රෂිකා හෙන්නායක ජූනි 11, කොළඹ LNW :
ශ්‍රී ලංකාවේ බලශක්ති අර්බුදයට විසඳුමක් ලෙස ‘ද්‍රවීකෘත ස්වාභාවික වායුව’ (LNG) පිළිබඳ බලාපොරොත්තුව කලෙක පටන් සාකච්ඡා වෙමින් පවතී. වඩා පිරිසිදු සහ ලාභදායී විදුලියක් පිළිබඳ මෙම සිහිනය ලස්සන වුවත්, එහි යථාර්ථය මේ වන විට බරපතල ආර්ථික හා පරිසර දූෂණ උගුලක් බවට පත්වෙමින් තිබේ. “පිරිසිදු” යැයි පවසමින් අප ඉදි කරන්නේ නවීන බලාගාර වුවද, ඒවා ක්‍රියාත්මක කිරීමට අවශ්‍ය LNG රට තුළ නොමැති වීම නිසා සිදුවන්නේ ලෝකයේ පවතින අපිරිසිදුම සහ මිල අධිකම ඉන්ධනයක් වන ඩීසල් මගින් එම බලාගාර ක්‍රියාත්මක කිරීමයි.
වසරකට රුපියල් බිලියන 15ක “නොමිලේ” ගෙවීම්
බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ පවතින වඩාත්ම තේරුම්ගත නොහැකි කරුණක් වන්නේ බලාගාරයක් මගින් විදුලිය නිපදවුවද නැතත්, එය ක්‍රියාත්මක කිරීමට සූදානම් මට්ටමින් පවත්වාගෙන යාම සඳහා පමණක් රජයට ගෙවීමට සිදුවන අතිවිශාල පිරිවැයයි. සැලසුම් කර ඇති මෙගාවොට් 350 ක ‘සහස්දනවි’ (Sahasdanavi) බලාගාරය සම්බන්ධයෙන් ද මෙම අවදානම මතු වී ඇත.
පරිසර යුක්ති කේන්ද්‍රයේ සභාපති හේමන්ත විතානගේ මහතා පෙන්වා දෙන්නේ, මෙම බලාගාරය එකදු විදුලි ඒකකයක් හෝ නිපදවන්නේ නැති වුවද, එය ‘ක්‍රියාත්මක කිරීමට සූදානම්’ (Ready for operation) තත්ත්වයෙන් පවත්වා ගැනීම සඳහා පමණක් වසරකට ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 50ක් (දළ වශයෙන් රුපියල් බිලියන 15ක්) වැය වන බවයි. රටේ ආර්ථිකය දැඩි අර්බුදයක පවතින මොහොතක, මෙවැනි “නොමිලේ” සිදු කරන ගෙවීම් ජාතික අපරාධයකි.
“මෙවැනි ව්‍යාපෘති තවමත් පොසිල ඉන්ධන මත යැපෙන අතරතුර, ඒවා පිරිසිදු බලශක්ති සංක්‍රාන්තියක කොටසක් ලෙස හැඳින්වීම හුදෙක් ජනතාව නොමඟ යවන සුළු ප්‍රකාශයක් පමණයි.” – හේමන්ත විතානගේ
“LNG සූදානම්” නමුත් දුවන්නේ ඩීසල් වලින්
මෙම අර්බුදය එක් බලාගාරයකට පමණක් සීමා වූවක් නොව, එය පද්ධතියේම පවතින බරපතල අසාර්ථකත්වයකි. උදාහරණයක් ලෙස, දැනටමත් ඉදි කර ඇති මෙගාවොට් 350 ක ‘සෝබාදනවි’ (Sobadhanavi) බලාගාරය “LNG-ready” ලෙස හැඳින්වුවද, යථාර්ථය නම් එම වායුව ආනයනය කිරීමට හෝ ගබඩා කිරීමට අවශ්‍ය පර්යන්ත (Terminal) හෝ යටිතල පහසුකම් මෙතෙක් මෙරට ඉදි කර නොමැති වීමයි.
මේ හේතුවෙන්, ජල විදුලිය අඩු වියළි කාලගුණික තත්ත්වයන් යටතේ සෝබාදනවි බලාගාරය ක්‍රියාත්මක කිරීමට සිදුව ඇත්තේ අධික පිරිවැයක් සහිත ඩීසල් මගිනි. පිරිසිදු බලශක්තියක් ගැන සිහින දකින අතරතුර, වඩාත්ම පරිසර දූෂිත ඉන්ධනයක් මත යැපීමට සිදුවීම බරපතල උභතෝකෝටිකයකි. හිටපු බලශක්ති අමාත්‍යාංශ ලේකම් කේ.ටී.එම්. උදයංග හේමපාල මහතා පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙම ප්‍රමාදයට හේතුව හුදෙක් තාක්ෂණික ගැටලු පමණක් නොව, මීට පෙර පැවති ටෙන්ඩර් ක්‍රියාවලීන් අවලංගු වීම සහ නව ව්‍යාපාරික ආකෘතියක අවශ්‍යතාවය වැනි ප්‍රතිපත්තිමය අස්ථාවරත්වයන්ය.
