රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 01 කොළඹ LNW :
2026 මාර්තු 01 වන ඉරිදා උදෑසන මුළු ලොවම අවදි වූයේ අතිශය තීරණාත්මක පුවතකිනි.
ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් ප්රකාශ කර සිටියේ, ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල ඒකාබද්ධ ගුවන් ප්රහාර මාලාවක් මගින් ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ නිල නිවාස සංකීර්ණය විනාශ කර ඔහුව ඝාතනය කළ බවයි. ටෙහෙරානය මෙම පුවත දැඩි ලෙස ප්රතික්ෂේප කරද්දී, දශක තුනකට වැඩි කාලයක් මැදපෙරදිග දේශපාලනයේ මධ්ය ලක්ෂ්යය වූ මේ අද්භූත නායකයාගේ ඉරණම පිළිබඳව ලෝකය දැඩි කුතුහලයකින් බලා සිටියි.
ඉරාන ඉතිහාසයේ වඩාත්ම බලගතු සහ මතභේදාත්මක නායකයා ලෙස සැලකෙන කමේනිගේ පාලන සමය හුදෙක් ආගමික මූලධර්මවාදයක් පමණක් නොවේ; එය බටහිර බලවතුන්ට එරෙහි ‘අසමමිතික යුද උපක්රම’ සහ ‘උපායමාර්ගික ගැඹුර’ (Strategic Depth) පිළිබඳ සංකීර්ණ පාඩමකි. ඔහුගේ ජීවිතය සහ පාලනය පිළිබඳව අප මවිතයට පත් කරන කරුණු 5ක් පහත දැක්වේ.
ආගමික නායකයෙකුට වඩා 'යුද කාලීන ජනාධිපතිවරයෙකු' වූ පන්නරය
බොහෝ දෙනෙකු කමේනිව හුදෙක් ජටාවක් පැළඳි පූජකයෙකු ලෙස දුටුවද, ඔහුගේ දේශපාලන චින්තනය හැඩගැසුණේ 1980 දශකයේ පැවති බිහිසුණු ඉරාක-ඉරාන යුද්ධයේ අළු මතිනි. එවකට ඉරානයේ ජනාධිපතිවරයා වූ ඔහු, සදාම් හුසේන්ට බටහිර සහාය ලැබෙද්දී ඉරානය හුදෙකලා වූ ආකාරය සෘජුවම අත්විඳි නායකයෙකි. ඔහු යුද පෙරමුණේ නිරන්තරයෙන් සංචාරය කළේය.
ඉරාන කටයුතු පිළිබඳ ප්රවීණ විශ්ලේෂක වාලි නස්ර් (Vali Nasr) පවසන පරිදි:
“මිනිසුන් ඉරානය දේව පාලනයක් ලෙස සලකන්නේ ඔහු ජටාවක් පැළඳ ආගමික භාෂාවෙන් කතා කරන බැවිනි. නමුත් සැබවින්ම ඔහු යුද සමයක ජනාධිපතිවරයෙකි. ඔහු ඉන් ඉගෙන ගත් පාඩම වූයේ ඉරානය අනාරක්ෂිත බවත්, ඇමරිකාව ඉරානයට සතුරු බවත්, එබැවින් විප්ලවය සහ ජාතික ආරක්ෂාව වෙන් කළ නොහැකි බවත්ය.”
‘ප්රතිරෝධයේ අක්ෂය’ සහ බිඳ වැටෙන ආරක්ෂක වළල්ල
කමේනිගේ වඩාත්ම බලපෑම් සහගත උපායමාර්ගික ව්යාපෘතිය වූයේ ‘ප්රතිරෝධයේ අක්ෂය’ (Axis of Resistance) ගොඩනැගීමයි. ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා, පලස්තීනයේ හමාස් සහ යේමනයේ හූති වැනි කණ්ඩායම් හරහා ඔහු ඉරානයේ ආරක්ෂක සීමාවන් රටෙන් පිටතට ව්යාප්ත කළේය. මෙය සෘජු යුද්ධයකින් තොරව සතුරන් පාලනය කිරීමේ ‘පෙරටුගාමී ආරක්ෂක’ (Forward Defence) උපක්රමයකි.
කෙසේ වෙතත්, 2024 දෙසැම්බරයේ සිරියාවේ අසාද් පාලනය බිඳ වැටීමත් සමඟ මෙම අක්ෂය දුර්වල වීමට පටන් ගත්තේය. 2025 ජුනි මාසයේදී දින 12ක් පුරා පැවති දරුණු යුද්ධයේදී ඊශ්රායලය ඉරානයේ න්යෂ්ටික මධ්යස්ථාන වෙත ප්රහාර එල්ල කිරීමත්, ඇමරිකාව විසින් ‘බන්කර් බස්ටර්’ (Bunker Busters) බෝම්බ භාවිත කිරීමත් හමුවේ කමේනිගේ මෙම උපායමාර්ගික ජාලය දැඩි අභියෝගයකට ලක් විය.
