රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 05, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
බටහිර නයිජීරියාවේ ගම්මාන දෙකකට එල්ල වූ දරුණු සන්නද්ධ ප්රහාරයකින් පුද්ගලයන් 160කට වැඩි පිරිසක් ජීවිතක්ෂයට පත්ව ඇති බව විදෙස් මාධ්ය වාර්තා කරයි.
ඉස්ලාමීය රාජ්ය සංවිධානයට සම්බන්ධ සටන්කාමීන් විසින් මෙම සමූලඝාතනය සිදු කර ඇති බවට සැක කෙරෙන අතර, ඔවුන් නිවැසියන් රඳවා තබාගෙන වෙඩි තබා ඝාතනය කර ඇති බව සඳහන් වේ.
ප්රදේශයේ ආරක්ෂක දුර්වලතා පවතින බවට Amnesty International සංවිධානය චෝදනා කරන අතර, රජයේ හමුදා විසින් ත්රස්ත විරෝධී මෙහෙයුම් ක්රියාත්මක කළද ප්රචණ්ඩත්වය දිගින් දිගටම ව්යාප්ත වෙමින් පවතී.
මෙම සිදුවීම නයිජීරියාව පුරා පවතින ජිහාඩ් අන්තවාදය සහ සන්නද්ධ කල්ලිවල ක්රියාකාරීත්වය නිසා ඇති වී තිබෙන දරුණු අස්ථාවරත්වය මැනවින් පිළිබිඹු කරයි.
ඇමරිකානු සහාය ඇතිව ආරක්ෂාව තර කිරීමට උත්සාහ කළද, සිවිල් වැසියන් තවමත් මෙවැනි අමානුෂික ප්රහාරයන්ට ගොදුරු වෙමින් සිටිති.
නයිජීරියාවේ පවතින ආරක්ෂක අර්බුදයේ ප්රධාන හේතු මොනවාද?
ජිහාඩ් කැරලිකාරීත්වය (Jihadist Insurgency)
නයිජීරියාවේ ඊසානදිග සහ වයඹදිග ප්රදේශවල ඉස්ලාමීය රාජ්ය (IS) සංවිධානයට අනුබද්ධ කණ්ඩායම් ක්රියාත්මක වේ. මෙයට ‘බොකෝ හරාම්’ (Boko Haram) සංවිධානයේ අනුශාඛාවක් වන ‘ඉස්ලාමික් ස්ටේට් බටහිර අප්රිකානු පළාත’ (ISWAP) සහ වයඹදිග ප්රදේශයේ ක්රියාත්මක වන ‘ලකුරාවා’ (Lakurawa) වැනි කණ්ඩායම් ඇතුළත් වේ. මෙම කණ්ඩායම් ගම්වැසියන්ට ෂරියා නීතිය (sharia law) පිළිපදින ලෙස බල කරන අතර, රජයට පක්ෂපාතීත්වය දැක්වීම ප්රතික්ෂේප කරන්නන්ට එරෙහිව ප්රචණ්ඩත්වය මුදාහරියි.
• සන්නද්ධ මංකොල්ලකරුවන්ගේ ක්රියාකාරකම් (Banditry)
රටේ වයඹ සහ මධ්යම ප්රදේශවල “සන්නද්ධ මංකොල්ලකරුවන්” (bandits) ලෙස හැඳින්වෙන කණ්ඩායම් විසින් මංකොල්ලකෑම් සහ කප්පම් ලබා ගැනීම සඳහා පුද්ගලයන් පැහැර ගැනීම් විශාල වශයෙන් සිදු කරයි.
• ප්රජාන්තර ප්රචණ්ඩත්වය (Intercommunal Violence)
නයිජීරියාවේ මධ්යම ප්රාන්තවල විවිධ ප්රජාවන් අතර පවතින ගැටුම් ආරක්ෂක අර්බුදය තවදුරටත් උග්ර කිරීමට හේතු වී ඇත.
• කලාපීය අස්ථාවරත්වය
‘ලකුරාවා’ වැනි සන්නද්ධ කණ්ඩායම් අසල්වැසි නයිජර් (Niger) රාජ්යය තුළ මූලයන් පවතින අතර, 2023 වසරේ නයිජර් හි සිදු වූ හමුදා කුමන්ත්රණයෙන් පසු මෙම කණ්ඩායම් නයිජීරියාවේ දේශසීමා ප්රදේශවල වඩාත් ක්රියාකාරී වී ඇත.
• ආරක්ෂක දුර්වලතා සහ දේශපාලන ප්රමුඛතා
ප්රහාර එල්ල වීමට පෙර මාස ගණනාවක් තිස්සේ අනතුරු ඇඟවීම් ලැබී තිබුණද, ඒවා වැළැක්වීමට අසමත් වීම බරපතල ආරක්ෂක දෝෂයක් ලෙස සැලකේ. එසේම, බලධාරීන් ආරක්ෂක ගැටලුවලට වඩා දේශපාලන කටයුතු සහ මැතිවරණ රැලි සඳහා වැඩි අවධානයක් යොමු කරන බවට ද චෝදනා එල්ල වේ.
• හමුදා මෙහෙයුම්වලට ප්රතිප්රහාර
රජයේ හමුදා විසින් ක්රියාත්මක කරන ත්රස්ත විරෝධී මෙහෙයුම් හේතුවෙන් අසරණ වන ත්රස්තවාදී කල්ලි, ඔවුන්ගේ කලකිරීම සහ පරාජය පෙන්වීමට සිවිල් වැසියන් ඉලක්ක කර ගනිමින් ප්රහාර එල්ල කරන බව බලධාරීන් පවසයි.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ හිටපු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් නයිජීරියාවේ කිතුනුවන්ට එරෙහිව ජන සංහාරයක් සිදුවන බවට කළ ප්රකාශය නයිජීරියානු රජය සහ ස්වාධීන විශේෂඥයන් ප්රතික්ෂේප කර ඇති අතර, ඔවුන් පවසන්නේ මෙම අර්බුදයෙන් කිතුනුවන් සහ මුස්ලිම්වරුන් යන දෙපාර්ශවයම පීඩා විඳින බවයි.
