රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 01, කොළඹ LNW :
පුවත අසන්න මෙතැනින්..
පුවත නරඹන්න මෙතැනින්..
ශ්රී ලංකාවත් අවදානමේද?
මැදපෙරදිග කලාපයේ වත්මන් නොසන්සුන්කාරී තත්ත්වය සහ ඉරානය විසින් එල්ල කරන ලද ප්රහාරයන්, හුදෙක් කලාපීය යුද ගැටුමකට එහා ගිය බරපතල ගෝලීය ආර්ථික අර්බුදයක පෙරනිමිති පළ කරයි. අප වැනි කුඩා හා විවෘත ආර්ථිකයක් (Small Open Economy) සහිත රටක්, මෙවැනි බාහිර කම්පන (External Shocks) හමුවේ අතිශය සංවේදී වන බව කිව යුතුය. අන්තර්ජාතික මූල්ය අරමුදල (IMF) සමඟ ක්රියාත්මක වන වැඩසටහන සහ ණය ප්රතිව්යුහගතකරණ ක්රියාවලිය මැද සිටින අපට, මෙම ඉරාන-ඊශ්රායල අර්බුදය දේශපාලන මාතෘකාවකට වඩා අපේ මුදල් පසුම්බියට බලපාන තීරණාත්මක සාධකයකි.
ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිලට කෙසේ බලාපාවිද?
ඉරාන ප්රහාරයක සෘජු බලපෑම මුලින්ම පිළිබිඹු වන්නේ (Brent Crude) හරහාය. ශ්රී ලංකාවේ වත්මන් ඉන්ධන මිල සූත්රය අනුව, ලෝක වෙළඳපොළේ මිල වෙනස්වීම් සති කිහිපයක් ඇතුළත දේශීය පාරිභෝගිකයාට දැනෙන්නට පටන් ගනී.
කෙසේ වෙතත්, ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 10කින් ඉහළ ගියහොත්, ශ්රී ලංකාවේ මාසික ආනයන වියදම (Import Bill) දළ වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 30ත් 40ත් අතර ප්රමාණයකින් ඉහළ යයි. වත්මන් තත්ත්වය යටතේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 90 සීමාව ඉක්මවා ගියහොත්, එය අපේ වෙළඳ ශේෂයට (Trade Balance) දැඩි පීඩනයක් එල්ල කරනු ඇත. 2008 වසරේ බොරතෙල් මිල බැරලයකට ඩොලර් 147 දක්වා ඉහළ ගිය අවස්ථාවේ ශ්රී ලංකාව මුහුණ දුන් ගෙවුම් ශේෂ අර්බුදය මෙහිදී සිහිපත් කිරීම වටී. එවැනි තත්ත්වයක් තුළ, විදුලි ගාස්තු සහ ප්රවාහන පිරිවැය ඉහළ යාම හරහා 'පිරිවැය-තල්ලු උද්ධමනය' (Cost-push Inflation) නිර්මාණය වීම වැළැක්විය නොහැක.
සාර්ව ආර්ථික අනතුරු ඇඟවීම: “ඉරාන-ඊශ්රායල අර්බුදය හමුවේ ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිලෙහි සිදුවන සෑම 1%ක ඉහළ යාමක්ම, ශ්රී ලංකාවේ මූල්ය ස්ථාවරත්වය සහ IMF හි රාජ්ය මූල්ය ඉලක්ක සපුරා ගැනීම කෙරෙහි සෘජු තර්ජනයක් එල්ල කරයි. මෙය හුදෙක් මිල ඉහළ යාමක් නොව, රටේ සමස්ත ආර්ථික පුනරුත්ථාපන ක්රියාවලිය අඩාල කළ හැකියි.”
