රෂිකා හෙන්නායක ඔක්තෝබර් 26, කොළඹ LNW :

ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩාව සහ ගෝලීය දේශපාලනික හැලහැප්පීම් ඉතිහාසය පුරාම දැකගත හැකි විය. නමුත් මෑතකදී ක්‍රීඩා ලෝකය සලිත කළ දැවැන්තම පුවත වන්නේ, ලොව වඩාත්ම දුෂ්කර හා කීර්තිමත් මෝටර් රථ තරගාවලියක් වන ඩකාර් රැලි (Dakar Rally) තරගාවලියේ 2027 අදියර සෞදි අරාබියෙන් ඉවත් කිරීමට සංවිධායකයන් හදිසියේම තීරණය කිරීමයි. මැදපෙරදිග කලාපයේ වේගයෙන් උඩු දුවන ආරක්ෂක හා දේශපාලනික ගැටුම් මෙයට සෘජු හේතුව වී ඇත.

2027 ඩකාර් රැලි තරගාවලිය සෞදි අරාබියෙන් ඉවතට

ලබන ජනවාරි මාසයේ පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ 2027 ඩකාර් රැලි තරගාවලිය සෞදි අරාබියෙන් ඉවත් කර වෙනත් භූමියක පැවැත්වීමට තීරණය කළ බව Amaury Sport Organisation සහ Saudi Motorsport Company යන සංවිධාන නිල වශයෙන් නිවේදනය කර ඇත. මෙසේ තරගාවලිය වෙනත් ස්ථානයකට ගෙනයාමට ආසන්නතම හේතුව වී ඇත්තේ කලාපයේ ආරක්ෂිත තත්ත්වය වේගයෙන් පහත වැටීමයි.

යේමනයේ හූති සටන්කාමීන් රතු මුහුදු තීරයේ සහ බාබ් අල්-මන්දෙබ් කලාපයේ උපායමාර්ගික ප්‍රදේශ කිහිපයක බලය අත්පත් කරගනිමින් සිය ප්‍රහාර තීව්‍ර කිරීමත් සමඟ ආරක්ෂක තත්ත්වය දරුණු අතට හැරිණි. විශේෂයෙන්ම, රියාද් නුවර පිහිටි කිං කාලිද් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට (King Khalid International Airport) එල්ල වූ ඩ්‍රෝන සහ මිසයිල ප්‍රහාරයෙන් පුද්ගලයින් 18 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්ව සිය ගණනක් තුවාල ලැබීම තීරණාත්මක සංධිස්ථානයක් විය. තරග සංවිධායකයින් සෞදි අරාබියේ උතුරු දෙසින් අලුත් තරග මාර්ගයක් සකස් කරමින් තරගාවලිය එරටම පැවැත්වීමට උත්සාහ කළද, පවතින උග්‍ර ආරක්ෂක තර්ජන හමුවේ එම උත්සාහයන් අත්හැර දැමීමට සිදු විය.

“කලාපයේ සිදුවූ මෑතකාලීන වර්ධනයන් හේතුවෙන් 2027 තරගාවලිය වෙනත් භූමියක පැවැත්වීමට තීරණය කර ඇත.”

සංචාරක ඩකාර් රැලි තරගාවලියේ මහාද්වීපික ගමන

ඩකාර් රැලි (Dakar Rally) යනු ආරක්ෂක සහ භූ-දේශපාලනික අස්ථාවරත්වයන් හමුවේ මහාද්වීප ගණනාවක් පුරා ගමන් කළ දීර්ඝ ඉතිහාසයක් හිමි තරගාවලියකි. ආරම්භයේදී ප්‍රංශයේ පැරිස් නුවර සිට සෙනගාල්හි ‘ඩකාර්’ (Dakar) අගනුවර දක්වා පැවැත්වුණු මෙම තරගාවලිය, උතුරු අප්‍රිකාවේ පැවැති ආරක්ෂක තර්ජන හේතුවෙන් 2008 වසරේදී අවසාන මොහොතේ අවලංගු කෙරිණි. ඉන්පසුව දකුණු ඇමෙරිකානු මහාද්වීපයට ගෙන ගිය මෙම මෝටර් රථ තරගාවලිය, 2020 වසරේ සිට සෞදි අරාබිය තුළ පවත්වනු ලැබීය.

2027 තරගාවලිය පැවැත්වීම සඳහා මේ වන විට මොරොක්කෝව (Morocco) හෝ ස්පාඤ්ඤය (Spain) කෙරෙහි අවධානය යොමුව ඇති බව වාර්තා වේ. මෙම තරගාවලිය මොරොක්කෝවට ගෙන ගියහොත්, එය 2007 වසරෙන් පසුව අප්‍රිකානු මහාද්වීපය තුළ ඩකාර් රැලි තරගාවලිය පැවැත්වෙන පළමු අවස්ථාව බවට පත්වනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, 2028 වසරේදී පැවැත්වීමට නියමිත ඩකාර් රැලි තරගාවලියේ 50 වන සංවත්සරය සැමරීම සඳහා නැවතත් සෞදි අරාබියට පැමිණීම සංවිධායකයන්ගේ ප්‍රධාන අපේක්ෂාවයි.

