- නාගරික හුදෙකලාව සහ ඩිජිටල් අවකාශය
අශාන් වීරසිංහ “මං ආදරේ දීලා බේසමක් ගත්තා” කාව්‍ය සංග්‍රහය, නූතන සිංහල කාව්‍ය ක්ෂේත්‍රය තුළ සාම්ප්‍රදායික කාව්‍ය ආකෘති සහ තේමාත්මක සීමාවන් නිර්භීත ලෙස බිඳහෙළන අපූර්ව කලාත්මක භාවිතයක් ලෙස හඳුන්වන්නට පුළුවනී. මීට පෙර ‘ලලිඳු සිතැගි’ (2001), ‘ඊලමක් වූ ප්‍රේමය’ (2010), සහ ‘ද්‍රෝහීන් ඕනෑ කර තිබේ’ (2016) වැනි කාව්‍ය ග්‍රන්ථ තුළින් තම අනන්‍ය පද රචනා ශෛලිය සලකුණු කළ කවියා, අභිනවයෙන් එළිදක්වන මෙම කෘතිය හරහා නාගරික තරුණ සංස්කෘතිය, ඩිජිටල් සංවාද, ආදරයේ වියෝගය සහ මානව සබඳතාවල සංකීර්ණ බව පශ්චාත්-නූතනවාදී ආඛ්‍යාන රටාවකින් ඉතා මැනවින් ඉදිරිපත් කරයි. නාගරික ජීවිතය තුළ මිනිසා තාක්ෂණික වශයෙන් කෙතරම් සන්නද්ධව සිටියද, ආත්මීය වශයෙන් අතිශය හුදෙකලා බව අශාන් වීරසිංහ තම කවීත්වය හරහා තියුණු ලෙස නිරූපණය කරයි. ජංගම දුරකථනය සියයට සියයක් චාර්ජ් වී තිබුණද, පණිවුඩ හුවමාරුවේදී සිදුවන නොගැලපීම නූතන පෙම්වතාගේ මානසික අවපීඩනයට හේතු වන බව “සීයට සීයක්ම චාර්ජ් කරගෙන ජංගමේ / බලාගෙන ඉඳලාම ඇති වෙලා දැන් මේ සුමේ” යන කවි පද මඟින් පෙනී යයි.
පොතේ නාමය වන “මං ආදරේ දීලා බේසමක් ගත්තා” යන්නම පාඨකයා තුළ කුතුහලයක් මෙන්ම එක්තරා ආකාරයක උපහාසාත්මක හැඟීමක් ඇති කිරීමට සමත් වෙයි. සාම්ප්‍රදායිකව ප්‍රේමය යනු උසස්, අතිපූජනීය සහ රොමැන්ටික් හැඟීමක් ලෙස සැලකුවද, නූතන පාරිභෝගික සමාජය තුළ ආදරයට ලැබී ඇති වටිනාකම කවියා මෙහිදී නිර්දය ලෙස ප්‍රශ්න කරයි. පරණ යකඩ සහ ප්ලාස්ටික් බෝතල්වලට බේසම් දෙන ලොරියකට තම ආත්මීය ආදරය දීලා බේසමක් ගත් බව පැවසීමෙන්, ප්‍රේමයේ පාරිභෝගිකකරණය සහ එහි ඇති හිස් බව රූපකාත්මකව එළිදරව් කෙරෙනවා. කෘතියේ අවසාන කවියේ එන “දිරාපු යකඩ කැබලියි / Empty ගල් බෝතලුයි / පරණ පොල්කටුයි එක්කාසු කරන / ලොරියකට මැණිකේ / මං මගේ ආදරේ / බේසමකට වික්කා” යන පද පෙළ ඒ බව වඩාත් තීව්‍ර ලෙස සනාථ කරයි.
තාක්ෂණික අවකාශයේ ශීඝ්‍ර වර්ධනයත් සමඟ මානසික ගැටලුවලට පිළිතුරු සෙවීමට මිනිසා කෘතිම බුද්ධිය (AI) වෙත යොමු වන ආකාරයත් “ගෑනි සහ යද්දෙස්සි” කවිය තුළින් මැනවින් නිරූපණය වෙයි. පෙම්වතියගේ නොසැලකිලිමත් භාවය සහ Offline යාම හමුවේ අසරණ වන පෙම්වතා, ඇගේ සංකීර්ණ හැසිරීම තේරුම් ගැනීමට AI වෙත යොමු වන අයුරු උත්ප්‍රාසාත්මකව දක්වා තියෙනවා:
“ඊට මිනිත්තු තිහකට කළියෙන්
උඹට, උඹ වැහිලා ඕෆ්ලයින් ගියෙන්
කෘතිම බුද්ධියෙනුත් ඇහුවා මම
‘ඇයි මචං ගෑනුන්ට ඩොං යන්නෙ මෙච්චර?’
