රෂිකා හෙන්නායක ඔක්තෝබර් 05, කොළඹ LNW :
2027 විදුලි අර්බුදය හමුවේ දිනකට බිලියන 1.5ක් ඉතිරි කරන සූර්ය බලශක්තිය අඩපණ කරන්නේ ඇයි? 'Net Plus' පිටුපස ඇති බරපතල අසාධාරණය සහ ඩීසල් මාෆියා චෝදනාව
කරළියට එන බලශක්ති අර්බුදය
ශ්‍රී ලංකාව දැඩි ආර්ථික අර්බුදයකින් පසු සෙමෙන් ගොඩනැඟෙමින් පවතින පසුබිමක, රටේ තිරසාර පැවැත්ම, ව්‍යාපාරික තරඟකාරීත්වය සහ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය උදෙසා බලශක්ති ආරක්ෂාව තීරණාත්මක කුළුණක් බවට පත්ව තිබේ. කෙසේ වෙතත්, රටේ විදුලිබල අර්බුදය තවමත් සම්පූර්ණයෙන් විසඳී නොමැත. ශ්‍රී ලංකා මහජන උපයෝගීතා කොමිෂන් සභාව (PUCSL) සහ ජාතික පද්ධති ක්‍රියාකරු (NSO) විසින් දැනටමත් අනතුරු අඟවා ඇත්තේ 2027 මුල් භාගය වන විට රට තුළ මෙගාවොට් පැය 450 ක විදුලි හිඟයක බරපතල අවදානමක් පවතින බවයි.
මෙවැනි තීරණාත්මක වටපිටාවක, බලශක්ති අමාත්‍යාංශය විසින් 2026 සැප්තැම්බර් 11 වන දින නිකුත් කරන ලද නව ප්‍රතිපත්තිමය චක්‍රලේඛය හේතුවෙන් මෙරට වහල මත සවි කරන සූර්ය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රය මෙන්ම සමස්ත බලශක්ති ආරක්ෂාවද දැඩි අර්බුදයකට ලක්ව ඇත. අලුතින් හඳුන්වා දුන් මෙම පියවරයන් හේතුවෙන් පාරිභෝගිකයින්ට අඩු වියදම් විදුලිය ලබාගැනීමට ඇති අයිතිය සහ ව්‍යාපාරික තරඟකාරීත්වය දැඩි තර්ජනයකට ලක්ව තිබේ.
දිනකට රුපියල් බිලියන 1.5ක් ඉතිරි කරන සූර්ය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ දැවැන්ත දායකත්වය
වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ වහල මත සවි කරන ලද සූර්ය බලශක්ති පද්ධති මඟින් ජාතික විදුලිබල ජාලයට එකතු කර ඇති සමස්ත ධාරිතාව මෙගාවොට් 2,600 කට අධිකය. මෙම දැවැන්ත දායකත්වය රටේ මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයට රුකුලක් වී ඇති ආකාරය පහත කරුණුවලින් පැහැදිලි වේ.
- විදේශ විනිමය ඉතිරිකිරීම
- ආනයනික පොසිල ඉන්ධන වෙනුවට දේශීය සූර්ය බලශක්තිය භාවිත කිරීම නිසා මසකට ආසන්න වශයෙන් රුපියල් බිලියන 20.4 ක් (දිනකට ආසන්න වශයෙන් රුපියල් බිලියන 1.5 ක්) විදේශ විනිමය රටට ඉතිරි වේ.
- ඩීසල් බලශක්තිය සමඟ සංසන්දනය
- මෙම මෙගාවොට් 2,600 ක විදුලි ප්‍රමාණය ඩීසල් භාවිතයෙන් ජනනය කිරීමට සිදු වූයේ නම්, රජයට දිනකට ආසන්න වශයෙන් රුපියල් බිලියන 2.5 ක් පමණ වැය කිරීමට සිදුවනු ඇත.
