රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 12,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය එක්ව ඉරානයට එරෙහිව දියත් කළ මහා පරිමාණ යුද්ධයට දැන් සති දෙකක් සපිරෙමින් පවතී. ඕනෑම යුද්ධයකදී පළමු බිල්ල වන්නේ සත්‍යය වුවද, දෙවනුව සහ දරුණුතම බිල්ල වන්නේ නිරායුධ සිවිල් වැසියන්ය. මෙම යුද්ධයේ මුල් දින දහහතර තුළ වාර්තා වූ බිහිසුණුම සහ සංවේදීතම සිදුවීම වන්නේ ඉරානයේ මිනාබ් නගරයේ සිදුවූ පාසල් බෝම්බ ප්‍රහාරයයි.

මරණ 170ක්

2026 පෙබරවාරි 28 වැනිදා පෙරවරු 10:45 ට පමණ, දකුණු ඉරානයේ මිනාබ් (Minab) නගරයේ පිහිටි ‘ශජාරේ තයියෙබේ’ (Shajareh Tayyebeh) දැරියන්ගේ ප්‍රාථමික පාසල මිසයිල ප්‍රහාරයකට ලක් විය. මෙය පාසල් දිනයක වැඩිම සිසුන් පිරිසක් රැඳී සිටින “වැඩිම වේලාව” වූ අතර, එම මොහොතේදී එල්ල වූ ප්‍රහාරයෙන් පාසල් ගොඩනැගිල්ල මුළුමනින්ම සුන්බුන් බවට පත් විය.

මෙම ප්‍රහාරයෙන් 170කට අධික පිරිසක් මියගිය අතර, මියගිය පිරිසෙන් බහුතරය වයස අවුරුදු 7ත් 12ත් අතර පසුවන කුඩා දැරියන්ය. ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරග්චි (Abbas Araghchi) සිය X පණිවිඩය මගින් මෙම බිහිසුණු අපරාධය ලෝකයට හෙළි කළේ මෙලෙසිනි.

"විනාශ වූ මෙම ගොඩනැගිල්ල දකුණු ඉරානයේ පිහිටි දැරියන්ගේ ප්‍රාථමික පාසලකි. තරුණ සිසුන්ගෙන් පිරී තිබියදී, මහ දවල් මෙය බෝම්බ ප්‍රහාරයට ලක් විය. මෙහිදී පමණක් අහිංසක දරුවන් විශාල ඝාතනය කර ඇත. ඉරාන ජනතාවට එරෙහිව සිදු කෙරෙන මෙම අපරාධවලට පිළිතුරු නොදී නොසිටිනු ඇත."

පාසලක් ඉලක්කයක් වූයේ කෙසේද?

මෙම ප්‍රහාරය සම්බන්ධයෙන් සිදුකළ මූලික විමර්ශනවලදී අනාවරණය වී ඇත්තේ මෙය ඇමරිකානු මධ්‍යම අණදෙන මූලස්ථානය (CENTCOM) විසින් සිදුකළ “ඉලක්ක කිරීමේ දෝෂයක්” (Targeting Error) බවයි. මෙම පාසල මීට වසර කිහිපයකට පෙර ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) නාවික කඳවුරක කොටසක්ව පැවති අතර, පසුව එය වෙන් කර ස්වාධීන සිවිල් පිවිසුම් සහිත පාසලක් බවට පත් කර තිබුණි.

හමුදා විශ්ලේෂක මාර්ක් කැන්සියන් (Mark Cancian) පෙන්වා දෙන්නේ ඇමරිකානු බුද්ධි අංශ සතුව තිබූ ඉලක්ක ලැයිස්තු යාවත්කාලීන කර නොතිබීම මෙම විනාශයට හේතු වූ බවයි.

වඩාත්ම කම්පනයට කරුණ නම්, පාසලට මීටර් 238ක් දුරින් පිහිටි ‘මර්තයර් අබ්සලාන්’ (Martyr Absalan) විශේෂිත සායනයට හෝ මීටර් 286ක් දුරින් පිහිටි ‘සයීඩ් අල්-ෂෝහාදා’ (Seyed al-Shohada) සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයට කිසිදු හානියක් සිදු නොවී තිබීමයි. මෙයින් ගම්‍ය වන්නේ මිසයිලය ඉලක්කයටම පතිත වූ නමුත්, ලබා දී තිබූ ඉලක්කය වැරදි බවයි.

