ශ්‍රී ලංකාවේ මානව හිමිකම් සහ ප්‍රතිසංස්කරණ පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ඇගයීම…

රෂිකා හෙන්නායක සැප්තැම්බර් 08, කොළඹ LNW :

පසුගිය වසර තුළ ශ්‍රී ලංකාව ඉහළ අවධානයක් දිනාගත් අපරාධ පරීක්ෂණ කිහිපයක, දූෂණ විරෝධී ප්‍රතිසංස්කරණවල සහ මානව හිමිකම් වැඩපිළිවෙලවල වැදගත් ප්‍රගතියක් අත්කර ගෙන ඇති නමුත්, වඩාත් ගැඹුරු නීතිමය සහ ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා වන උද්‍යෝගය මන්දගාමී වන බවට එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කාර්යාලය අනතුරු අඟවා ඇත.

මානව හිමිකම් මණ්ඩලය හමුවේ යාවත්කාලීන කිරීමක් ඉදිරිපත් කරමින් මානව හිමිකම් පිළිබඳ නියෝජ්‍ය මහකොමසාරිස් අවා දාබෝ (Awa Dabo) මහත්මිය පැවසුවේ, පරිවර්තනීය වෙනසක් සඳහා වන ජනවරමකින් බලයට පත් වූ රජය, දේශපාලනික ඝාතන සහ අනිවාර්යයෙන් අතුරුදහන් කරවීම් සම්බන්ධයෙන් පැවති නඩු කිහිපයක පරීක්ෂණ සහ නඩු පැවරීමේ කටයුතු ඉදිරියට ගෙන යාම ඇතුළු ධනාත්මක පියවර ගණනාවක් ගෙන ඇති බවය.

මෙහිදී කැපී පෙනෙන වර්ධනයන් ලෙස, 2006 වසරේදී නැගෙනහිර විශ්වවිද්‍යාලයේ උපකුලපතිවරයා ඝාතනය කිරීමේ සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් හිටපු දේශපාලනඥයෙකුට සහ තවත් පිරිසකට එරෙහිව පසුගිය මාසයේ අධිචෝදනා ගොනු කිරීම පෙන්වා දෙන ලදී. එසේම, හිටපු බුද්ධි අංශ ප්‍රධානියෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීම මෙන්ම පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාරය සම්බන්ධයෙන් හිටපු පොලිස්පතිවරයෙකු සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ ආරක්ෂක නිලධාරියෙකු වරදකරුවන් කරමින් තීන්දු ලබා දීම ද එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ඇගයීමට ලක්විය.

දූෂණය පිටුදැකීමට රජය ගෙන ඇති පියවර නියෝජ්‍ය මහකොමසාරිස්වරියගේ ඇගයීමට ලක්වූ අතර, සේවා ස්ථානය තුළ සිදුවන ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ හිරිහැරවලින් (ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය මත පදනම් වූ හිංසනයන් ඇතුළුව) නිදහස් වීම පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානයේ (ILO) සම්මුතිය ශ්‍රී ලංකාව මෑතකදී අපරානුමත කිරීම ද ඇයගේ පැසසුමට ලක්විය.


ජාතිවාදයට සහ ආගමික අන්තවාදී දේශපාලනයට එරෙහිව ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා අඛණ්ඩව කළ ප්‍රකාශ මෙන්ම, 2025 නොවැම්බර් මාසයේ ඇතිවූ විනාශකාරී සුළි සුළඟ සහ ඉහළ යන ගෝලීය බලශක්ති පිරිවැය ඇතුළු දැඩි අභියෝග පැවති කාල පරිච්ඡේදයක් තුළ ජාතික සමගිය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට දැරූ උත්සාහයන් ද ඇය පිළිගත්තාය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම වර්ධනයන් පැවතියද, වඩාත් පුළුල් වගවීම සහ ප්‍රතිසංධාන උත්සාහයන් පිළිබඳ ප්‍රගතිය සීමිත මට්ටමක පවතින බවට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය අනතුරු ඇඟවීය.

නියෝජ්‍ය මහකොමසාරිස්වරියට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවේ දශක ගණනාවක් පුරා පැවති සන්නද්ධ ගැටුම් සමයේදී රාජ්‍ය ආරක්ෂක බලකායන් සහ දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි (LTTE) සංවිධානය විසින් සිදුකරන ලදැයි කියන ජාත්‍යන්තර නීතිය උල්ලංඝනය කිරීම් සහ බරපතල මානව හිමිකම් කඩකිරීම් සම්බන්ධයෙන් වඩාත් පුළුල් වගවීමක් දෙසට අර්ථවත් ප්‍රගතියක් සිදුව නොමැත.

