හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ රහසිගත සටනක්..

රෂිකා හෙන්නායක අගෝස්තු 20, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

මෑතකාලීන Kpler දත්ත විශ්ලේෂණයකට අනුව, හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන නෞකා අතරින් බහුතරයක් සිය “ඩිජිටල් සලකුණු මකා දැමීමට” (erasing digital footprints) කටයුතු කරමින් සිටී. 2026 අගෝස්තු 1 සිට 19 දක්වා කාලය තුළ මෙම මාර්ගය භාවිතා කළ නෞකා 236න් 148ක්ම (එනම් 60%කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක්) තම ස්වයංක්‍රීය හඳුනාගැනීමේ පද්ධති (AIS) ක්‍රියා විරහිත කර “අඳුරු” (dark routing) ක්‍රමවේද ඔස්සේ යාත්‍රා කර ඇත. මෙය හුදු තාක්ෂණික දෝෂයක් නොව, මිලිටරි ඉලක්ක බවට පත්වීම වැළැක්වීම සඳහා නෞකා හිතාමතාම අනුගමනය කරන ආරක්ෂක උපක්‍රමයකි.

ඇමරිකාවට වඩා ඉරානයට බිය වීම?

ඇමරිකානු නාවික හමුදාවේ දැවැන්ත රැකවල් සහ ජනාධිපති ට්‍රම්ප්ගේ දැඩි ප්‍රකාශ මධ්‍යයේ වුවද, නෞකා බොහොමයක් ඉරාන රීතිවලට අනුගත වීමට වැඩි නැඹුරුවක් දක්වයි. වාර්තාගත කාලය තුළ නෞකා වලින් 35%ක් විවෘතවම ඉරාන මාර්ගය භාවිතා කර ඇති අතර, වොෂින්ටනය බල කරන ඕමාන් මාර්ගය විවෘතව භාවිතා කර ඇත්තේ බලශක්ති නෞකා 2ක් සහ මුළු නෞකා 3ක් පමණි.

මෙමඟින් පැහැදිලි වන්නේ නාවික සමාගම්වලට ඇමරිකානු මිලිටරි බලයට වඩා ටෙහෙරානය අමනාප කරගැනීමෙන් එල්ල විය හැකි ක්ෂණික ප්‍රහාර පිළිබඳ බියක් පවතින බවයි. විශේෂයෙන්ම, ඇමරිකානු මිත්‍ර පාර්ශවයක් වන ඕමානය පවා ටෙහෙරානය සමඟ ගනුදෙනු කිරීම වැළැක්වීම සඳහා ජනාධිපති ට්‍රම්ප් ඕමානයට බෝම්බ හෙලන බවට තර්ජනය කිරීම මෙම කලාපීය නොසන්සුන්තාව තවත් තීව්‍ර කර ඇත.

"දත්ත පෙන්වා දෙන්නේ බලවතුන් දෙදෙනා අතරින් නෞකා වැඩිපුරම බිය වන්නේ කාටද සහ කාගේ නීති උල්ලංඝනය කිරීමට ඔවුන් වැඩිපුර මැලි වන්නේද යන්නයි. ටෙහෙරානය අමනාප කරගැනීමට ඇති බිය ට්‍රම්ප්ගේ තර්ජනවලට වඩා ඉහළින් පවතින බව පෙනේ."

සෞදි අරාබිය, ඉරාකය සහ කුවේටය වැනි ඇමරිකාවේ කලාපීය මිත්‍ර රටවල් පවා, ඉරාන මිසයිල ප්‍රහාරවලින් තම අපනයන ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා “ප්‍රායෝගික අවශ්‍යතාවය” (pragmatic necessity) මත රහසිගත උපක්‍රම භාවිතා කරයි. ඔවුන් නෞකාවෙන් නෞකාවට භාණ්ඩ හුවමාරු කිරීමේ (ship-to-ship transfers) සූක්ෂ්ම ක්‍රමවේද හරහා සිය ගමන් මඟ වසන් කිරීමට පෙළඹී ඇත.

බලශක්ති ප්‍රතිපත්ති පර්යේෂක මාක් අයූබ් පෙන්වා දෙන පරිදි, ඇතැම් ඉරාන තෙල් නෞකා පවා ඕමාන් මාර්ගය භාවිතා කර, පසුව ඕමානයෙන් අපනයනය කළ තෙල් ලෙස ලිපිලේඛන සකස් කර (changing documents) ලෝක වෙළඳපොළට යැවීමේ ක්‍රියාවලියක නිරත වේ. මෙය සම්බාධක මඟහැරීම සඳහා යොදාගන්නා “ඕමාන් රෙදි සෝදන යන්ත්‍රයක්” (Oman Laundry) බඳු උපක්‍රමයකි.

මෙම සමුද්‍රීය ගැටුම ගෝලීය ආර්ථිකයට එල්ල කර ඇති බලපෑම සුළුපටු නොවේ. පහත දත්ත මඟින් එහි බරපතලකම තහවුරු වේ..

• ඉන්ධන මිලෙහි උච්චාවචනය යුද්ධයට පෙර බැරලයක් ඩොලර් 66ක් වූ බ්‍රෙන්ට් බොරතෙල් මිල, ගැටුම් උච්චතම අවස්ථාවේදී ඩොලර් 119 දක්වා ඉහළ ගිය අතර, බ්‍රහස්පතින්දා උදෑසන වන විට එය ඩොලර් 92.9 මට්ටමේ පැවතුණි.
• ප්‍රහාරවල බරපතලකම ADNOC සමාගමට අයත් නෞකා 15ක් පමණ මිසයිල සහ ඩ්‍රෝන ප්‍රහාරවලට ලක්ව ඇති අතර, ඉරාන අවහිරය බිඳීමට උත්සාහ කළ Vela Nova නෞකාවට ඇමරිකානු හමුදාව විසින් හෙල්ෆයර් (Hellfire) මිසයිල ප්‍රහාර එල්ල කරන ලදී.
• නාවික ගමනාගමනයේ බිඳවැටීම යුද්ධයට පෙර දිනකට නෞකා 130ක් පමණ යාත්‍රා කළද, වර්තමානයේ එය දිනකට සාමාන්‍යයෙන් නෞකා 12ක් දක්වා 90%ක දැවැන්ත “බිඳවැටීමක්” (collapse) පෙන්නුම් කරයි.

හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ පාලනය තමන් සතු බව ඇමරිකාව පුන පුනා ප්‍රකාශ කළද, නාවික දත්ත මඟින් හෙළි වන යථාර්ථය ඊට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස්ය. නෞකා වැඩි වශයෙන් ඉරාන මාර්ගය භාවිතා කිරීම හෝ සිය ඩිජිටල් සලකුණු මකා රහසිගතව යාත්‍රා කිරීම මඟින් පෙනී යන්නේ භූගෝලීය සමීපතාවය මත පදනම් වූ ඉරාන තර්ජනය, ඇමරිකානු නාවික බලයට වඩා ප්‍රබලව ක්‍රියාත්මක වන බවයි.