේශපාලන අස්ථාවරත්වය සහ බලශක්ති වෙළඳපොළේ ආර්ථික අවශ්යතා අතර පවතින මෙම සීතල යුද්ධය ඉදිරි කාලයේදී තීරණාත්මක වනු ඇත.
