රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 20, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර පවතින දැඩි රාජ්යතාන්ත්රික නොසන්සුන්තාව මධ්යයේ, වොෂින්ටනය මැදපෙරදිග කලාපය තුළ සිය හමුදා බලය සීඝ්රයෙන් වර්ධනය කරමින් සිටින ආකාරය විදෙස් මාධ්ය පෙන්වා දෙයි.
ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් න්යෂ්ටික ගිවිසුමකට එළඹීමට ඉරානයට කෙටි කාලයක් ලබා දී ඇති අතර, ඒ සඳහා බලපෑම් කිරීමට ගුවන් යානා වාහක නෞකා සහ උසස් ප්රහාරක යානා විශාල ප්රමාණයක් කලාපයට යොමු කර ඇත.
මීට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරානය රුසියාව සමඟ එක්ව නාවික අභ්යාස ආරම්භ කරමින් ඕනෑම ප්රහාරයකට ප්රතිප්රහාර දෙන බවට අනතුරු අඟවා තිබේ.
මීට අමතරව, බ්රිතාන්යය සතු දියෝගෝ ගාර්ෂියා දූපත් සමූහය ඇමරිකානු ප්රහාරක මෙහෙයුම් සඳහා භාවිත කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකාව සහ බ්රිතාන්යය අතර මතභේදයක් ද හටගෙන ඇත.
මෙම හමුදාමය සූදානම මීට පෙර වෙනිසියුලාවේ සිදු වූ මැදිහත්වීම් වලට සමානකමක් දක්වන බවත්, මෙය පාලනය කළ නොහැකි යුද්ධයක් දක්වා වර්ධනය වීමේ අවදානමක් පවතින බවත් විද්වතුන් පෙන්වා දෙයි.
ලෝකය යළිත් වරක් මහා පරිමාණ යුද්ධයක අද්දරට පැමිණ තිබේද?
ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් ඉරානය වෙත නිකුත් කර ඇති අතිශය කෙටි කාලසීමාවකින් යුත් අවසාන නිවේදනය හේතුවෙන් වත්මන් භූදේශපාලනික තලයේ දැඩි නොසන්සුන්තාවක් නිර්මාණය වී ඇත. දින 10ක් හෝ 15ක් වැනි අතිශය කෙටි කාලයක් තුළ “අර්ථවත් එකඟතාවයකට” පැමිණෙන ලෙස ට්රම්ප් කළ බලපෑම හුදු වාචික තර්ජනයක් පමණක් නොවන බව පෙනේ. මෙම තත්ත්වය වඩාත් බරපතළ වන්නේ 2025 අගභාගයේදී ඉරානය තුළ ඇති වූ රජයට එරෙහි විරෝධතාවලදී “සහාය එවමින් පවතින බවට” ට්රම්ප් ලබා දුන් පොරොන්දුව සහ ඉරානය මත එල්ල වී ඇති අභ්යන්තර පීඩනය හමුවේය.
දින 15ක මාරාන්තික කාලසීමාව (The 15-Day Ultimatum)
සාම්ප්රදායික රාජ්යතාන්ත්රික සබඳතාවලදී දශක ගණනාවක් පැරණි ගැටලු විසඳීමට මාස හෝ වසර ගණනාවක් ගත වුවද, ට්රම්ප්ගේ ප්රවේශය ඉන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්ය. ඔහු ඉරානයට ලබා දී ඇත්තේ දින 10ත් 15ත් අතර අතිශය සීමිත කාලයකි. එක්සත් ජාතීන්ගේ ඉරාන තානාපති අමීර් සයිඩ් ඉරවානි පෙන්වා දෙන්නේ කලාපය තුළ පවතින අස්ථාවරත්වය සහ ඇමරිකානු යුද උපකරණ ඒකරාශී වීම හමුවේ මෙය හමුදාමය ආක්රමණයකට මගපාදන සැබෑ අවදානමක් බවයි.
"මම හිතන්නේ උපරිම වශයෙන් දින 10ක්, 15ක් වැනි කාලයක් ඒ සඳහා ප්රමාණවත් වේවි." - ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්
"Board of Peace" සහ නව රාජ්යතාන්ත්රික ප්රවේශය (The Rise of the Board of Peace)
මෙම අර්බුදය හැසිරවීමේදී ට්රම්ප් රාජ්ය දෙපාර්තමේන්තුවේ වෘත්තීය රාජ්යතාන්ත්රිකයන් මඟහැර, තමා විසින්ම අලුතින් පිහිටුවන ලද ‘Board of Peace’ (සාම මණ්ඩලය) ඉදිරියට දමා ඇත. වොෂින්ටනයේ පැවති මෙහි පළමු නිල රැස්වීමේදී ස්ටීව් විට්කොෆ් සහ ජැරඩ් කුෂ්නර් වැනි ට්රම්ප්ගේ පවුලේ සාමාජිකයන් සහ දේපළ වෙළඳාම් ක්ෂේත්රයේ සමීපතමයන් ඉරාන නියෝජිතයන් සමඟ සාකච්ඡා කර තිබේ. මෙය සාම්ප්රදායික රාජ්යතාන්ත්රික ක්රමවේදයන් උඩුයටිකුරු කිරීමකි. වෘත්තීය තාන්ත්රිකයන් වෙනුවට ‘ගනුදෙනුකරුවන්’ (Deal-makers) හරහා ජාත්යන්තර අර්බුද විසඳීමට උත්සාහ කිරීම ට්රම්ප්ගේ නව සහ රැඩිකල් උපාය මාර්ගයයි.