වින්දිතයින්ට සහ සාක්ෂිකරුවන්ට තර්ජනය කිරීම් තවදුරටත් සිදුවන අතර, දැනට පවතින ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණයන් ප්‍රමාණවත් නොවන බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පැවසීය.

බරපතල උල්ලංඝනය කිරීම් ඇතුළත් අපරාධ පරීක්ෂණ විශාල සංඛ්‍යාවක් සඳහා ප්‍රමාණවත් ලේඛන සහ සාක්ෂි තිබියදී පවා, ඒවා අඛණ්ඩව දීර්ඝ කාලීන ප්‍රමාදයන්ට මුහුණ දීම පිළිබඳව ද මානව හිමිකම් කාර්යාලය සිය කනස්සල්ල පළ කළේය.

නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවෙන් වෙන්ව ක්‍රියාත්මක වන ස්වාධීන මහජන පැමිණිලිකාර කාර්යාලයක් (independent public prosecutor) පිහිටුවීමට වූ පොරොන්දුව ඉටු කිරීමට අපොහොසත් වීම සම්බන්ධයෙන් ද රජය විවේචනයට ලක්විය.

ආරක්ෂක අංශයන්හි අර්ථවත් ප්‍රතිසංස්කරණ තවමත් සිදුව නොමැති බවත්, බරපතල උල්ලංඝනය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් සැකපිට සිටින පුද්ගලයින් තවදුරටත් හමුදා සහ පොලිස් ව්‍යුහයන් තුළ සේවය කරන බවට චෝදනා නැගෙන බවත් අවා දාබෝ මහත්මිය සඳහන් කළාය.
වධහිංසා පැමිණවීම් සහ අත්අඩංගුවේ පසුවද්දී සිදුවන මරණ පිළිබඳ වාර්තා අඛණ්ඩව මතුවන බව පැවසූ නියෝජ්‍ය මහකොමසාරිස්වරිය, එමගින් වගවීම සහ ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ පිළිබඳ වැඩිදුර කනස්සල්ලක් ඇතිවන බව පැවසුවාය.

ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) මත රජය අඛණ්ඩව යැපීම ද එක්සත් ජාතීන්ගේ විවේචනයට ලක්වූ අතර, ත්‍රස්තවාදයෙන් රාජ්‍යය ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධයෙන් යෝජිත නීතියේ ඇතුළත් වගන්ති පිළිබඳව ද කනස්සල්ල පළ විය.
මානව හිමිකම් කාර්යාලයට අනුව, යෝජිත කෙටුම්පත් නීති සම්පාදනයේ ඇති වගන්ති කිහිපයක් මූලික අයිතිවාසිකම්, නිසි නීතිමය ක්‍රියාපටිපාටිය සුරැකීම, සාධාරණ නඩු විභාගයක් සඳහා වන සහතික සහ සඵලදායී අධිකරණ අධීක්ෂණයට තවදුරටත් අවදානමක් එල්ල කරයි.
විශේෂයෙන්ම උතුරු සහ නැගෙනහිර පළාත්වල මානව හිමිකම් ආරක්ෂකයින් සහ වින්දිතයින් බුද්ධි අංශවල නිරීක්ෂණයට සහ තර්ජනයට තවදුරටත් මුහුණ දෙන බව එම වාර්තාවෙන් චෝදනා කර ඇත.

රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන ලියාපදිංචි කිරීම සහ අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා වන යෝජිත රාමුව සම්බන්ධයෙන් ද කනස්සල්ල මතු විය.
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පැවසුවේ, කෙටුම්පත් යෝජනා මගින් විධායකයට අසමාන බලතල හිමිවන බවත්, අධික අවශ්‍යතා පනවන බවත්, එමගින් සිවිල් සමාජ සංවිධානවල ස්වාධීනත්වයට, ස්වාධීන පාලනයට සහ අරමුදල් ලබා ගැනීමට ඇති හැකියාවට හානි වන බවත්ය.
අනිවාර්යයෙන් අතුරුදහන් කරවීම් සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සඳහන් කළේ, සමූහ මිනීවලවල් කිහිපයක පරීක්ෂණ නැවත ආරම්භ කිරීම පිළිගන්නා නමුත්, අතුරුදහන් වූවන් පිළිබඳ කාර්යාලය (OMP) කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය තවමත් සීමිත මට්ටමක පවතින බවයි.
එම කාර්යාලය විසින් නඩු 32 ක් විසඳා ඇති බව වාර්තා වුවද, අතුරුදහන් වූ දස දහස් සංඛ්‍යාත ජනතාවගේ අනාගතයට සිදු වූයේ කුමක්ද යන්න තවමත් අනාවරණය වී නොමැත.