බොහෝ දෙනෙක් නොදන්නා කරුණක් වන්නේ LNG භාවිතය සඳහා බලාගාරයට අමතරව ඒ සඳහා අවශ්‍ය වන යටිතල පහසුකම් වෙනුවෙන් ද අපට දැවැන්ත "ස්ථාවර පිරිවැයක්" දැරීමට සිදුවන බවයි. දත්ත වාර්තාවලට අනුව, වසර 10ක කාලයක් සඳහා LNG පර්යන්ත පහසුකම් නඩත්තු කිරීම වෙනුවෙන් පමණක් ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.2ක් වැය වනු ඇත. මෙය කිසිසේත් වෙනස් කළ නොහැකි 'සින්ක් කොස්ට්' (Sunk cost) එකක් වන අතර, එමගින් ඉදිරි දශකය පුරා ශ්‍රී ලංකාව එක්තරා ඉන්ධන මාර්ගයකට පමණක් සිර කරනු ලබයි.
මූල්‍යමය වශයෙන් වඩාත් භයානක තත්ත්වය වන්නේ විදුලි ඒකකයක මිල ඉහළ යාමයි:
- සෝබාදනවි බලාගාරයේ මූලික සැලසුම් සහගත මිල: රු. 82
- ඩීසල් මගින් දැනට නිපදවන පිරිවැය: රු. 86
- වත්මන් ලෝක වෙළඳපල මිල උච්චාවචනයන් යටතේ LNG මගින් නිපදවන ඒකකයක ඇස්තමේන්තුගත මිල: රු. 150
මෙම රුපියල් 150ක පුරෝකථනය යනු සැබෑ මූල්‍යමය “රතු නිවේදනයකි”. LNG යනු ලාභදායී විසඳුමක් යැයි පැවසුවද, ලෝක වෙළඳපල අස්ථාවරත්වය හමුවේ පාරිභෝගිකයාට ඩීසල් වලටත් වඩා වැඩි බරක් දැරීමට සිදුවිය හැකි බව මෙයින් පැහැදිලි වේ.
විකල්ප පිරිවැය සහ බැටරි තාක්ෂණයේ අවස්ථාව
මෙම අර්බුදයෙන් මිදීමට ඇති වඩාත් ලාභදායී සහ ප්‍රායෝගික විසඳුම වන්නේ බැටරි බලශක්ති ගබඩා පද්ධති (Battery Storage Systems) කෙරෙහි වහාම අවධානය යොමු කිරීමයි. LNG පර්යන්ත ඉදි කර, සැපයුම් ජාල සකසන තෙක් බලා සිටීමේ “විකල්ප පිරිවැය” (Opportunity Cost) ඉතා ඉහළය.
උදයංග හේමපාල මහතාගේ විශ්ලේෂණයට අනුව, පුනර්ජනනීය බලශක්තිය ගබඩා කර රාත්‍රී කාලයේදී භාවිතයට ගත හැකි බැටරි පද්ධති ඉක්මනින් ස්ථාපිත කිරීම හරහා LNG සහ ඩීසල් සඳහා ඇති අවශ්‍යතාවය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කළ හැකිය. දිගුකාලීනව මෙගාවොට් 1,000 ක න්‍යෂ්ටික බලාගාරයක් පිළිබඳව වසර දහයකින් පමණ සලකා බැලිය හැකි වුවද, වර්තමාන අවශ්‍යතාවය වන්නේ මිල අධික LNG පර්යන්ත වෙනුවට බැටරි පද්ධති සඳහා ආයෝජනය කිරීමයි.
LNG යටිතල පහසුකම් ප්‍රමුඛතාවය මත ස්ථාපිත නොවීම හුදෙක් තාක්ෂණික ප්‍රමාදයක් නොව, එය ජාතික ආර්ථිකය මත පටවා ඇති බරපතල මූල්‍ය බරකි. ලෝක වෙළඳපලේ ඉන්ධන මිල උච්චාවචනයන් මත අපේ විදුලි බිල තීරණය වීමට ඉඩ හැරීම, රටක් ලෙස අප තවදුරටත් පොසිල ඉන්ධන උගුලක සිරවීමකි.