- අධික පිරිවැය අවදානම
- ගෝලීය වශයෙන් ගල් අඟුරු බලාගාර සඳහා මූල්‍ය ආධාර සැපයීම අඩුවෙමින් පවතින පසුබිමක, සූර්ය බලශක්තිය අඩපණ වුවහොත් ශ්‍රී ලංකාවට ඒකකයක් සඳහා රුපියල් 170 ත් 180 ත් අතර අධික පිරිවැයක් දැරිය යුතු ඩීසල් බලශක්තිය මත නැවතත් දැඩි ලෙස රඳා පැවතීමට සිදුවනු ඇත.
‘Net Plus’ අනිවාර්ය කිරීම
2026 සැප්තැම්බර් 11 දිනැති නව චක්‍රලේඛය මඟින් මීට පෙර සාර්ථකව ක්‍රියාත්මක වූ Net Metering (ශුද්ධ මිනුම්) සහ Net Accounting (ශුද්ධ ගිණුම්කරණ) ක්‍රමවේද අත්හිටුවා ඇත. ඒ වෙනුවට සියලුම නව සම්බන්ධතා සහ පවතින ගිවිසුම් දීර්ඝ කිරීම් සඳහා Net Plus යෝජනා ක්‍රමය අනිවාර්ය කර තිබේ. මීට පෙර වසර 20 ක්ව පැවති ගිවිසුම් කාලය උපරිම වසර 12 දක්වා අඩු කර ඇත.
සාමාන්‍ය පාරිභෝගිකයෙකු තම විදුලි බිල බිංදුව දක්වා අඩු කර ගැනීමේ අරමුණින් කිලෝවොට් 5 ක සූර්ය පද්ධතියක් (මසකට ඒකක ~550 ක් ජනනය කරන) ස්ථාපනය කිරීමට රුපියල් මිලියන 1.5 සිට මිලියන 2 දක්වා මුදලක් ආයෝජනය කරයි. පවතින විදුලි ගාස්තු වාර්ෂිකව 5% සිට 7.5% දක්වා ඉහළ යන පසුබිමක, මෙම නව Net Plus මොඩලය මඟින් පාරිභෝගිකයා මත පැටවෙන මූල්‍ය බර කාලයත් සමඟ තවදුරටත් දැඩි ලෙස සංයෝග වී ඉහළ යයි.
පහත සංසන්දනාත්මක වගුව මඟින් පැරණි ක්‍රමවේදයන් සහ නව අනිවාර්ය Net Plus ක්‍රමය අතර පවතින පැහැදිලි මූල්‍ය පරස්පරතාව පෙන්වා දෙයි.
| මිනුම් නිර්ණායකය | පැරණි ක්‍රමය (Net Metering / Net Accounting) | නව ක්‍රමය (Mandatory Net Plus) |
| ආයෝජන පිරිවැය | රුපියල් මිලියන 1.5 – මිලියන 2 (කිලෝවොට් 5 සඳහා) | රුපියල් මිලියන 1.5 – මිලියන 2 (කිලෝවොට් 5 සඳහා) |
| විදුලි බිල සහ ගණනය කිරීම | ජනනය කරන ඒකක 550, ගෘහස්ථව පරිභෝජනය කළ ඒකක 550 සමඟ පියවේ. ශුද්ධ විදුලි බිල රු. 0 කි. | ජනනය කරන ඒකක 550 රජයට විකුණන්නේ රු. 13,000 කට පමණි. පරිභෝජනයට අවශ්‍ය ඒකක 550 නැවත මිලදී ගැනීමට රු. 47,000 – 48,000 ක් වැය වේ. |
| ගිවිසුම් කාලය | වසර 20 දක්වා | උපරිම වසර 12 දක්වා |
තමන්ගේම පද්ධතියෙන් ජනනය කරන විදුලිය වෙනුවෙන් රුපියල් 13,000 ක් ලබාගෙන, එම විදුලියම නැවත භාවිත කිරීම සඳහා රුපියල් 48,000 කට ආසන්න මුදලක් ගෙවීමට සිදුවීම ප්‍රායෝගික නොවන අතර, එමඟින් පාරිභෝගිකයාට තමන්ගේම විදුලිය උත්පාදනය කර භාවිත කිරීමට ඇති හැකියාව ඵලදායී ලෙස දුර්වල කරයි.
