රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 06, කොළඹ LNW :
2026 මාර්තු මස 02 වන දින ජිනීවාහි පැවති එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ 61 වන සැසිවාරය, ශ්රී ලංකාවේ වගවීම සහ මානව හිමිකම් සම්බන්ධයෙන් තීරණාත්මක රාජ්යතාන්ත්රික සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කළේය. මෙහිදී එක්සත් රාජධානිය, කැනඩාව, මලාවි, මොන්ටෙනෙග්රෝ (Montenegro) සහ උතුරු මැසිඩෝනියාව (North Macedonia) යන රටවලින් සමන්විත "මූලික කණ්ඩායම" (Core Group) විසින් ශ්රී ලංකාවේ වත්මන් තත්ත්වය පිළිබඳව සිය ඒකාබද්ධ ස්ථාවරය ඉදිරිපත් කරන ලදී. ජාත්යන්තර ප්රජාව විසින් ශ්රී ලංකාව කෙරෙහි එල්ල කරන රාජ්යතාන්ත්රික පීඩනය මෙහිදී මැනවින් පිළිබිඹු වූ අතර, විශේෂයෙන්ම වගවීම සම්බන්ධයෙන් ලබා දී ඇති පොරොන්දු ප්රායෝගිකව ක්රියාත්මක කිරීමේ හදිසි අවශ්යතාවය බරපතල ලෙස අවධාරණය කෙරිණි.
ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) සහ නව කෙටුම්පත පිළිබඳ බරපතල අවධානය
ශ්රී ලංකාවේ පවතින ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) අවභාවිත කිරීම සහ එය ඉවත් කිරීමට ඇති පමාව පිළිබඳව මූලික කණ්ඩායම සිය දැඩි කනස්සල්ල පළ කළේය. දශක ගණනාවක් තිස්සේ මෙම පනත අත්තනෝමතික ලෙස රඳවා තබා ගැනීම් සහ මර්දනය සඳහා මෙවලමක් ලෙස භාවිත වන බවට එල්ල වන විවේචන හමුවේ, එය භාවිත කිරීම නතර කරන ලෙසත්, වහාම ඉවත් කරන ලෙසත් ජාත්යන්තරය නැවතත් අවධාරණය කළේය.
මෙහිදී විශේෂයෙන් අවධාරණය කළ යුතු කරුණක් වන්නේ, දැනට පවතින පනත වෙනුවට හඳුන්වා දීමට යෝජිත “රාජ්යය ත්රස්තවාදයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත” (Protection of the State from Terrorism Bill) මගින් පවතින තත්ත්වය තවදුරටත් සංකීර්ණ විය හැකි බවයි. බ්රිතාන්ය මානව හිමිකම් තානාපතිනි එලිනර් සැන්ඩර්ස් (Eleanor Sanders) ඒ පිළිබඳව මෙසේ සඳහන් කළාය.
“ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත ඉවත් කරන ලෙසත් එය භාවිත නොකරන ලෙසත් අපි නැවතත් ඉල්ලා සිටිමු. යෝජිත ‘රාජ්යය ත්රස්තවාදයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පතේ’ නවතම අනුවාදය පෙරට වඩා වැඩි සැලකිල්ලක් යොමු කළ යුතු බරපතල කරුණු මතු කරයි. ත්රස්ත විරෝධී නීති සම්පාදනය ශ්රී ලංකාවේ මානව හිමිකම් බැඳීම්වලට අනුකූල විය යුතුය.”
මෙම නීතිමය රාමුව මානව හිමිකම් පිළිබඳ මධ්යම ගැටලුවක් ලෙස පවතින්නේ, එය සිවිල් නිදහස සීමා කිරීමට සහ ප්රජාතන්ත්රවාදී අවකාශය පටු කිරීමට ඇති ඉඩකඩ හේතුවෙනි.
ඉඩම් නිදහස් කිරීම සහ අනුස්මරණය: ප්රගතිය සහ ප්රායෝගික බාධා
ගැටුම් පැවති සමයේ අහිමි වූවන් අනුස්මරණය කිරීමට විවිධ ප්රජාවන්ට අවස්ථාව ලබා දීමට රජය ගෙන ඇති පියවර මෙහිදී ධනාත්මකව අගය කරන ලදී. ප්රතිසන්ධානය උදෙසා අනුස්මරණය (Memorialization) අත්යවශ්ය සාධකයක් ලෙස පිළිගැනුණද, උතුරු-නැගෙනහිර ප්රදේශවල හමුදා පාලනය යටතේ පවතින ඉඩම් නිදහස් කිරීමේ මන්දගාමී වේගය පිළිබඳව බරපතල විවේචන එල්ල විය.