එම ආයතනයේ ස්වාධීනත්වය, ධාරිතාව, සාක්ෂිකරුවන් ආරක්ෂා කිරීමේ යාන්ත්‍රණයන් සහ රාජ්‍ය ආයතන හා ආරක්ෂක බලකායන්ගේ සහයෝගය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුකරන ලෙස මානව හිමිකම් කාර්යාලය ඉල්ලා සිටියේය.
ගැටුම්වලට අදාළ ලිංගික ප්‍රචණ්ඩත්වයේ වගවීම සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සොයාගැනීම් සහ නිර්දේශ රජය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳව ද එය සිය කණගාටුව පළ කළේය.
එමෙන්ම, ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දෙන දැඩි ආර්ථික බාධාවන් පිළිගත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, රටේ ණය බර දැඩි මානව හිමිකම් කනස්සල්ලක් ලෙස විස්තර කළේය.

2026 අයවැයෙන් රජයේ ආදායමෙන් සියයට 82 ක් පමණ වෙන් කර ඇත්තේ ණය පොලී සහ ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා වන අතර, එය සෞඛ්‍යය, අධ්‍යාපනය සහ සමාජ ආරක්ෂණය යන සියල්ල සඳහා වෙන් කරන ලද මුදල මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි බව නියෝජ්‍ය මහකොමසාරිස්වරිය පෙන්වා දුන්නාය. ශ්‍රී ලංකාවට වැඩි සංවර්ධන ආධාර ප්‍රමාණයක් හදිසියේ අවශ්‍ය බවත්, සුළි සුළඟින් පසු නැවත ගොඩනැගීමේ උත්සාහයන් සඳහා, විශේෂයෙන්ම මලයග දෙමළ ජනගහනය වැනි අවදානම් සහිත ප්‍රජාවන් සඳහා සහය අවශ්‍ය බවත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පැවසීය.

වසර දෙකකට පෙර මතුවූ වෙනසක් සඳහා වූ මහජන ඉල්ලීමට ක්ෂය වී යාමට ඉඩ නොදිය යුතු බව නියෝජ්‍ය මහකොමසාරිස්වරිය අවධාරණය කළාය.
වගවීම, සාධාරණත්වය සහ ප්‍රතිසංධානය ශක්තිමත් කිරීමේ උත්සාහයන් ඇතුළත්ව, ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිමය සහ ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ න්‍යාය පත්‍රයට සහාය වීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කාර්යාලය සූදානමින් සිටින බව ඇය පැවසුවාය.

මානව හිමිකම් මණ්ඩලයේ අඛණ්ඩ මැදිහත්වීම ඉල්ලා සිටි නියෝජ්‍ය මහකොමසාරිස්වරිය, බරපතල අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වගකිව යුතු පුද්ගලයින්ට එරෙහිව නඩු පැවරීම සහ වගවීම සිදුකළ යුතු බවත්, අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී ජාත්‍යන්තර නීතිමය යාන්ත්‍රණයන් භාවිතා කළ යුතු බවත් පැවසුවාය.
ශාන්තිරක්ෂක සහ අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර මෙහෙයුම් සඳහා සහභාගී වන නිලධාරීන් ඇතුළුව ආරක්ෂක බලකා නිලධාරීන් පිළිබඳව වඩාත් සමීප පසුබිම් පරීක්ෂාවන් (vetting) සිදුකරන ලෙස ඉල්ලා සිටි ඇය, ශ්‍රී ලංකාව තුළ වගවීම, ජාතික ප්‍රතිසංධානය සහ ස්ථිරසාර සාමය ඉදිරියට ගෙනයාම සඳහා අඛණ්ඩ ජාත්‍යන්තර අවධානය අත්‍යවශ්‍ය වන බව අවධාරණය කළාය.