රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 24, කොළඹ LNW :
ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකයේ කොඳු නාරටිය බඳු වූ වැවිලි ක්ෂේත්රය, 2026 වසරේ අප්රේල් මාසයේදී දැවැන්ත ‘මිල ප්රපාතයකට’ (Price Cliff) ඇද වැටීමේ බරපතළ අවදානමකට මුහුණ දී සිටී. ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය (CEB) විසින් යෝජනා කර ඇති 13.6% ක විදුලි ගාස්තු වැඩිකිරීම, මෙරට තේ සහ රබර් අපනයනයේ ජාත්යන්තර තරඟකාරීත්වය අභියෝගයට ලක් කරන තීරණාත්මක සාධකයකි. තිරසාර සංවර්ධනයක් කරා යන ගමනේදී, රටට විදේශ විනිමය ගෙන එන ප්රධාන කර්මාන්තයක් මෙලෙස බලශක්ති පිරිවැය හමුවේ අසරණ වීම සමස්ත ආර්ථිකයටම බලපාන කරුණකි.
13.6% ක විදුලි ගාස්තු වැඩිවීම
ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය 2026 වසරේ දෙවන කාර්තුව සඳහා විදුලි ගාස්තු 13.6% කින් ඉහළ නැංවීමට මහජන උපයෝගිතා කොමිසම (PUCSL) වෙත යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කර ඇත. මීට පෙර පළමු කාර්තුව සඳහා යෝජනා වූ 11.6% ක ගාස්තු වැඩිවීම ක්රියා පටිපාටිගත දෝෂ හේතුවෙන් ප්රතික්ෂේප වූ අතර, දැන් එම පාඩුව පියවා ගැනීමට යෝජනා කර ඇති නව ගාස්තු සංශෝධනය අප්රේල් මාසයේ සිට ක්රියාත්මක වුවහොත් එය කර්මාන්තයට ‘මාරක’ පහරක් වනු ඇත.
වැවිලිකරුවන්ගේ සංගමය (Planters’ Association) මෙම තත්ත්වය මෙසේ විග්රහ කරයි:
“අප්රේල් මාසයේදී වැවිලි ක්ෂේත්රය ‘මිල ප්රපාතයකට’ (Price Cliff) මුහුණ දීමේ අවදානමක් පවතින අතර, විදුලිබල මණ්ඩලය සිය යටිතල පහසුකම් පාඩු සහ මෙහෙයුම් හිඟය පියවා ගැනීමට උත්සාහ කිරීම නිසා අපනයනකරුවන්ට දරාගත නොහැකි පීඩනයක් එල්ල වේ.”
වැවිලි ක්ෂේත්රයේ බලශක්ති භාවිතය පිළිබඳ විශේෂ පරස්පරතාවයක් පවතී. වගා කටයුතු (Cultivation) සඳහා විදුලිය අවම වශයෙන් අවශ්ය වුවද, අස්වැන්න කර්මාන්තශාලා මට්ටමේදී සැකසීමේදී (Processing) තත්ත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වේ.
තේ සහ රබර් සැකසීම යනු පැය 24 පුරාම අඛණ්ඩව සිදුවිය යුතු ක්රියාවලියකි. විශේෂයෙන්ම තේ දළු මැලවීම (Withering) සහ වියලීම වැනි ක්රියාවලීන් සඳහා විශාල විදුලි බලයක් අවශ්ය වේ. මෙම අඛණ්ඩ නිෂ්පාදන රටාව නිසා, විදුලිය වැඩිපුරම භාවිතා වන වේලාවන් හෙවත් ‘උපරිම ඉල්ලුම පවතින වේලාවන්’ (Peak hours) සඳහා අය කෙරෙන අධික අමතර ගාස්තු (TOU surcharges) ගෙවීමට වැවිලි සමාගම්වලට සිදුවේ. මෙය නිෂ්පාදන පිරිවැය අසාධාරණ ලෙස ඉහළ නැංවීමට සෘජුවම බලපායි.
වෙනත් අපනයනකරුවන්ට ලැබෙන සහන වැවිලි ක්ෂේත්රයට අහිමි වීම
ශ්රී ලංකාවේ අනෙකුත් අපනයන කර්මාන්ත, විශේෂයෙන්ම අපනයන සැකසුම් කලාප (Export Processing Zones) තුළ පිහිටි කර්මාන්තශාලා සඳහා විශේෂ සහනදායී විදුලි ගාස්තු ක්රමවේද හිමි වේ. එහෙත් මෙරට ආර්ථිකයට විශාල ශක්තියක් වන ප්රාදේශීය වැවිලි සමාගම්වලට (RPCs) එවැනි කිසිදු සහනයක් හිමි නොවේ.