ප්‍රහාරයෙන් පසුව ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ප්‍රකාශ කළේ මෙය ඉරානය විසින්ම සිදුකරගත් “අතපසුවීමක්” බවයි. ඉරානය සතුව ‘ටොමහෝක්’ (Tomahawk) මිසයිල ඇති බවත්, ඔවුන්ගේ අවි ආයුධවල නිරවද්‍යතාව අඩු නිසා මෙම විනාශය සිදුවූ බවත් ඔහු පැවසීය.

කෙසේ වෙතත්, යුද විශේෂඥයන් වහාම පෙන්වා දුන්නේ ඉරානය සතුව ටොමහෝක් මිසයිල නොමැති බවයි. පසුව 'නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්' (The New York Times) පුවත්පත ඇමරිකානු නිලධාරීන් උපුටා දක්වමින් තහවුරු කළේ, මෙම පාසලට පතිත වූයේ ඇමරිකානු නාවික හමුදාව විසින් දියත් කරන ලද ටොමහෝක් මිසයිලයක් බවයි. යුද්ධයකදී වගකීමෙන් මිදීමට බලවතුන් ගන්නා උත්සාහය මෙම සිදුවීමෙන් මනාව පැහැදිලි වේ.

මිනාබ් පාසල් ප්‍රහාරය යනු “තාක්ෂණික දෝෂ” යන නාමයෙන් සිවිල් වැසියන් බිලිගත් පළමු අවස්ථාව නොවේ. ඉතිහාසය පුරා මෙවැනි සිදුවීම් රැසක් වාර්තා වී ඇත:

• 1991 අමිරියා (Amiriyah) බංකරය: ගල්ෆ් යුද්ධයේදී ඇමරිකාව මෙය හමුදා බංකරයක් යැයි සිතා පහර දුන් අතර, එහි රැකවරණය ලබා සිටි සිවිල් වැසියන් 403 දෙනෙකු මිය ගියහ.
• 1999 බෙල්ග්‍රේඩ් චීන තානාපති කාර්යාලය: නේටෝ බෝම්බ ප්‍රහාරයේදී යල් පැන ගිය සිතියම් භාවිතා කිරීම නිසා තානාපති කාර්යාලයට ප්‍රහාර එල්ල වූ අතර එහිදී මාධ්‍යවේදීන් තිදෙනෙකු මිය ගියේය.
• 1968 මයි ලායි (My Lai) සමූලඝාතනය: වියට්නාම් යුද්ධයේදී ඇමරිකානු සෙබළුන් විසින් සිවිල් වැසියන් 500කට අධික පිරිසක් ඝාතනය කරන ලදී.

මෙම සෑම අවස්ථාවකදීම "වැරදීම්" සිදුවූ බව පිළිගත්තද, ඉහළ නිලධාරීන්ට හෝ දේශපාලන නායකත්වයට දඬුවම් පැමිණවීමක් සිදු නොවීය.

දැනට ඇමරිකානු සෙනෙට් සභිකයන් 46 දෙනෙකු මෙම සිදුවීම පිළිබඳව විමර්ශනයක් ඉල්ලා සිටියද, යුක්තිය ඉටු වීම පිළිබඳව බලාපොරොත්තු තබා ගැනීම අපහසුය. ඇමරිකානු ආරක්ෂක ලේකම් පීට් හෙග්සෙත් (Pete Hegseth) සිය සෙබළුන්ට පවසා ඇත්තේ “මම සැමවිටම ඔබ වෙනුවෙන් පෙනී සිටිනවා” (I have your back) යනුවෙනි. මෙවැනි ආයතනික පසුබිමක් තුළ, හමුදා නිලධාරීන් අතින් සිදුවන මාරාන්තික වැරදිවලට එරෙහිව දඬුවම් ලැබීමේ ප්‍රවණතාව ඉතා අඩුය.

"තාක්ෂණික දෝෂයක්" හෝ "යල් පැන ගිය සිතියමක්" වැනි සරල නිදහසට කරුණු හමුවේ, අහිංසක දරුවන් 170 දෙනෙකුගේ රුධිරයේ වගකීම සෝදා හැරීමට ලෝකයට සැබවින්ම හැකිද? තාක්ෂණය කෙතරම් දියුණු වුවද, යුද්ධයේ හෘද සාක්ෂිය තවමත් පවතින්නේ අඳුරුතම ම්ලේච්ඡ යුගයක බව මිනාබ් ඛේදවාචකය අපට පසක් කර දෙයි.