‘ඌගෙ හැටි බං
ගෑනු තේරුං ගන්න එක හරියට
දුර මනින්න හදනවා වගේ නිහාරිකා අතර’
කෘතිම බුද්ධියත් කිවුවා.”
තාක්ෂණය කෙතරම් දියුණු වුවද, මානුෂීය ප්‍රේමයේ සහ හැඟීම්වල පවතින අපබ්‍රංසමය ස්වභාවය නිරාකරණය කිරීමට ඩිජිටල් අවකාශයට නොහැකි බවත්, එය හුදෙක් නාගරික හුදෙකලාව වැඩි කිරීමට පමණක් හේතු වන බවත් මෙයින් පැහැදිලි කෙරෙනවා.
- ප්‍රේමයේ සහ වෙන්වීමේ ඛේදවාචකය
ප්‍රේමය යනු අනෙකාගෙන් යමක් නැවත ඉල්ලා සිටින තාක් දුරට ඛේදවාචකයක් බව කවියා සංකල්පගත කරයි. “ප්‍රේමයේ ඛේදය” කවිය තුළ ස්වාර්ථකාමී අපේක්ෂාවන් ප්‍රේමයේ පැවැත්මට තර්ජනයක් වන අයුරු පැහැදිලි කරයි. සාම්ප්‍රදායික ආදර අභිලාෂයන් හමුවේ සංවේදී වන පෙම්වතාගේ මානසික බිඳවැටීම කවියා ඉදිරිපත් කරන්නේ උපේක්ෂාව පිළිබඳ දාර්ශනික කියවීමක්ද සමඟින්:
“එක අතකින්
උඹ කියන හරුපෙත් ඇත්තය
ප්‍රේමයේ ඛේදය
ආපස්සට දෙයක් ඉල්ලන අපේක්ෂාවය.
‘සිතුවිලි
මාත්‍රයකට
ජීවිතේ හිර වෙද්දි
ඕනෑම දුක් කප්පරක්
දරා ගැනුමේ මූලය
උපේක්ෂාවය.’”
එසේම, වෙන්වීමෙන් පසු පෙම්වතිය වෙනත් පිරිමියෙකු සමඟ ජීවිතය සකස් කරගෙන සිටින අයුරු “සමහර හීන” කවිය තුළින් දෘශ්‍යමාන වන්නේ ඉතා සංවේදී සංකේත භාවිතයක් මඟින්. ඇගේ කාමරයේ වෙනස්වීම්, පොත් රාක්ක නොමැති වීම, සහ පැරණි ටෙඩියා නොසිටීම වැනි කුඩා තොරතුරු හරහා අතීත ප්‍රේමය සම්පූර්ණයෙන්ම වියැකී ගොස් ඇති බව නිරූපණය වෙනවා.
- ‘මචං’ සහ ‘අසම්බන්ධිත සබඳතාවල’ (Situationships) නූතන යථාර්ථය
නූතන තරුණ සංස්කෘතිය තුළ ප්‍රේමය සහ මිත්‍රත්වය අතර පවතින අපැහැදිලි මායිම් “මචං” යෙදුම හරහා කවියා තියුණු විවේචනයකට ලක් කරයි. ප්‍රේමනීය බැඳීමක් බලාපොරොත්තු වන පිරිමියාට, ගැහැනිය විසින් “මචං” ලෙස ඇමතීම හරහා සියලු ආදරණීය සීමාවන් අහෝසි කර දමන අයුරු “මචං” කවිය තුළින් හෙළිවෙනවා:
“කරේ එල්ලෙන්න හදාපු
හැම එකියක්ම
අන්තිමට නැවතුණේ
‘මචං’ කියාගෙන.
යාළුත් නැති
තරහත් නැති
අසම්බන්ධිත සබඳතාවල
අරුමැසි, දිව්‍යමය තේමාව
‘මචං'”
කිසිදු වගකීමක් හෝ කැපවීමක් නොගන්නා, එහෙත් අතහැර දැමීමටද නොහැකි මෙම “Situationships” හෙවත් අසම්බන්ධිත සබඳතා පිරිමින් තනිකඩ කිරීමටත්, ස්ත්‍රීන් වෙත ව්‍යාජ ආරක්ෂණ කලාපයක් නිර්මාණය කිරීමටත් හේතු වන බව උපහාසාත්මකව පෙන්වා දෙනවා.