නිදහසේ මිල: 7,000කගේ ජීවිත බිලිගත් මර්දනය
කමේනි සැමවිටම ඉරානයේ ‘ජාතික ස්වෛරීභාවය’ වෙනුවෙන් පෙනී සිටියද, එම නිදහස වෙනුවෙන් සාමාන්ය වැසියන්ට ගෙවීමට සිදු වූ වන්දිය අතිමහත්ය. බටහිර සම්බාධක හමුවේ ආර්ථිකය අඩපණ වෙද්දී, තරුණ පරම්පරාව පාලන තන්ත්රයෙන් ඈත් විය. 2025 දෙසැම්බරයේ ඇති වූ ආර්ථික කැරලි මර්දනය කිරීමේදී සිදු වූ මනුෂ්ය ඝාතන සංඛ්යාව 3,000 සිට 7,000 දක්වා වන බව වාර්තා වේ.
මේ පිළිබඳව වාලි නස්ර්ගේ නිරීක්ෂණය වන්නේ:
“ඉරාන වැසියන් මෙම ජාතික නිදහස වෙනුවෙන් අධික පිරිවැයක් ගෙවා ඇත. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස කමේනිට එරෙහිව පොදු ජනතාව තුළ තිබූ විශ්වාසය ගිලිහී ගොස් තිබේ. ඔවුන්ට දැන් ස්වාධීනත්වයේ වැදගත්කමට වඩා එහි ආර්ථික පිරිවැය දරාගත නොහැකිය.”
න්යෂ්ටික ‘ෆත්වා’ ආඥාව සහ ප්රායෝගිකවාදයේ පරස්පරය
කමේනි යනු තත්ත්වයට අනුව හැඩගැසෙන ‘ප්රායෝගික’ (Pragmatist) නායකයෙකි. ඔහුගේ ප්රතිපත්තිය වූයේ “සාමයත් නොවන, යුද්ධයත් නොවන” (Neither peace nor war) මාවතකි. ඔහු 2003 වසරේදී න්යෂ්ටික අවි නිෂ්පාදනය ඉස්ලාම් දහමට පටහැනි බවට ‘ෆත්වා’ (Fatwa) ආඥාවක් නිකුත් කර තිබුණද, ඉරානය සිය යුරේනියම් සාන්ද්රණය 60% දක්වා (න්යෂ්ටික බෝම්බයකට අවශ්ය මට්ටමට ආසන්නව) ඉහළ නැංවීමට ඉඩ ලබා දුන්නේය. මෙය න්යෂ්ටික තාක්ෂණය සිය ආරක්ෂක පලිහක් ලෙස භාවිතා කරමින් ඇමරිකාව සමඟ කටයුතු කිරීමේ උපායමාර්ගික ද්විත්ව පිළිවෙතකි.
සාහිත්යයට ලැදි අසම්පූර්ණ පාසල් ගමන සහ අසර්බයිජාන උරුමය
කමේනිගේ පෞද්ගලික ජීවිතයේ බොහෝ දෙනා නොදන්නා පැතිකඩක් ඇත. 1939 මෂාඩ් (Mashhad) නුවර උපන් ඔහුගේ පියා, අසර්බයිජාන ජනවාර්ගික සම්භවයක් සහිත ප්රකට ආගමික නායකයෙකි. කමේනිට සාහිත්යය සහ කවි කෙරෙහි වූ ඇල්ම ඇති වූයේ ඔහුගේ මවගෙනි. පුදුමයකට මෙන්, ඔහු සිය උසස් පාසල් අධ්යාපනය සම්පූර්ණ කර නොමැති අතර, ඒ වෙනුවට දේවධර්මය හැදෑරීමට යොමු විය. එසේම, 1981 දී ඔහුට එරෙහිව එල්ල වූ බෝම්බ ප්රහාරයකින් ඔහුගේ දකුණු අතේ ක්රියාකාරිත්වය අහිමි වූ අතර, එතැන් සිට ඔහු සියලු කටයුතු සඳහා සිය වම් අත පමණක් භාවිතා කරයි.
ඉතිහාසයේ සන්ධිස්ථානයක ඉරානය
අද වන විට ඉරානය පවතින්නේ සිය ඉතිහාසයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක මොහොතකය. ඇමරිකානු ජනාධිපති ට්රම්ප් විසින් ඉරාන වැසියන් අමතා “ඔබේ නිදහසේ හෝරාව පැමිණ තිබේ” (The hour of your freedom is at hand) යනුවෙන් ප්රකාශ කරමින් සෘජු පාලන තන්ත්ර වෙනසකට (Regime Change) අණ දී ඇත.
කමේනිගේ අභාවය පිළිබඳ පුවත සත්ය වුවද, නැත වුවද ඉතිහාසය අපෙන් එක් ප්රශ්නයක් විමසනු ඇත: කමේනි දශක හතරක් පුරා පෝෂණය කළ ‘ප්රතිරෝධයේ මතවාදය’ ඔහුගෙන් පසු ඉදිරියට යනු ඇත්ද? නැතහොත් ඉරානය නැවතත් ලෝකය සමඟ සමීප වන නව මාවතක් තෝරා ගනු ඇත්ද? ඉතිහාසය විසින් එයට පිළිතුරු සපයනු ඇත.
