රෂිකා හෙන්නායක අගෝස්තු 11 , කොළඹ LNW :
පොළොන්නරුව, අරලගංවිල ප්රදේශයේ බී.ජී. ඩිංගිරි බණ්ඩා නම් ගොවි මහතෙකු සහ ප්රාදේශීය ගොවි සංවිධානයක් අතර රුපියල් 15,000ක ණය මුදලක් මුල් කරගෙන හටගත් නීතිමය අරගලය වසර 20කට පසු පසුගියදා ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේදී නිමාවට පත් විය. 2006 වසරේ ආරම්භ වූ මෙම නඩු විභාගය දිස්ත්රික් අධිකරණය, මහාධිකරණය සහ අවසානයේ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය දක්වා ගමන් කළ දීර්ඝ ගමනකි. සුළු මුදලක් වෙනුවෙන් දශක දෙකක් පුරා අධිකරණ පද්ධතියේ කාලය සහ මුදල් වැය කිරීමේ ඇති බරපතලකම මෙන්ම, ප්රජා සංවිධාන තුළ කටයුතු කිරීමේදී අප අනුගමනය කළ යුතු විනය පිළිබඳවද මෙම නඩු තීන්දුව මගින් වටිනා ආදර්ශ රැසක් සපයයි.
මෙම නඩුව 2006 ජූලි 20 වැනිදා පොළොන්නරුව දිස්ත්රික් අධිකරණයේ ගොනු කළ දින සිට 2026 අගෝස්තු 07 වැනිදා ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් අවසන් තීන්දුව ලබා දෙන තෙක් වසර 20කට ආසන්න කාලයක් විභාග විය. රුපියල් 15,000ක් වැනි සුළු ණය මුදලක් වෙනුවෙන් මෙතරම් දීර්ඝ කාලයක් නීතිමය සටනක නිරත වීම සමාජීය සහ ආර්ථිකමය වශයෙන් අතිශය “අයථාර්ථවාදී” තත්ත්වයකි. ආරවුලකට වැය වන කාලය සහ පිරිවැය එහි මූල්යමය ප්රතිලාභය අභිබවා යන විට, එය නීතිමය ජයග්රහණයකට වඩා පුද්ගලික ජීවිතයට එල්ල වන දැඩි පීඩනයක් බවට පත් වේ.
ප්රජා සංවිධානවල නීති සහ සම්ප්රදායන්ට ඇති ගරුත්වය
මදුරුතැන්න බෙදුම් ඇළ ගොවි සංවිධානය යනු මහවැලි සංවර්ධන අධිකාරියේ අනුග්රහය යටතේ ප්රදේශයේ ජල කළමනාකරණය සහ කෘෂිකාර්මික කටයුතු සම්බන්ධීකරණය කරන ස්වේච්ඡා සංවිධානයකි. එහි සාමාජිකයෙකු ලෙස කටයුතු කරන ඕනෑම අයෙකු එම සංවිධානයේ සම්මත නීති සහ සම්ප්රදායන්ට ගරු කිරීමට බැඳී සිටී. ණය මුදල පියවීම පැහැර හැරීම නිසා ගොවියාගේ ජල සැපයුම අත්හිටුවීමට සංවිධානය ගත් තීරණය, ණය පියවීමට ඔහු පොළඹවන "තාවකාලික පියවරක්" මිස ද්වේෂසහගත ක්රියාවක් නොවන බව අධිකරණය හඳුනා ගත්තේය.
මෙහිදී සම්පත් බී. අබේකෝන් විනිසුරුවරයා විසින් ප්රකාශ කරන ලද මෙම අදහස ඉතා වැදගත් වේ…
"ජල සැපයුම ගොවීන්ට අත්යවශ්ය පහසුකමක් වන අතර සංවිධානයේ සාමාජිකයින් එහි නීති, රීති සහ ස්ථාපිත සම්ප්රදායන්ට අනුකූලව කටයුතු කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ."