රාජ්යතාන්ත්රික සාකච්ඡා සහ යුද තර්ජන අතර පරස්පරය (The Paradox of Talk and Threats)
වත්මන් තත්ත්වයේ දක්නට ලැබෙන වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ලක්ෂණය වන්නේ සාමය පිළිබඳ සාකච්ඡා සහ යුද සූදානම සමාන්තරව සිදුවීමයි. මෙම ක්රියාවලිය පෙබරවාරි 6 වනදා ඕමාන්හි පැවති පළමු වටයේ සාකච්ඡාවලින් ආරම්භ වී, ජිනීවාහි පැවති දෙවන වටය දක්වා ව්යාප්ත විය. ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි පවසන්නේ ප්රතිපත්තිමය වශයෙන් එකඟතාවන්ට පැමිණ ඇති බවයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම සාකච්ඡා මැද ඇමරිකාව ගල්ෆ් කලාපයට ගුවන් යානා ප්රවාහන නෞකා දෙකක් සහ ප්රහාරක යානා රැසක් යොමු කර තිබේ. විශේෂයෙන්ම ඉන්දියන් සාගරයේ චාගෝස් දූපත්හි පිහිටි ගුවන් පථය භාවිතා කරමින් ප්රහාර එල්ල කරන බවට ට්රම්ප් කළ නිශ්චිත අනතුරු ඇඟවීම ඉරාන තානාපතිවරයාගේ දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක්ව ඇත. මෙය “සාකච්ඡා මේසය මත තබා ගත් තුවක්කුවක්” බඳු ක්රියාවලියකි.-
න්යෂ්ටික ප්රහාර සහ ගාසා සටන්විරාමය අතර සම්බන්ධය (The June Strikes and the Gaza Connection)
2025 ජුනි මාසයේදී ඉරාන න්යෂ්ටික මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කරගනිමින් ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය එල්ල කළ ප්රහාර පිළිබඳව ට්රම්ප් ඉදිරිපත් කරන්නේ සුවිශේෂී තර්කයකි. ඔහුට අනුව, ගාසා තීරයේ සටන්විරාමයක් සඳහා මාවත විවර වූයේ එම ප්රහාර හරහා ඉරානයේ න්යෂ්ටික තර්ජනය අඩපණ කළ බැවිනි. මැදපෙරදිග සාමය ඇති කළ හැක්කේ හමුදාමය බලය පෙන්වීමෙන් පමණක් බව ට්රම්ප්ගේ මෙම මතය හරහා ගම්ය වේ. ජුනි ප්රහාරයේ “සාර්ථකත්වය” මත පදනම්ව, වත්මන් දින 15ක කාලසීමාව තුළදී ද එම උපාය මාර්ගයම භාවිතා කර ඉරානය නම්යශීලී කරගැනීමට ඔහු අපේක්ෂා කරයි.
ඉරානයේ අභියෝගාත්මක පිළිතුර (Iran's Defiant Stand)
ඇමරිකානු තර්ජන සහ අභ්යන්තර විරෝධතා හමුවේ වුවද ඉරානය පසුබසින බවක් පෙනෙන්නට නැත. එක්සත් ජාතීන්ගේ ඉරාන තානාපතිවරයා අවධාරණය කරන්නේ ඕනෑම ආක්රමණයකට එරෙහිව කලාපයේ පවතින සියලුම සතුරු කඳවුරු සහ දේපළ තීරණාත්මක ඉලක්ක බවට පත් කරන බවයි. ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අලි කමේනි ද සිය ස්ථාවරය ප්රබල ලෙස ප්රකාශ කර ඇත.
"කෙසේ වෙතත්, එම යුද නැවට වඩා භයානක වන්නේ එම යුද නැව මුහුදු පතුලටම යැවිය හැකි ආයුධයයි." - අල් කමේනි
ට්රම්ප් ලබා දී ඇති මෙම දින 15ක කාලය ලෝක සාමය හෝ විනාශකාරී මහා පරිමාණ යුද්ධයක් තීරණය කරන තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයකි. එක් පසෙකින් ඕමාන් සහ ජිනීවා සාකච්ඡාවල ප්රගතියක් පෙනෙන්නට තිබුණද, අනෙක් පසින් චාගෝස් දූපත් සහ ගල්ෆ් කලාපය හරහා එල්ල වන හමුදාමය තර්ජන ප්රබල වෙමින් පවතී. ට්රම්ප්ගේ මෙම “කඩිනම් ගනුදෙනු” (Fast-track diplomacy) විලාසය මැදපෙරදිග අස්ථාවරත්වය කෙළවර කරනු ඇත්ද, නැතහොත් තත්ත්වය තවත් දරුණු කරනු ඇත්ද යන්න ඉදිරි සති දෙක තුළ තීරණය වනු ඇත.