සන්නද්ධ ගැටුම් අවසන් වී වසර 16කට වැඩි කාලයක් ගතවී ඇතත්, තවමත් උතුරු-නැගෙනහිර විශාල ඉඩම් ප්රමාණයක් හමුදා පාලනය යටතේ පවතී. තම මුතුන් මිත්තන්ගේ ඉඩම් (Ancestral lands) නැවත ලබා ගැනීම සඳහා දෙමළ පවුල් සිදු කරන අඛණ්ඩ අරගලය හුදෙක් භූමිය පිළිබඳ ප්රශ්නයක් පමණක් නොව, එය ඔවුන්ගේ අනන්යතාවය, උරුමය සහ අයිතිවාසිකම පිළිබඳ ගැඹුරු මානුෂීය කාරණයකි. සැබෑ ප්රතිසන්ධානයක් උදෙසා මෙම ඉඩම් නිදහස් කිරීමේ ක්රියාවලිය කඩිනම් කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
රාජ්ය ආයතනවල දුර්වලතාවය සහ මාධ්යවේදීන්ට එල්ල වන තර්ජන
ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන රාජ්ය ආයතන යුක්තිය පසිඳලීම සම්බන්ධයෙන් තවමත් දුර්වල මට්ටමක පවතින බවත්, සාක්ෂිකරුවන්ට, වින්දිතයන්ට සහ මාධ්යවේදීන්ට එල්ල වන තර්ජන අඛණ්ඩව පවතින බවත් මූලික කණ්ඩායම නිරීක්ෂණය කළේය. මෙහිදී විශේෂයෙන් අවධාරණය කෙරුණේ ලෝකයේ මාධ්යවේදීන්ට වඩාත්ම අනතුරුදායක රටවල් අතරට ශ්රී ලංකාව තවමත් ඇතුළත් වී ඇති බවයි.
විශේෂයෙන්ම, දෙමළ මාධ්යවේදීන් බරපතල අවදානමකට මුහුණ දී සිටින බව මෙහිදී සඳහන් කළ යුතුය. සන්නද්ධ ගැටුම් සමයේ සහ ඉන් පසුව අවම වශයෙන් මාධ්ය සේවකයින් 41 දෙනෙකු පමණ රාජ්යය හෝ ඊට සම්බන්ධ පාර්ශවයන් අතින් ඝාතනය වී ඇති බව වාර්තා වේ. “සංක්රාන්ති යුක්තිය” (Transitional Justice) හෙවත් ගැටුම්වලින් පසු යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්රියාවලියක් විශ්වාසනීය වීමට නම්, එම ක්රියාවලියට සම්බන්ධ වන සාක්ෂිකරුවන් සහ සත්යය හෙළි කරන මාධ්යවේදීන් ආරක්ෂා කිරීම මූලික පදනම විය යුතුය.
ගැටුම් ආශ්රිත ලිංගික හිංසනය
ගැටුම් ආශ්රිත ලිංගික හිංසනය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයේ (OHCHR) වාර්තාව කෙරෙහි මූලික කණ්ඩායමේ විශේෂ අවධානය යොමු විය. මෙහිදී තමන් මුහුණ දුන් කටුක අත්දැකීම් ජාත්යන්තරය හමුවේ ප්රකාශ කිරීමට ඉදිරිපත් වූ වින්දිතයන්ගේ අසමසම ධෛර්යය සහ නිර්භීතභාවය (Bravery) උසස් කොට අගය කරන ලදී.
මෙම වින්දිතයන්ගේ හඬ ජාත්යන්තර ප්රජාවට ලබා දෙන්නේ සදාචාරාත්මක බලයකි. ඔවුන් වෙනුවෙන් නීතිමය ආරක්ෂාව ශක්තිමත් කරන ලෙසත් යුක්තිය ඉටු කරන ලෙසත් ශ්රී ලංකාවෙන් ඉල්ලා සිටින ලදී. ඔවුන්ගේ මෙම හෙළිදරව් කිරීම්, ශ්රී ලංකාවේ වගවීමේ ක්රියාවලිය තුළ පවතින පද්ධතිමය අඩුපාඩු මැනවින් අනාවරණය කරයි.
ජිනීවාහිදී මතු වූ මෙම කරුණු දෙස බලන කල, ශ්රී ලංකාව ජාත්යන්තරය හමුවේ බරපතල අභියෝග රැසකට මුහුණ දී සිටින බව පැහැදිලිය. සංක්රාන්ති යුක්තිය, මානව හිමිකම් සුරැකීම සහ වගවීම සම්බන්ධයෙන් ජනාධිපතිවරයා විසින් ලබා දී ඇති පොරොන්දු සහ ප්රතිඥාවලින් ඔබ්බට ගිය, ප්රායෝගික සහ ප්රත්යක්ෂ ප්රතිඵල (Concrete results) ජාත්යන්තර ප්රජාව දැන් දැඩි ලෙස බලාපොරොත්තු වේ.