ගැටුම වෙනුවට සමගි සම්මුතියේ ඇති වැදගත්කම
මෙම ආරවුලේ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක් වූයේ 2006 අප්රේල් 7 වැනිදා පැවැත්වුණු ගොවි සංවිධානයේ මහා සභා රැස්වීමයි. ඩිංගිරි බණ්ඩා මහතා එම රැස්වීමට සහභාගී නොවී නිදහසට කරුණු ඉදිරිපත් කළද, මහා සභාවේ සාමාජිකත්වය එය ප්රතික්ෂේප කර තිබුණි. මෙහිදී ඔහු අනුගමනය කළ “ගැටුම්කාරී ප්රවේශය” අධිකරණයේ දැඩි විවේචනයට ලක් විය. නඩු මගට බැසීමට පෙර, සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් හෝ සම්මුතියකින් ණය මුදල පියවා ගැනීමට ඔහුට අවස්ථාව තිබුණද ඔහු එය මග හැරියේය. පොදු සංවිධානයක සාමාජිකයෙකු ලෙස සාමූහික තීරණවලට ගරු නොකිරීම සහ සාකච්ඡා ප්රතික්ෂේප කිරීම ඔහුට නීතිමය වශයෙන් අවාසිදායක විය.
අලාභය අවම කරලීමේ වගකීම සහ සාක්ෂි හිඟකම
පැමිණිලිකාර ගොවියා තමන්ට සිදු වූ හානිය වෙනුවෙන් රුපියල් 200,000ක වන්දියක් ඉල්ලා සිටියද, එම ඉල්ලීම අධිකරණය ප්රතික්ෂේප කිරීමට හේතු වූ ප්රධාන නීතිමය කරුණු දෙකකි:
අලාභය සනාථ කිරීමට සාක්ෂි නොමැතිකම:තමන්ට රුපියල් ලක්ෂ දෙකක අලාභයක් සිදු වූ බව පෙන්වීමට අවශ්ය නිවැරදි ගණනය කිරීම් හෝ සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරීමට ඔහු අපොහොසත් විය.- හානිය අවම කර ගැනීමට උත්සාහ නොකිරීම (Mitigation of Loss): නීතියේ වැදගත් මූලධර්මයක් වන්නේ යම් හානියක් සිදුවන විට එය අවම කර ගැනීමට පැමිණිලිකරු පියවර ගත යුතු බවයි. රුපියල් 15,000ක ණය මුදල ගෙවා තමන්ට සිදු වීමට යන ලක්ෂ දෙකක අලාභය වළක්වා ගැනීමට ඔහුට ඕනෑ තරම් අවස්ථාව තිබුණද, ඔහු එය සිදු නොකිරීම වන්දි ඉල්ලීම ප්රතික්ෂේප වීමට ප්රධාන හේතුවක් විය.
මෙම නඩුව 2016 සැප්තැම්බර් 9 වැනිදා දිස්ත්රික් අධිකරණයෙන් ඩිංගිරි බණ්ඩා මහතාට පක්ෂව තීරණය වුවද, 2018 මාර්තු 20 වැනිදා උතුරු මැද පළාත් බද මහාධිකරණය එම තීන්දුව නිෂ්ප්රභ කළේය. අවසානයේ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයද මහාධිකරණයේ තීන්දුව ස්ථිර කළේ නීතියේ ඇති තාර්කිකභාවය යළිත් තහවුරු කරමිනි.
වසර 20ක දීර්ඝ නීතිමය ගමනකින් පසු අපට පෙනී යන්නේ, ඇතැම් විට අධිකරණයට වඩා "සංකල්පීය වශයෙන් සමථකරණය" (Alternative Dispute Resolution) වැනි මාවත් ප්රජා සංවිධාන තුළ ඇති වන ගැටලු විසඳා ගැනීමට කොතරම් වටින්නේද යන්නයි. පොදු සංවිධානයක නීතිවලට අවනත වීම සහ නම්යශීලී වීම තුළින් මෙවැනි නීතිමය ඛේදවාචකයන් වළක්වා ගත හැකිය.
