රෂිකා හෙන්නායක ඔක්තෝබර් 01, කොළඹ LNW :
ළමා කාලය යනු සෑම දරුවෙකුටම සුරක්ෂිතභාවය, අධ්‍යාපනය සහ පෝෂණය පරිපූර්ණ ලෙස හිමිවිය යුතු ජීවිතයේ වඩාත්ම ආරක්ෂිත සහ අලංකාර අවධිය ලෙස අප පොදුවේ විශ්වාස කරමු. නමුත්, ගෝලීය දත්ත සහ දර්ශක පරීක්ෂා කිරීමේදී හෙළිවන අමිහිරි සත්‍යය වන්නේ, ලොව පුරා මිලියන සංඛ්‍යාත දරුවන්ගේ පැවැත්ම සහ මූලික අයිතිවාසිකම් දිනපතාම බරපතල තර්ජනයට ලක්වන බවයි. උපත ලබන භූගෝලීය කලාපය, පවුල් පසුබිම, ස්ත්‍රී/පුරුෂ භාවය, දිළිඳුකම හෝ ආබාධිතභාවය වැනි සාධක හේතුවෙන් දරුවන්ගේ අයිතීන් අහිමි කිරීම සංඛ්‍යාලේඛනවලට පමණක් සීමා වූවක් නොව, එය මානව සංහතියේම අනාගතය අඳුරු කරන ගෝලීය අර්බුදයකි.
ළමුන් අතිශය දිළිඳුකමට ගොදුරු වීමේ ප්‍රවණතාව වැඩිහිටියන්ට වඩා දෙගුණයකි
ළමා දිළිඳුකම යනු ආදායම් නොමැතිකම පිළිබඳ ගැටලුවක් නොවේ. එය දරුවෙකුගේ ශාරීරික හා මානසික වර්ධනය අඩාල කරමින්, අනාගත අභිවෘද්ධිය මුළුමනින්ම අහුරාලන සංකීර්ණ සමාජ-ආර්ථික බාධකයකි. එක්සත් ජාතීන්ගේ ළමා අරමුදල (UNICEF) මගින් ප්‍රකාශිත ‘ලෝකයේ ළමයින්ගේ තත්ත්වය 2025’ (SOWC 2025) වාර්තාවට අනුව, ළමා දිළිඳුකමේ ගෝලීය පින්තූරය මෙසේය.
- ලොව පුරා ළමුන් මිලියන 412ක් අතිශය දිළිඳුකමේ ජීවත් වෙති.
- වැඩිහිටියන්ට සාපේක්ෂව ළමුන් අතිශය දිළිඳුකමට ගොදුරු වීමේ ප්‍රවණතාව දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිය.
- ලොව අතිශය දිළිඳු දරුවන්ගෙන් 90%කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් වෙසෙන්නේ උප-සහරා අප්‍රිකාවේ හෝ දකුණු ආසියාතික කලාපයේය.
ළමා අවධියේදී මුහුණ දෙන අතිශය දිළිඳුකම මගින් අවාසිදායක තත්ත්වයන් සහ අසමානතාවන් පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට ගෙන යන විෂම චක්‍රයක් නිර්මාණය කරයි. නිසි ප්‍රතිපත්තිමය මැදිහත්වීමකින් මෙය නොනවත්වන්නේ නම්, එය මුළු මහත් සමාජයකම ස්ථාවරත්වයට සහ ප්‍රගතියට බරපතල ලෙස බාධා පමුණුවයි.
වාර්ෂිකව ළමුන් බිලියනයකට බලපාන ප්‍රචණ්ඩත්වයේ සැඟවුණු අභියෝගය
ලොව පුරා ළමුන්ට එරෙහිව සිදුවන ප්‍රචණ්ඩත්වය යනු කිසිදු සංස්කෘතික, සමාජීය හෝ ආර්ථික සීමාවකට යටත් නොවී ක්‍රියාත්මක වන නිහඬ වසංගතයකි. එක්සත් ජාතීන්ගේ දත්තවලට අනුව, සෑම වසරකම ලොව පුරා ළමුන් බිලියනයක් පමණ යම් ආකාරයක මානසික, ශාරීරික හෝ ලිංගික ප්‍රචණ්ඩත්වයකට ගොදුරු වන අතර, සෑම මිනිත්තු 7කටම වරක් එක් දරුවෙකු ප්‍රචණ්ඩකාරී ක්‍රියා හේතුවෙන් ජීවිතක්ෂයට පත්වේ.