වාණිජ සහ කාර්මික අංශයට එල්ල වන ප්‍රහාරය
මෙම ප්‍රතිපත්තියේ බලපෑම තනි පාරිභෝගිකයින්ට පමණක් සීමා නොවේ. විදුලි පිරිවැය පාලනය කරගනිමින් දිගුකාලීන බලශක්ති ස්වාධීනත්වයක් ලබාගැනීමට වහල මත සූර්ය පද්ධති සවි කළ වාණිජ සහ කාර්මික ව්‍යාපාරවලට, තමන්ට වඩාත්ම ශක්‍ය බලශක්ති විකල්පය තෝරා ගැනීමේ අයිතිය අහිමි වේ. ශක්‍ය වාණිජ පදනමක් යටතේ සූර්ය බලශක්තිය යොදා ගැනීමට නොහැකි වීමෙන් ව්‍යාපාරවලට අධික ජාල විදුලි ගාස්තු ගෙවීමට සිදුවන අතර, එමඟින් නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ ගොස් ආර්ථිකය ගොඩනැඟෙන තීරණාත්මක මොහොතක දේශීය කර්මාන්තවල ජාත්‍යන්තර තරඟකාරීත්වය බරපතල ලෙස අඩපණ වේ.
‘ජාලය සමතුලිත කිරීමේ’ තර්කය පිටුපස ඇති පරස්පරතාව, ‘අවම පිරිවැය මූලධර්මය’ සහ ‘ඩීසල් මාෆියා’ චෝදනාව
අසාධාරණ මූල්‍ය ගණනය කිරීම් හමුවේ පාරිභෝගිකයින් සහ කර්මාන්ත පාර්ශ්වකරුවන් වෙතින් දැඩි විරෝධයක් එල්ල වන විට, බලධාරීන් තම තීරණය සාධාරණීකරණය කිරීම සඳහා “ජාලයේ ස්ථාවරත්වය සහ සමතුලිතතාවය” පිළිබඳ තර්කය ඉදිරියට දැමීමට උත්සාහ කළහ. ජාලයට අධික සූර්ය ධාරිතාවක් එකතු වන බැවින් පද්ධතිය සමතුලිත කිරීමට මෙම පියවර ගත් බව පැවසුවද, එම තර්කය සම්පූර්ණයෙන්ම පරස්පර විරෝධී බව කර්මාන්ත විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති. මන්ද, Net Plus ක්‍රමය යටතේ වුවද ජනනය වන විදුලිය කෙලින්ම ගලා යන්නේ ජාතික විදුලිබල ජාලයටමය.
විදුලිබල පනතේ ‘අවම පිරිවැය මූලධර්මය’ උල්ලංඝනය කිරීම: මීට අමතරව, මෙම නව තීරණය ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලිබල පනතටද එකඟ නොවේ. විදුලිබල පනතේ අඩංගු අවම පිරිවැය විදුලි මූලධර්මයට (Least-Cost Electricity Principle) අනුව, ජනතාවට සහ ව්‍යාපාරවලට විදුලිය සැපයිය යුත්තේ සහ උත්පාදනය කළ යුත්තේ ආර්ථික වශයෙන් ಅತ್ಯන්තම කාර්යක්ෂම සහ අඩුම පිරිවැයක් සහිත ආකාරයටයි. අඩු පිරිවැය සූර්ය බලශක්ති විකල්පයන් සීමා කර, පාරිභෝගිකයින් අධික පිරිවැයක් සහිත ජාල විදුලිය වෙත බලහත්කාරයෙන් යොමු කිරීම මෙම ව්‍යවස්ථාපිත මූලධර්මය සෘජුවම උල්ලංඝනය කිරීමකි.