සැපයුම් දාම සහ නාවික ගාස්තු: සරල පැහැදිලි කිරීමක්
මැදපෙරදිග අස්ථාවරත්වය රතු මුහුදේ නාවික ගමනාගමනයට බාධා පමුණුවන විට, එය ශ්රී ලංකාවට ‘දෙපැත්ත කැපෙන කඩුවක්’ වැනිය. නැව් සමාගම් තම ගමන් මාර්ග වෙනස් කර ‘කේප් ඔෆ් ගුඩ් හෝප්’ (Cape of Good Hope) වටා යාමට තීරණය කළහොත්, භාණ්ඩ ප්රවාහන ගාස්තු 20% සිට 40% දක්වා ඉහළ යා හැකිය.
මෙය ඔබ සාප්පුවෙන් මිලදී ගන්නා අත්යවශ්ය ආහාර ද්රව්යවල මිලට බලපාන්නේ කෙසේද?
උදාහරණයක් ලෙස, යුරෝපයේ සිට එන යන්ත්රෝපකරණ හෝ මැදපෙරදිගින් එන අමුද්රව්ය මෙරටට ළඟා වීමට ගතවන කාලය සති දෙකකින් පමණ ප්රමාද විය හැකිය. කාලය යනු මුදල්ය. නාවික රක්ෂණ වාරික (Insurance Premiums) ඉහළ යාම නිසා ආනයනකරුවන් එම අමතර පිරිවැය අවසානයේ පටවන්නේ පාරිභෝගිකයා මතය. මෙය වෙළඳපොළේ කෘතිම භාණ්ඩ හිඟයක් නිර්මාණය වීමට ද මග පෑදිය හැකිය.
රුපියලේ අගය සහ උද්ධමනය
ගෝලීය අවිනිශ්චිතතාවයක් පවතින විට, ජාත්යන්තර ආයෝජකයින් තම වත්කම් වඩාත් ආරක්ෂිත ‘ඇමරිකානු ඩොලරය’ වෙත මාරු කරති. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ඩොලරය ශක්තිමත් වන අතර, රුපියල වැනි නැගී එන මුදල් ඒකක අවප්රමාණය වීමේ අවදානමකට ලක් වේ.මෙවැනි භූ-දේශපාලනික කම්පනයක් නිසා රුපියල 2%ත් 5%ත් අතර ප්රමාණයකින් ක්ෂණිකව අවප්රමාණය වීමේ ප්රවණතාවක් පවතී. මෙහි භයානක තත්ත්වය වන්නේ ‘ආනයනික උද්ධමනය’ (Imported Inflation) යි. අපේ රටේ පාරිභෝගික මිල දර්ශකයෙන් (CPI) සැලකිය යුතු කොටසක් ආනයනික භාණ්ඩ මත රඳා පවතින බැවින්, රුපියල දුර්වල වීමත් සමඟ ජනතාවගේ ජීවන වියදම නැවතත් දරාගත නොහැකි මට්ටමට ඉහළ යා හැකිය.
විශේෂයෙන්ම, ණය ප්රතිව්යුහගතකරණ සාකච්ඡා අවසාන අදියරේ පවතින මොහොතක, විදේශ විනිමය සංචිත (Forex Reserves) මත ඇති වන මෙම පීඩනය සමස්ත ආර්ථික ස්ථාවරත්වයටම දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරනු ඇත. 2022 වසරේ අප අත්විඳි මූල්ය කඩාවැටීමේ අමිහිරි අත්දැකීම් නැවත නොවීමට නම්, විදේශ විනිමය කළමනාකරණය සම්බන්ධයෙන් රජය ඉතා ප්රවේශම් විය යුතුය.
මෙවැනි ලෝකය තුල සිදුවන සිදුවීම් පාලනය කිරීම අපට කළ නොහැකි වුවද, එහි බලපෑම අවම කර ගැනීමට (Mitigation) අප සූදානම් විය යුතුය. මීට පෙර අප මුහුණ දුන් ගෝලීය මූල්ය අර්බුදවලින් උගත යුතු ප්රධාන පාඩම වන්නේ, බාහිර සිදුවීම් හමුවේ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව (Resilience) ගොඩනැගීමට නම් අපගේ දේශීය නිෂ්පාදන ධාරිතාව ශක්තිමත් කිරීම අත්යවශ්ය බවයි.