දැනට වැවිලි සමාගම්වලට බිල්පත් නිකුත් කරනු ලබන්නේ සාමාන්ය කාර්මික (Standard Industrial I-2/I-3) ගාස්තු යටතේය. “කෘෂිකාර්මික අපනයන” (Agricultural Export) නමින් වෙනම සහනදායී ගාස්තු කාණ්ඩයක් නොමැති වීම නිසා, ලෝක වෙළඳපොලේ අඩු බලශක්ති පිරිවැයක් යටතේ නිෂ්පාදනය කරන ප්රතිවාදී රටවල් සමඟ තරඟ කිරීමේ හැකියාව ශ්රී ලංකාවට ක්රමයෙන් අහිමි වෙමින් පවතී.
හරිත බලශක්ති විප්ලවයේ පෙරගමන්කරුවන් වීම
වැවිලි සමාගම් විදුලි ගාස්තු ගැන මැසිවිලි නගනවා පමණක් නොව, ඔවුන් දැනටමත් පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සහ බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව වෙනුවෙන් දැවැන්ත ආයෝජන සහ තාක්ෂණික කැපකිරීම් සිදුකර ඇත. මෙය හුදෙක් ඉල්ලීමක් නොව, කර්මාන්තයේ පැවැත්ම සඳහා වන අත්යවශ්ය කොන්දේසියක් ලෙස ඔවුහු සලකති.
- දැවැන්ත මූල්ය ආයෝජන: බොගවන්තලාව වැවිලි සමාගම රුපියල් මිලියන 300 කට වඩා සූර්ය සහ ජල විදුලිය සඳහා ආයෝජනය කර ඇති අතර, තලවකැලේ තේ වතු සමාගම 2024/25 වසරේදී පමණක් රුපියල් මිලියන 59.3 ක මුදලක් සූර්ය පැනල සඳහා වැය කර ඇත.
- තාක්ෂණික ප්රගතිය: කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම සඳහා විචල්ය සංඛ්යාත ධාවක (Variable Frequency Drives) 90 කට වඩා ස්ථාපනය කර ඇති අතර, පැරණි මෝටර් වෙනුවට IE3 වර්ගයේ ඉහළ කාර්යක්ෂමතාවයෙන් යුත් මෝටර් සහ ISO 50001 බලශක්ති කළමනාකරණ පද්ධති හඳුන්වා දී ඇත.
- පාරිසරික බලපෑම: මෙම ක්රියාමාර්ග හරහා වාර්ෂිකව කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ටොන් දහස් ගණනක් වායුගෝලයට මුදා හැරීම වළක්වා ගැනීමට ඔවුන් සමත්ව ඇත. ඇතැම් සමාගම් තමන් පරිභෝජනය කරන විදුලිය මෙන් 100% කට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් පුනර්ජනනීය ප්රභවයන්ගෙන් නිපදවා ජාතික පද්ධතියට එක් කරයි.
වැවිලි ක්ෂේත්රයේ ද්විත්ව භූමිකාව සහ ‘හරිත ගාස්තු’ වල අවශ්යතාවය
වැවිලි ක්ෂේත්රය යනු හුදෙක් අපනයන ආදායම් උපයන්නෙකු පමණක් නොව, ශ්රී ලංකාවේ ශුද්ධ ශුන්ය (Net-Zero) ඉලක්ක සහ ජාත්යන්තර පාරිසරික ප්රමිතීන් (SBTi, Scope 1 & 2) සපුරාලන ප්රධාන කොටස්කරුවෙකි. මෙම “ද්විත්ව භූමිකාව” හඳුනාගෙන ඔවුන්ට සහනදායී හෝ ‘හරිත විදුලි ගාස්තු’ (Green tariff structure) ව්යුහයක් ලබා දීම ප්රතිපත්ති සම්පාදකයින්ගේ වගකීමකි.
එවැනි ක්රමවේදයක් හරහා ලබා දෙන සහන, චක්රීය ආර්ථික ප්රතිලාභයක් ලෙස නැවතත් පුනර්ජනනීය බලශක්ති ව්යාපෘති සඳහා ආයෝජනය කිරීමට වැවිලි සමාගම්වලට අවස්ථාව ලැබේ. මෙය රටේ බලශක්ති ස්වයංපෝෂිතභාවය සඳහා දෙනු ලබන දිගුකාලීන සහයෝගයකි.
2026 අප්රේල් මාසයේදී අපේක්ෂිත 13.6% ක විදුලි ගාස්තු වැඩිවීම වැවිලි ක්ෂේත්රයට පමණක් නොව, සමස්ත ජාතික අපනයන ආර්ථිකයටම එල්ල වන දැඩි තර්ජනයකි. වැවිලි සමාගම් දැනටමත් හරිත බලශක්තිය වෙනුවෙන් පෙරමුණ ගෙන ක්රියා කරන පසුබිමක, ඔවුන්ව තවදුරටත් අධික පිරිවැයකින් පීඩාවට පත් කිරීම රටේ තිරසාර සංවර්ධන අරමුණු වලට පටහැනිය. මෙය හුදෙක් සහනයක් ඉල්ලීමක් නොව, කර්මාන්තයේ පැවැත්ම සහ ජාත්යන්තර වෙළඳපොළ ජයගැනීම සඳහා වන සාධාරණ බලශක්ති ප්රතිපත්තියක අවශ්යතාවයයි.