දේශීය පුනර්ජනනීය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රය අඩපණ කරන මෙම ප්‍රතිපත්තිමය වෙනස පිටුපස ඇති බරපතල පසුබිම පිළිබඳව ශ්‍රී ලංකා ජාතික වාණිජ මණ්ඩලයේ උප සභාපති වෛද්‍ය ලක්මාල් ප්‍රනාන්දු මහතා දැඩි චෝදනාවක් එල්ල කරයි.
“මෙම තීරණය ඩීසල් බලාගාරවලට සහ ඊනියා ඩීසල් මාෆියාවට පක්ෂපාතී වූ ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයේ හිටපු නිලධාරීන් සම්බන්ධ කුමන්ත්‍රණයක ප්‍රතිඵලයකි.”
ජාලය සමතුලිත කිරීම සැබෑ ගැටළුව නම්, කළ යුත්තේ සූර්ය බලශක්තිය නිරුත්සාහ කිරීම නොව ජාල පද්ධතිය ශක්තිමත් කිරීමයි. ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති ට්‍රාන්ස්ෆෝමර් 33,000 න් ට්‍රාන්ස්ෆෝමර් 1,000 – 2,000 ක පමණ බැටරි සවිකිරීමෙන් දහවල් කාලයේ අතිරික්ත සූර්ය විදුලිය ගබඩා කර, රාත්‍රී කාලයේදී ජාලයට මුදා හැරීමේ තාක්ෂණික හැකියාව පවතී.
සමාගම් 800ක්, රැකියා 21,000ක් සහ පාරිභෝගිකයින් 1,66,000ක් අවදානමේ
මෙම අමාත්‍යාංශ චක්‍රලේඛය මඟින් නිර්මාණය කර ඇති අවිනිශ්චිතතාවය හේතුවෙන් සමස්ත කර්මාන්තයම සහ අතිවිශාල ජනකායක් දැවැන්ත සමාජ-ආර්ථික කඩාවැටීමකට ලක්වීමේ තර්ජනයක් මතුව ඇත.
- ව්‍යාපාර වැසී යාම සූර්ය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ නිරත සමාගම් 800 කට අධික සංඛ්‍යාවක් වසා දැමීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇත.
- රැකියා අහිමි වීම ක්ෂේත්‍රය මත යැපෙන 21,000 කට අධික පිරිසකගේ රැකියා අහිමි වීමේ අවදානමක් පවතී.
- ණයගැති පාරිභෝගිකයින් සූර්ය පද්ධති සවිකිරීමට බැංකු ණය ලබාගත් 166,000 කට ආසන්න පාරිභෝගිකයින් දැඩි මූල්‍ය දුෂ්කරතාවන්ට මුහුණ පා සිටී.
නඩත්තු ධාරිතාව බිඳවැටීමසූර්ය බලශක්ති සමාගම් බිඳවැටුණහොත්, දැනට ස්ථාපනය කර ඇති මෙගාවොට් 2,600 කට අධික සූර්ය පද්ධති නඩත්තු කිරීමට තාක්ෂණික ධාරිතාවක් රට තුළ මෙම තීරණාත්මක තත්ත්වය හමුවේ ක්ෂේත්‍රය සුරැකීම වෙනුවෙන් ශ්‍රී ලංකා ජාතික වාණිජ මණ්ඩලය සෘජු නිල පියවරයන් කිහිපයකට එළඹ ඇත.