- කාව්‍යමය රූපක සහ භාවිතයන්ගේ සුවිශේෂත්වය
අශාන් වීරසිංහ සාම්ප්‍රදායික උපමා සහ රූපක භාවිතයෙන් මිදී, වර්තමාන නාගරික සහ තාක්ෂණික ලෝකයට ගැළපෙන නව්‍ය රූපක නිර්මාණය කරයි. මේ සඳහා කෘතිය තුළින් සපයන ප්‍රධාන නිදර්ශන කිහිපයක් පහත පරිදි වෙයි:
“වැරදියට අමුණාපු / වයර් ශෝට් වුණු පරිපථයක් වගේ”: “වැහි හවසක” කවියේ එන මෙම රූපකය මඟින් අහසේ විදුලි කෙටීම සහ අකුණු ගැසීම විද්‍යුත් පරිපථයක වයර් ශෝට් වීමකට සමාන කර ඇත. එය අභ්‍යන්තර මානසික අවුල්ජාලය සහ අවට පරිසරයේ අස්ථාවර බව ප්‍රකාශ කිරීමට යොදාගත් අපූර්ව නාගරික රූපකයකි.
“සිප් එකට අහුවුණ මීයා”: “සිප් එකට අහුවුණ මීයා” කවිය තුළින් ප්‍රේමයේ අසාර්ථකත්වය හමුවේ ඉවත් වීමටත් නොහැකිව, ඉදිරියට යාමටත් නොහැකිව තදින්ම සිරවී විඳවන ආත්මීය වේදනාව අතිශය තියුණු මෙන්ම සංවේදී ලෙස නිරූපණය කරයි. අතීත මතකයන්ගෙන් සිත නිදහස් කරගැනීමට නොහැකිව අසරණ වන පෙම්වතාගේ සැබෑ තත්ත්වය මෙම රූපකය මඟින් එක එල්ලේම පාඨකයා වෙත ළඟා කරයි.
“ජීවිතේත් ඉස්ටේසමක් වගෙයි වෙලාවකට”: “ඔබ, මම අතර හෙට දවසක්” කවියේ එන මෙම රූපකය මඟින් ජීවිතයේ මඟහැරීම්, ප්‍රමාද වීම් සහ බලාපොරොත්තු සුන්වීම් සංකේතවත් කරයි. හැමදාම ප්‍රමාද වන දුම්රිය මෙන්, ජීවිතයේ නිසි වේලාවට ඉටු කරගත නොහැකි වූ ප්‍රේමනීය අභිලාෂයන් මෙහිදී ධ්වනිත වේ.
මෙම කාව්‍ය එකතුව පුරා දිවෙන ප්‍රධාන තේමා කිහිපයක් ගැඹුරින් අධ්‍යයනය කළ හැකියි. නූතන මිනිසා ස්මාර්ට්ෆෝන්, සමාජ මාධ්‍ය සහ කෘතිම බුද්ධිය (AI) සමඟ ගොඩනගාගෙන ඇති ඩිජිටල් සබඳතා තුළ පවතින අසරණකම සහ නාගරික හුදෙකලාව කවියාගේ අත්දැකීම්වලට ප්‍රධාන වශයෙන් මුල් වී ඇත. “සීයට සීයටම චාර්ජ් කරගෙන ජංගමේ”, “කෘතිම බුද්ධියෙනුත් ඇහුවා මම”, සහ “චැට්ටුවට ආවේ” වැනි යෙදුම් මඟින් තාක්ෂණික දියුණුව හමුවේ හුදෙකලා වන පෙම්වතාගේ මානසිකත්වය නිරූපණය වන අතර, ප්‍රේමය යනු හදවතින්ම විඳින අත්දැකීමක් වුවද එය පෞද්ගලික සීමාවන් සහ සමාජීය බාධක හමුවේ කැඩී බිඳී යන ආකාරයද සංවේදීව කතා කරයි. “ප්‍රේමයේ ඛේදය / ආපස්සට දෙයක් ඉල්ලන අපේක්ෂාවය” යනුවෙන් පවසමින්, හිලව්වට යමක් බලාපොරොත්තු වීම ප්‍රේමයේ විනාශයට හේතුව බව ඔහු පෙන්වා දෙයි. එසේම නූතන ආදර සබඳතාවල පවතින අපැහැදිලි බව (situationships) කවියා “මචං” කවි තුළින් අපූරුවට විග්‍රහ කරන අතර, පෙම්වතියන් හෝ මිතුරියන් “මචං” කියමින් පිරිමින් සමඟ පවත්වාගෙන යන, යාළුත් නැති තරහත් නැති සබඳතා සහ ඒ හරහා ඇතිවන අතපැහැදීම් සරල මෙන්ම උපහාසාත්මක භාෂාවකින් ඉදිරිපත් කරයි.
