රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 23, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
2026 පෙබරවාරි මාසයේ එක් ඉරිදා දිනක හලිස්කෝ (Jalisco) ප්රාන්තයේ අහස කළු දුමාරයෙන් වැසී ගියේය.
මෙක්සිකානු හමුදාව විසින් එරට බලවත්ම මත්ද්රව්ය ජාලය වූ “හලිස්කෝ නව පරපුරේ කාටෙල්” (CJNG) හි නායක නෙමේසියෝ රුබෙන් ඔසෙගුවේරා සර්වාන්ටෙස් හෙවත් “එල් මෙන්චෝ” (El Mencho) අල්ලා ගැනීමට ගත් හමුදාමය උත්සාහය අවසන් වූයේ දරුණු වෙඩි හුවමාරුවකින් සහ ඔහුගේ මරණයෙනි.
එහෙත්, එම මරණය සාමය වෙනුවට රැගෙන ආවේ පෙර නොවූ විරූ මට්ටමේ ප්රචණ්ඩත්වයකි. පාසල් වසා දැමීමට සිදු වූ අතර, ලොව පුරා රජයන් සිය පුරවැසියන්ට මෙක්සිකෝව තුළ ගෘහස්ථව රැඳී සිටින ලෙස අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කළේය. ජාත්යන්තර දේශපාලන විශ්ලේෂකයෙකු ලෙස මා දකින්නේ මෙය හුදෙක් අපරාධකරුවෙකුගේ අවසානයක් නොව, මත්ද්රව්ය යුද්ධයේ දරුණුතම අර්බුදයක ආරම්භය ලෙසයි.
“කිංපින්” (Kingpin) උපායමාර්ගයේ උත්ප්රාසාත්මක අසාර්ථකත්වය
දශක ගණනාවක් තිස්සේ ඇමරිකානු සහ මෙක්සිකානු බලධාරීන් විශ්වාස කළේ “කිංපින් උපායමාර්ගය” හෙවත් මත්ද්රව්ය ජාලයක ඉහළම නායකයා ඉවත් කිරීමෙන් එම සංවිධානය අඩපණ කළ හැකි බවයි. වත්මන් මෙක්සිකානු ජනාධිපතිනී ක්ලෝඩියා ෂෙයින්බෝම් (Claudia Sheinbaum) මීට පෙර මෙම උපායමාර්ගය දැඩි ලෙස විවේචනය කළාය. ඇය තර්ක කළේ නායකයන් ඉවත් කිරීම මගින් ඇතිවන “බල රික්තය” (Power vacuum) හේතුවෙන් කාටෙල් කල්ලි විසිරී ගොස් වඩාත් දරුණු ප්රචණ්ඩත්වයක් ව්යාප්ත වන බවයි. එහෙත් උත්ප්රාසය වන්නේ, ඇයගේම පාලන සමය තුළ මෙම මාරාන්තික “කිංපින්” ප්රහාරය දියත් කිරීමට සිදුවීමයි.
"පෙර පරිපාලනයන් අනුගමනය කළ 'කිංපින්' උපායමාර්ගය ජනාධිපතිනී ෂෙයින්බෝම් විවේචනය කර ඇත. ඇය පවසන්නේ කාටෙල් නායකයන් ඉවත් කිරීම මගින් එම කල්ලි බිඳී විසිරී යන අතර, එය ප්රචණ්ඩත්වය තවදුරටත් පුපුරා යාමට (Explosion of violence) හේතු වන බවයි."
පෙර නොවූ විරූ පරිමාණයේ ප්රතිප්රහාරාත්මක ක්රියා
“එල් මෙන්චෝ” ගේ මරණයට ප්රතිචාර වශයෙන් CJNG කල්ලිය දියත් කළ ප්රහාර මාලාව ඔවුන්ගේ සංවිධානාත්මක ශක්තිය සහ භූගෝලීය ව්යාප්තිය මැනවින් ප්රදර්ශනය කළේය. මෙය සාමාන්ය අපරාධ කල්ලියක ප්රතිචාරයකට වඩා රාජ්ය විරෝධී කැරැල්ලක ස්වභාවය ගත්තේය.
- ප්රචණ්ඩත්වයේ ව්යාප්තිය: මෙක්සිකෝවේ ප්රාන්ත 20ක් පුරා විසිරුණු ප්රධාන මාර්ගවල ස්ථාන 250කට අධික සංඛ්යාවක මාර්ග බාධක යොදමින් රටේ ගමනාගමනය අඩපණ කරන ලදී.
- සංවිධානාත්මක හානි: මගී බස් රථ සහ භාණ්ඩ ප්රවාහන වාහන ගිනිබත් කිරීම මෙන්ම “Convenience stores” (පහසුකම් සපයන සිල්ලර වෙළඳසැල්) ඉලක්ක කර ගනිමින් සිදු කළ ගිනි තැබීම් හරහා මහජනතාව තුළ දැඩි භීතියක් ඇති කිරීමට ඔවුන් සමත් විය.
