සටහන : සශිකලා මධුෂාණී
ලෝකය(අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ) අගෝස්තු 25දින : ඉරානය ආර්ථික හා වෙළෙඳ වශයෙන් හුදකලා කිරීමට ඇමෙරිකාව උත්සාහ කරන්නේ නම්, ඉරානය සමඟ සබඳතා පවත්වාගෙන යන ප්‍රධාන වෙළෙඳ හවුල්කරුවන් වෙත දැඩි අවධානය යොමු කිරීමට සිදුවනු ඇත.
ඉරානයේ විශාලතම වෙළෙඳ හවුල්කරුවා ලෙස චීනය ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගනී. ඉරාන තෙල් අපනයනවලින් විශාල ප්‍රමාණයක් චීනය වෙත ගමන් කරන අතර, ඉරානයට අවශ්‍ය භාණ්ඩ හා උපකරණ ආනයනය කිරීමේදීද චීනය වැදගත් භූමිකාවක් ඉටු කරයි. එබැවින් චීන සමාගම් සහ මූල්‍ය ආයතන වෙත සම්බාධක පැනවීම ඉරානයේ ආර්ථිකයට සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කළ හැකිය.
එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ද ඉරානයේ වැදගත් වෙළෙඳ දොරටුවකි. විශේෂයෙන් ඩුබායි හරහා සිදු වන ප්‍රතිඅපනයන සහ වාණිජ කටයුතු ඉරාන වෙළෙඳ ජාලයට වැදගත් වී තිබේ.
තුර්කිය සහ ඉරාකය ද ඉරානය සමඟ සැලකිය යුතු වෙළෙඳ සබඳතා පවත්වාගෙන යන රටවල් වේ. බලශක්ති වෙළෙඳාම, විදුලිබලය, ස්වාභාවික ගෑස් සහ දේශසීමා වෙළෙඳාම මෙම සබඳතාවල ප්‍රධාන කොටස් වේ. ඉරානයේ භාණ්ඩ සඳහා ඉරාකය විශාල වෙළෙඳපොළක් වන අතර, තුර්කිය හරහා දේශසීමා සහ බලශක්ති වෙළෙඳාමද සිදුවේ.
ඉන්දියාව සමඟ ඉරානයේ වර්තමාන වෙළෙඳ පරිමාව චීනය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය හෝ තුර්කිය සමඟ ඇති වෙළෙඳාමට වඩා කුඩා වුවද, ඉන්දියාවද වැදගත් හවුල්කරුවෙකි. මීට අමතරව, ඇෆ්ගනිස්ථානය, ඕමානය, පාකිස්තානය, ආර්මේනියාව සහ අසර්බයිජානය වැනි රටවල් ඉරානයට කලාපීය වෙළෙඳ මාර්ග සහ විකල්ප ආර්ථික සම්බන්ධතා සපයයි.
විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ඉරානය සම්පූර්ණයෙන්ම හුදකලා කිරීම පහසු කාර්යයක් නොවන බවයි. විශේෂයෙන් චීනය වැනි ප්‍රධාන බලවතෙකු සමඟ ඉරානයේ වෙළෙඳ සබඳතා කපා හැරීමට උත්සාහ කිරීම, ඇමෙරිකාව සහ චීනය අතර පුළුල් දේශපාලනික ගැටුමකට ද හේතු විය හැකිය.
ඒ අනුව, ඉරානයේ ආර්ථිකය මත උපරිම පීඩනයක් එල්ල කිරීමට ඇමෙරිකාවට අවශ්‍ය නම්, චීනය ප්‍රධානම අභියෝගය වන අතර, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය, තුර්කිය සහ ඉරාකය වැනි කලාපීය වෙළෙඳ හවුල්කරුවන් ද එහි උපායමාර්ගයේ වැදගත් කොටස් වනු ඇත.