මෙම ප්‍රචණ්ඩත්වය නිවස, පාසල, පාලන ආයතන මෙන්ම නූතන ඩිජිටල් අවකාශය සහ සයිබර් හිංසනය (cyberbullying) හරහාද විහිදී යයි. බොහෝ විට මෙම හිංසනයන් සිදුවන්නේ දරුවාට සමීපතමයන් අතින් වීමත්, බිය සහ හුදකලාව නිසා දරුවන්ට තමන් වෙනුවෙන් හඬ නැගීමට නොහැකි වීමත් නිසා මෙය වසන් වූ අර්බුදයක් ලෙස පවතී. මෙම තත්ත්වය පිටුදැකීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ 2030 සුස්ථිර සංවර්ධන න්‍යාය පත්‍රයේ 16.2 ඉලක්කය (SDG Target 16.2) මගින් ළමුන්ට එරෙහි සියලු ආකාරයේ ප්‍රචණ්ඩත්වයන් සහ වධහිංසනයන් මුළුමනින්ම අවසන් කිරීමට ලෝකය කැපවී ඇත.
ළමුන් සියලු ආකාරයේ ප්‍රචණ්ඩත්වයන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමේ අයිතිය ළමා අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තිය මගින් තහවුරු කර ඇති අතර, එය සමස්ත මානව වර්ගයාම බැඳී සිටින විශ්වීය සදාචාරාත්මක සහ ජාත්‍යන්තර නීතිමය ප්‍රමිතියකි.
ආයුධ සන්නද්ධ ගැටුම්වලදී ළමුන්ට එරෙහිව සිදුවන බලවත් මානව හිමිකම් කඩවීම්වල 21%ක ඉහළ යාමක්
යුද්ධ සහ ආයුධ සන්නද්ධ ගැටුම් පවතින ප්‍රදේශවල දරුවන් මුහුණ දෙන අමානුෂික යථාර්ථය 2023 වසරේදී අතිශය උච්චස්ථානයකට ළඟා වී ඇත. එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම්වරයාගේ වාර්තාවලට අනුව ගැටුම් කලාප තුළ සිදුවූ ප්‍රධාන මානව හිමිකම් කඩවීම් සංඛ්‍යාත්මකව පහත පරිදි දැක්විය හැක
බලවත් මානව හිමිකම් කඩවීම්වල 21%ක වර්ධනයක්:2023 වසරේදී ගැටුම් පවතින කලාපවල ළමුන්ට එරෙහිව සිදුවන බරපතල අයිතිවාසිකම් කඩවීම්වල තැතිගන්වනසුලු ඉහළ යාමක් වාර්තා විය.- ඝාතනය කිරීම් සහ අක්‍රිය කිරීම් 35%කින් ඉහළට: ඊශ්‍රායලය, අත්පත් කරගත් පලස්තීන භූමිය (ගාසා තීරය), බුර්කිනා ෆාසෝ, කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය, මියන්මාරය, සොමාලියාව, සුඩානය, සිරියාව සහ යුක්‍රේනය වැනි අර්බුදකාරී කලාපවල ළමුන් ඝාතනය වීම සහ අක්‍රියතාවලට ලක්වීම 35%කින් වැඩි වී ඇත.
- ළමුන් 8,655ක් සන්නද්ධ බලකායන්ට බඳවා ගැනීම: 2023 වසරේදී පමණක් ළමුන් 8,655 දෙනෙකු සන්නද්ධ කණ්ඩායම් විසින් පෝරමය කරගෙන සටන් සඳහා භාවිතා කර ඇත.
- ළමුන් 200,000කට වැඩි පිරිසක් මුදා ගැනීම: පසුගිය වසර 29 පුරා එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ මැදිහත්වීමෙන් ක්‍රියාත්මක වූ පරිශ්‍රමයන් නිසා සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලින් ළමුන් 200,000කට වැඩි පිරිසක් මුදා ගැනීමට හැකිවීම වැදගත් ජයග්‍රහණයකි.
සන්නද්ධ ගැටුම්වලදී පිරිමි සහ ගැහැණු දරුවන් මෙන්ම ආබාධිත දරුවන්ද ලිංගික සූරාකෑම්, අනිවාර්ය විවාහ සහ දැඩි මානසික කම්පනයන් ඇතුළු වෙනස් වූත් අතිශය දරුණු වූත් අවදානම්වලට ලක්වෙති.
වත්මන් ගෝලීය ප්‍රවණතාවන්ට අනුව, සුස්ථිර සංවර්ධන ඉලක්ක (SDG) ඔස්සේ ළමා සුබසාධනය උදෙසා තබා ඇති ඉලක්ක සපයා ගැනීම අතිශය මන්දගාමී තත්ත්වයක පවතී. එක්සත් ජාතීන්ගේ දත්ත මගින් ඉදිරිපත් කර ඇති ප්‍රධාන අනාවරණයන් කිහිපයක් මෙසේය.