- රාජ්යයට අභියෝග කිරීම: මෙම ප්රහාර හුදෙක් පළිගැනීමක් පමණක් නොව, ඕනෑම මොහොතක රට අඩපණ කළ හැකි බවට රජයට කළ මාරාන්තික අනතුරු ඇඟවීමකි.
නවීන යුද උපක්රම සහ ත්රස්තවාදී ලේබලය
CJNG කල්ලිය සාමාන්ය මත්ද්රව්ය ජාවාරම්කරුවන්ට වඩා අර්ධ මිලිටරි (Paramilitary) බලකායක ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරයි. ඔවුන්ගේ යුද උපක්රම නූතන ගරිල්ලා සටන් ක්රමවලට සමාන වේ.
- තාක්ෂණික ආයුධ: පුපුරණ ද්රව්ය රැගත් ඩ්රෝන යානා සහ බිම් බෝම්බ (Landmines) භාවිත කරමින් ඔවුන් හමුදාවට සහ පොලිසියට එරෙහිව දරුණු ප්රහාර එල්ල කරයි.
- ඉහළ පෙළේ ඉලක්ක: 2020 වසරේදී මෙක්සිකෝ සිටි අගනුවර මධ්යයේදී එවකට පොලිස් ප්රධානියා ඉලක්ක කර ගනිමින් ඔවුන් එල්ල කළ දරුණු ප්රහාරය සිහිපත් කළ යුතුය. විශේෂත්වය වන්නේ එම ප්රහාරයෙන් දිවි ගලවා ගත් පුද්ගලයා වර්තමානයේ මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආරක්ෂක ලේකම් (Federal Security Secretary) ලෙස කටයුතු කිරීමයි. මෙය රජයේ ඉහළම ආරක්ෂක අංශ පවා ඔවුන්ගේ ඉලක්ක බවට පත්ව ඇති බවට සාක්ෂියකි.
- ජාත්යන්තර වර්ගීකරණය: ඔවුන්ගේ මෙම ත්රස්තවාදී ස්වභාවය සැලකිල්ලට ගනිමින් 2025 වසරේදී ට්රම්ප් පරිපාලනය විසින් CJNG කල්ලිය “විදේශීය ත්රස්තවාදී සංවිධානයක්” (Foreign Terrorist Organization) ලෙස නිල වශයෙන් නම් කරන ලදී. මෙය ඇමරිකානු මැදිහත්වීමේ ස්වභාවය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කළ සාධකයකි.
ඇමරිකානු-මෙක්සිකෝ භූ-දේශපාලනික පීඩනය
“එල් මෙන්චෝ” ඝාතනය කිරීමේ මෙහෙයුම පිටුපස දැඩි ජාත්යන්තර දේශපාලන පීඩනයක් පැවතුණි. ඇමරිකානු රාජ්ය දෙපාර්තමේන්තුව ඔහු වෙනුවෙන් ඩොලර් මිලියන 15ක ත්යාගයක් ප්රකාශයට පත් කර තිබූ අතර, ඇමරිකානු බුද්ධි අංශ මෙම මෙහෙයුම සඳහා සෘජු සහය ලබා දුන්නේය.
ජනාධිපතිනී ෂෙයින්බෝම් සිටියේ රාජ්යතාන්ත්රික අසීරුතාවයක (Diplomatic tightrope) හිරවී ය. 2025 වසරේදී ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් නැවත බලයට පත්වීමෙන් පසු, මත්ද්රව්ය ජාවාරමට එරෙහිව වහාම ප්රතිඵල පෙන්වන ලෙස ඇය මත දැඩි බලපෑමක් එල්ල විය. “එල් මෙන්චෝ” ඉවත් කිරීම ඇමරිකාවට ලබා දුන් සාර්ථක ප්රතිඵලයක් වුවද, ඉන් අනතුරුව රට තුළ ඇවිළී ගිය ගින්න නිවීමේ වගකීම ඇයගේ දේශීය දේශපාලන ස්ථාවරත්වයට දැඩි තර්ජනයක් වී ඇත.
නිගමනය සහ අවසාන සිතුවිල්ල
“එල් මෙන්චෝ" ගේ මරණය මෙක්සිකානු මත්ද්රව්ය යුද්ධයේ එක් පරිච්ඡේදයක අවසානයක් වුවද, එය සමස්ත ජයග්රහණයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය. මෙක්සිකෝව දැන් පසක් කරමින් සිටින්නේ මත්ද්රව්ය නායකයන් ඉවත් කිරීමේ "කිංපින්" උපායමාර්ගය යනු කෙළවරක් නොමැති "සිසිෆස් පන්නයේ අරගලයක්" (Sisyphus-like struggle) බවයි.