ක්‍රීඩා ලෝකයේ සෞදි පසුබැසීම සහ කලාපීය බලපෑම

ලෝක දේශපාලනික ගැටුම් පවතින කලාපවල ක්‍රියාත්මක වන ඩොලර් මිලියන ගණනක අගයන්ගෙන් යුත් ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩා ව්‍යාපෘති කෙතරම් දැවැන්ත අවදානමකට ලක්වන්නේද යන්න මෙයින් පැහැදිලි වේ. මැදපෙරදිග උග්‍ර වී ඇති ගැටුම්කාරී වටපිටාව හමුවේ සෞදි අරාබියෙන් ඉවත් කළ හෝ කල් දැමූ එකම ක්‍රීඩා උළෙල ඩකාර් රැලි තරගාවලිය පමණක් නොවේ. ඇමෙරිකා-ඉශ්‍රායල සහ ඉරාන ගැටුම් මෙන්ම යේමනයේ හූති ප්‍රහාර හමුවේ තවත් ප්‍රධාන පෙළේ ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩා ඉසව් රැසකට දැඩි බලපෑම් එල්ල වී ඇත.

• ෆෝමියුලා 1 (Formula 1)
• ජෙඩා (Jeddah) හි පැවැත්වීමට තිබූ F1 ග්‍රෝන් ප්‍රී (Grand Prix) තරගය අවලංගු කෙරුණු අතර, බහරේන් තරගයද අවලංගු කර පසුව මැලේසියාවේදී පැවැත්වීමට දින නියම කරන ලදී.
• ලෝක රැලි ශූරතාවලිය (WRC)
• ලබන මාසයේ සෞදි අරාබියේ පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ World Rally Championship තරගාවලියේ අවසාන අදියර සම්පූර්ණයෙන්ම අතහැර දමා ඇත.
• ටෙනිස් (Tennis)
• නොවැක් ජොකොවිච් (Novak Djokovic), කාර්ලෝස් අල්කරාස් (Carlos Alcaraz) සහ ඇලෙක්සැන්ඩර් ස්වෙරෙව් (Alexander Zverev) සහභාගී වීමට නියමිතව තිබූ ප්‍රදර්ශනාත්මක ටෙනිස් තරගාවලිය දෙසැම්බර් අග දක්වා කල් දමා ඇත.
• WTA ශූරතාවලිය (WTA Finals)
• රියාද් නුවර පැවැත්වීමට සැලසුම් කර තිබූ WTA Finals තරගාවලිය ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ කැලිෆෝනියා හි ඉන්දියන් වෙල්ස් (Indian Wells) වෙත ගෙන යන ලදී.
• කලාපීය නොසන්සුන්තාව (Regional Impact)
• මෙම අස්ථාවරත්වය සෞදි අරාබියට පමණක් සීමා වී නොමැත. අසල්වැසි කලාපයේ පැවැත්වීමට නියමිත කටාර් F1 තරගය, කටාර් MotoGP තරගය සහ අබුඩාබි F1 තරගය දැනට තරග කාලසටහනේ පැවතුණද, ඒවා පැවැත්වීම සම්බන්ධයෙන් සංවිධායකයින් අතර දැඩි අභ්‍යන්තර ආරක්ෂක සංවාදයක් නිර්මාණය වී ඇත.

සෞදි අරාබියේ ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිරූපයට එල්ල වූ බලපෑම

ලොව විශාලතම බොරතෙල් අපනයනකරුවා වන සෞදි අරාබියට යේමනයේ හූති සටන්කාමීන් විසින් එල්ල කරන ප්‍රහාර නිසා එරට ගුවන් සේවා, දෛනික ජන ජීවිතය මෙන්ම ව්‍යාපාරික කටයුතුද දැඩි ලෙස අඩාල වී ඇත. ගුවන්තොටුපළවල් සහ යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කරගනිමින් එල්ල වන ප්‍රහාර හමුවේ සාමාන්‍ය වාණිජ කටයුතු පවත්වාගෙන යාම පවා සෞදි බලධාරීන්ට විශාල අභියෝගයක් වී තිබේ.

මෙම තත්ත්වය සෞදි අරාබියේ දීර්ඝකාලීන උපායමාර්ගික දැක්මට එල්ල වූ දැවැන්ත පහරකි. බොරතෙල් මත පමණක් රඳා පවතින ආර්ථිකයෙන් මිදී, ලෝක මට්ටමේ දැවැන්ත ක්‍රීඩා සහ සංචාරක මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්වීම සඳහා සෞදි අරාබිය ඩොලර් බිලියන ගණනින් ආයෝජනය කරමින් සිටියේය. කෙසේ වෙතත්, මෙවැනි ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩා උළෙලයන් එකින් එක අවලංගු වීම සහ රටින් ඉවතට යාම මගින් සෞදි අරාබිය ගොඩනැගීමට උත්සාහ කළ ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිරූපයට සහ “මෘදු බලයට” (Soft Power) දැඩි හානියක් සිදුවී ඇත.

ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ ක්‍රීඩා උළෙලක් සාර්ථකව පැවැත්වීම සඳහා කලාපීය සහ ගෝලීය භූ-දේශපාලනික ස්ථාවරත්වය අත්‍යවශ්‍ය පූර්ව කොන්දේසියක් බව මෙම සිදුවීම් මගින් නැවතත් තහවුරු කරයි. ආරක්ෂාව පිළිබඳ නිශ්චිත සහතිකයක් නොමැතිව මූල්‍යමය ආයෝජනවලට පමණක් ක්‍රීඩා උළෙලක සාර්ථකත්වය තීරණය කළ නොහැක.