- ළමා මරණ අනුපාතය: වත්මන් මන්දගාමී ප්‍රගතිය ඉදිරියට ගියහොත්, 2030 වන විට වයස අවුරුදු 5ට අඩු ළමුන් මිලියන 35ක් මිය යාමේ තර්ජනයක් පවතී. විශේෂයෙන්ම උප-සහරා අප්‍රිකාවේ දරුවෙකු අවුරුදු 5ට පෙර මිය යාමේ ප්‍රවණතාව ඉහළ ආදායම් ලබන රටවල දරුවෙකුට වඩා 18 ගුණයකින් වැඩිය.
- ළමා විවාහ: අද වන විට ලොව තරුණ කාන්තාවන්ගෙන් 5 දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකුම ළමාවියේදීම විවාහ කර දී ඇත. පවතින ප්‍රගති වේගය අනුව ළමා විවාහ ලොවින් සම්පූර්ණයෙන් තුරන් කිරීමට තවත් වසර 300ක් ගතවනු ඇත.
- ළමා ශ්‍රමය: ලොව පුරා ළමුන් මිලියන 160ක් ළමා ශ්‍රමිකයන් ලෙස සේවය කරන අතර, ඉන් මිලියන 79ක්ම නිරත වන්නේ ජීවිතයට පවා තර්ජනයක් වන අතිශය අවදානම් සහිත රැකියාවලය.
ළමුන් යනු ආධාර ලබන්නන් නොව අයිතිවාසිකම් සහිත හිමිකරුවන්ය
ලෝක ඉතිහාසයේ ළමා අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සංකල්පීය විප්ලවය සිදු වූයේ 1989 වසරේදී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් ළමා අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය (CRC) සම්මත කරගැනීමත් සමඟය. වයස අවුරුදු 18ට අඩු සියලු දෙනා දරුවන් ලෙස නිර්වචනය කළ මෙම ගිවිසුම, මානව හිමිකම් ඉතිහාසයේ වේගයෙන්ම සහ වැඩිම රටවල් සංඛ්‍යාවක් විසින් අනුමත කරන ලද ජාත්‍යන්තර සම්මුතියයි.
මෙමගින් සිදුවූ ප්‍රධාන ප්‍රතිපත්තිමය පරිවර්තනය වන්නේ, දරුවන් යනු හුදෙක් අනුකම්පාව හෝ ආධාර ලැබිය යුතු “අක්‍රිය වස්තූන්” (passive objects of care and charity) ලෙස සැලකීම වෙනුවට, ඔවුන්ටම වෙන්වූ, වෙනස් කළ නොහැකි මානව හිමිකම් හිමි “අයිතිවාසිකම් සහිත හිමිකරුවන්” (rights holders) ලෙස පිළිගැනීමයි.
මෙම අයිතිවාසිකම් රාමුව තවදුරටත් బలවත් කිරීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය විසින් විකල්ප සම්මුතීන් (Optional Protocols) තුනක් හඳුන්වා දී ඇත…
- වයස අවුරුදු 18ට අඩු දරුවන් සන්නද්ධ බලකායන්ට බඳවා ගැනීම සහ සටන්වලට යොදවා ගැනීම තහනම් කිරීම (2000).
- ළමුන් විකිණීම, ළමා වෙසඹුකම සහ ළමා අශ්ලීල දර්ශන පිළිබඳ තහනම් සහ දඬුවම් දැඩි කිරීම (2000).
- ළමුන්ට තමන්ගේ අයිතිවාසිකම් කඩවීම් පිළිබඳව තනි තනිව පැමිණිලි ඉදිරිපත් කිරීමට ඉඩ සලසන සන්නිවේදන පටිපාටිය (2011).
මෙම නීතිමය ප්‍රගමනයන් ජාතික ප්‍රතිපත්ති සහ ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් ප්‍රමිතීන් සකස් කිරීමේදී තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.
දරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් සුරක්ෂිත කිරීම සහ ඔවුන් අතිශය දිළිඳුකමෙන් මෙන්ම ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් මුදා ගැනීම යනු මානුෂීය අනුකම්පාව පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් නොවේ. එය මුළු මහත් සමාජයකම ස්ථාවරත්වයට, ආර්ථික ප්‍රගතියට සහ ගෝලීය ආරක්ෂාවට අත්‍යවශ්‍ය කෙරෙන මූලික පූර්වකොන්දේසියකි. අසමානතාවන් අවම කිරීම සහ නීතිමය රාමූන් සක්‍රීයව ක්‍රියාත්මක කිරීම වෙනුවෙන් ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව මෙන්ම තනි තනි රාජ්‍යයන්ද මීට වඩා සීඝ්‍ර පියවර ගත යුතුව ඇත.