අශාන් වීරසිංහගේ කාව්‍ය ශෛලියේ කැපී පෙනෙන ලක්ෂණය වන්නේ එදිනෙදා ව්‍යවහාරික භාෂාව සහ කොළඹ නාගරික උපසංස්කෘතික වචන කවියට සාර්ථකව මුසු කිරීමයි. සාම්ප්‍රදායික කවීන් භාවිත කරන බරපතල සමාස සහ අලංකාර වෙනුවට, “චාර්ජ්”, “ඩේටා කාඩ්”, “බ්ලැක් රෝසි”, “සිට්‍රසින්”, සහ “ජිකිරිබිකිරි” වැනි වචන නිර්භීතව භාවිත කරමින් කවියා නව මානයක් ගොඩනඟයි. එමෙන්ම, වැරදියට අමුණාපු වයර් ශෝට් වුණු පරිපථයක් වගේ අහස පත්තු වීම, සිප් එකට අහුවුණ මීයෙකු ලෙස සිරවුණු ප්‍රේමනීය මානසිකත්වය නිරූපණය කිරීම, සහ ජීවිතය යනු නිතරම කෝච්චි පරක්කු වන ඉස්ටේසමක් ලෙස හැඳින්වීම වැනි සුවිශේෂී රූපක භාවිතය හරහා කෘතියේ කලාත්මක අගය බෙහෙවින් වැඩි වී තියෙනවා.
පොත ආරම්භයේදීම පිදුම තුළ “නිර්වාණමය ප්‍රේමයකිනි” යනුවෙන් සටහන් කර ඇති අතර, කවි කිහිපයකම ‘නිර්වාණය’ සහ ‘බුදුදහම’ පිළිබඳ යොමු කිරීම් දක්නට ලැබෙනවා. කවියා නිර්වාණය යන්න මෙහිදී භාවිත කරන්නේ ආගමික අර්ථයෙන්ම නොව, රාගයෙන්, බැඳීම්වලින් සහ කාමුකත්වයෙන් තොර අතිශය විනිවිද පෙනෙන ආත්මීය ආදරයක් සෙවීමේ ප්‍රයත්නයක් ලෙසයි. “වාරණය වෙන්ඩෝනෙ මේ ප්‍රේමය / එතකොටයි ඉපදෙන්නෙ / උඹේ නිර්වාණමය ආලය” යනුවෙන් පවසන ඔහු, ඒ සමඟම පාන්දර පහට ඉස්පීකරයෙන් බුද්ධ ගාථා ඇසෙද්දී ජෝතිපාලගේ සින්දුවක් දමා නිවන් යන්නට කතා කරන නූතන තරුණ අසහනයද අතිශය යථාර්ථවාදීව පාඨකයා හමුවේ දිගහැර දක්වයි.
සංක්ෂිප්තව පවසන්නේ නම්, “මං ආදරේ දීලා බේසමක් ගත්තා” කාව්‍ය සංග්‍රහය යනු හදවතට සෘජුවම කතා කරන, බොරු සෝබන නැති, නූතන ජීවිතයේ කටුක සහ සුන්දර යථාර්ථයන් නිර්භයව එළිදක්වන විශිෂ්ට කාව්‍ය කෘතියක් ලෙස හැඳින්වීම නිවැරදියි. අශාන් වීරසිංහ තම හුදෙකලාව, විරහව සහ ප්‍රේමය දෙස උපහාසයෙන් මෙන්ම ආත්මීය අනුකම්පාවෙන් බලමින්, නූතන සිංහල කාව්‍ය ක්ෂේත්‍රයට අලුත් ආලෝකයක් එකතු කරයි. සාම්ප්‍රදායික රාමුවෙන් මිදී නූතන තරුණ සිතුවිලි සැබෑ ලෙසම කියවන්නට කැමති ඕනෑම පාඨකයෙකු අනිවාර්යයෙන්ම කියවිය යුතු කෘතියක් ලෙස මෙය හඳුන්වන්නට පුළුවනී.
~ විෂ්ණු වාසු