- ජනාධිපතිතුමන් වෙත යොමු කළ හදිසි සංදේශය
- ශ්‍රී ලංකා ජාතික වාණිජ මණ්ඩලයේ සභාපති අනුර වර්ණකුලසූරිය මහතා විසින් 2026 සැප්තැම්බර් 23 දින ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා වෙත ලිපියක් යොමු කරමින් සැප්තැම්බර් 11 නියෝගය වහාම අවලංගු කරන ලෙසත්, Net Metering සහ Net Accounting නැවත ක්‍රියාත්මක කරන ලෙසත් ඉල්ලා සිටියේය. එමෙන්ම අනාගත ප්‍රතිපත්ති වෙනස්කම් ස්වාධීන නියාමකයා වන PUCSL මඟින් ඇගයීමට ලක් කිරීම අනිවාර්ය කරන ලෙසද ඉල්ලා සිටින ලදී.
- පාර්ලිමේන්තුව දැනුවත් කිරීම මෙම ප්‍රතිපත්තියේ ඇති බරපතලකම සහ ආර්ථිකයට සිදුවන හානිය පැහැදිලි කරමින් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් 225 දෙනාටම කර්මාන්ත නියෝජිතයින් විසින් නිල ලිපි යොමු කර ඇත.
අර්බුදයට පාරිභෝගික හිතකාමී සහ තාක්ෂණික විසඳුම් 4ක්
සූර්ය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ නියෝජිතයින් විසින් ජාලයේ ස්ථාවරත්වය සුරකිමින් ක්ෂේත්‍රය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා ප්‍රායෝගික විසඳුම් 4ක් රජයට ඉදිරිපත් කර ඇත.
- පාරිභෝගික තේරීමේ අයිතිය ලබා දීම (Consumer Choice): Net Plus අනිවාර්ය නොකොට, පාරිභෝගිකයාගේ විදුලි පරිභෝජන රටාවට අනුව Net Metering, Net Accounting හෝ Net Plus යන ක්‍රමවේද අතුරින් වඩාත් සුදුසු විකල්පය තෝරා ගැනීමට ඉඩ දීම.
- බැටරි බලශක්ති ගබඩා පද්ධති (BESS) දිරිගැන්වීම: දහවල් කාලයේ අතිරික්ත විදුලිය ගබඩා කර රාත්‍රී කාලයේ උපරිම ඉල්ලුම පවතින වේලාවන්හි භාවිතයට ගැනීමට BESS තාක්ෂණය යොදාගැනීම (උදාහරණයක් ලෙස රටේ ට්‍රාන්ස්ෆෝමර් 33,000 න් 1,000 – 2,000 කට බැටරි පද්ධති එක් කිරීම).
- ජාලයේ යටිතල පහසුකම් උත්ශ්‍රේණි කිරීම (Infrastructure Upgrades): නව සූර්ය සම්බන්ධතා ලබා දීමට පෙර ජාතික ජාලයේ ට්‍රාන්ස්ෆෝමර් සහ බෙදාහැරීමේ ජාලවල ධාරිතාව ප්‍රමාණවත් ලෙස උත්ශ්‍රේණි කිරීම.
- ස්මාර්ට් ජාල තාක්ෂණයට යොමු වීම (Smart Grid Technology): විමධ්‍යගත පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්‍රභවයන් කාර්යක්ෂමව කළමනාකරණය කිරීම සඳහා රට ස්මාර්ට් ජාල (smart-grid) තාක්ෂණය වෙත පරිවර්තනය කිරීම.
දරණ මිලකට පිරිසිදු බලශක්තිය ලබාගැනීමට ඇති ප්‍රවේශය යනු වරප්‍රසාදයක් නොව, පාරිභෝගික අයිතිවාසිකමක් මෙන්ම රටේ දිගුකාලීන ආර්ථික අවශ්‍යතාවකි. PUCSL වැනි ස්වාධීන නියාමකයෙකුගේ පූර්ව ඇගයීමකින් තොරව ගනු ලබන ඒකපාර්ශ්වික ප්‍රතිපත්තිමය තීරණ මඟින් සිදුවන්නේ ආයෝජක විශ්වාසය බිඳවැටීම සහ රටේ බලශක්ති ආරක්ෂාව දැඩි අවදානමක වැටීම පමණි.
