රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 07, කොළඹ LNW :
ඉන්දියන් සාගරයේ කැළඹීම: ඉරාන නෞකා අර්බුදය සහ ශ්රී ලංකාව මැදි වූ ගැටළුව...
ඉන්දියන් සාගරය යනු වර්තමාන ගෝලීය දේශපාලනයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක කේන්ද්රස්ථානයයි. මෑතකදී ශ්රී ලංකාවට ආසන්න මුහුදේදී සිදුවූ ඉරාන නෞකා අර්බුදය නාවික අනතුරකට එහා ගිය, බලවත් රාජ්යයන් දෙකක් අතර පවතින “සීතල යුද්ධයක” තියුණු පරීක්ෂණයක් බවට පත්ව තිබේ.
ඇමෙරිකාව සහ ඉරානය අතර පවතින දශක ගණනාවක වෛරය, ශ්රී ලංකාව වැනි කුඩා දූපත් රාජ්යයක ස්වෛරීත්වය සහ විදේශ ප්රතිපත්තිය අභියෝගයට ලක් කරමින් ඉන්දියන් සාගරයේ රළ මත දිග හැරෙමින් පවතී.
2026 මාර්තු 04 වන දින අලුයම 5:08 ට පමණ ගාලු වරායේ සිට සැතපුම් 19ක් දුරින් පිහිටි ජාත්යන්තර මුහුදු තීරයෙන් පළමු ආපදා සංඥාව නිකුත් විය. එතැන් සිට විනාඩි 22ක කාලයක් තුළ, එනම් අලුයම 5:30 වන විට, ඉරාන නාවික හමුදාවට අයත් IRIS Dena නෞකාව ඇමෙරිකානු ටෝපිඩෝ ප්රහාරයකින් විනාශ වී තිබුණි. මෙම සිදුවීමේ ඇති බරපතලකම තේරුම් ගැනීමට එක් ප්රධාන කරුණක් අත්යවශ්ය වේ. එනම්, මෙම ප්රහාරය එල්ල වන්නේ ඉරාන වෙරළේ සිට සැතපුම් 2,000ක් තරම් ඈත මුහුදේදී වීමයි.
මෙම ඛේදවාචකයෙන් නාවිකයින් 84 දෙනෙකුට සිය ජීවිත අහිමි වූ අතර, ශ්රී ලංකා නාවික සහ ගුවන් හමුදාවන්ගේ ක්ෂණික මැදිහත්වීම මත 32 දෙනෙකු දිවි ගලවා ගැනීමට සමත් විය. තුවාල ලැබූවන් මුලින්ම ගාල්ල කරාපිටිය ජාතික රෝහල වෙත ඇතුළත් කළ අතර, පසුව ඔවුන් වැඩිදුර ප්රතිකාර සඳහා වැලිසර නාවික හමුදා රෝහල වෙත යොමු කෙරිණි. මෙහිදී මතු වන ප්රහේලිකාව වන්නේ, මාර්තු 09 වන දා සිට 13 වන දා දක්වා “සහයෝගීතා සංවර්ධන සංචාරයක්” සඳහා ශ්රී ලංකාවෙන් අවසර ඉල්ලා තිබූ මෙම නෞකාව, නියමිත දිනට දින පහකට පෙර ගාලු මුහුදේ රැඳී සිටියේ මන්ද යන්නයි.
මෙම ප්රහාරය සම්බන්ධයෙන් ඉරාන විදේශ අමාත්ය සෙයිද් අබ්බාස් අරග්චි ජාත්යන්තර ප්රජාව හමුවේ සිය දැඩි විරෝධය පළ කර සිටියේය.
"ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ සහ ඊශ්රායලයේ ‘සාපරාධී ක්රියාවන්’ දැඩි ලෙස හෙළා දැකීමට සියලු ම රජයන්ගේ සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ වගකීමක්. පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමකින් තොරව ඉරාන වෙරළේ සිට සැතපුම් 2,000ක් දුරින් ජාත්යන්තර මුහුදේදී සිදු කළ මෙම ප්රහාරයට එරෙහිව ජාත්යන්තර ආයතනවල සහාය ඇතිව නීතිමය ක්රියාමාර්ග ගන්නවා." - ඉරාන විදේශ අමාත්යවරයා.
ශ්රී ලංකාවට ඇමෙරිකානු බලපෑම: "ඔවුන් ආපසු යවන්න එපා"
මෙම අර්බුදය හමුදාමය ගැටුමක සිට රාජ්යතාන්ත්රික අර්බුදයක් දක්වා පරිවර්තනය වූයේ රොයිටර්ස් පුවත් සේවය කළ හෙළිදරව්වත් සමඟිනි. මාර්තු 6 දිනැති අභ්යන්තර රහස්ය පණිවුඩයක් උපුටා දක්වමින් වාර්තා වූයේ, ශ්රී ලංකාවේ වැඩබලන ඇමෙරිකානු තානාපතිවරයා ශ්රී ලංකා රජයට සෘජු බලපෑමක් එල්ල කර ඇති බවයි.
ඇමෙරිකානු පාර්ශ්වයේ ඉල්ලීම වූයේ දිවි ගලවා ගත් පිරිස සහ ශ්රී ලංකා භාරයේ සිටින අනෙක් ඉරාන නෞකාවේ පිරිස කිසිසේත්ම ආපසු ඉරානයට නොයවන ලෙසයි. මෙම පිරිස ඉරානය විසින් සිය "දේශපාලන ප්රචාරක කටයුතු" සඳහා යොදා ගනු ඇතැයි ඇමෙරිකාව තර්ක කළද, එය ස්වෛරී රාජ්යයක් ජාත්යන්තර නීතියට අනුව ගත යුතු ස්වාධීන තීරණවලට එල්ල කළ භූ-උපායමාර්ගික පීඩනයක් ලෙස විශ්ලේෂකයෝ දකිති.
IRIS Bushehr සහ වැලිසර නාවික කඳවුරේ රඳවා සිටින 204 දෙනා
IRIS Dena නෞකාව ගිලී යන අතරතුර, එන්ජිමේ ආබාධයක් හේතුවෙන් කොළඹ වරාය ආසන්නයේ නතර කර තිබූ IRIS Bushehr නෞකාව සම්බන්ධයෙන්ද ශ්රී ලංකාවට තීරණාත්මක පියවරක් ගැනීමට සිදු විය. කොළඹ වරාය යනු ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන වාණිජ කේන්ද්රස්ථානය බැවින්, එවැනි යුද්ධ නෞකාවක් එහි රඳවා තැබීමෙන් සිදුවිය හැකි වාණිජ බාධාවන් වැළැක්වීම සඳහා එම නෞකාව ත්රිකුණාමලය වරාය වෙත රැගෙන යාමට රජය තීරණය කළේය.
කෙසේ වෙතත්, නෞකාව ත්රිකුණාමලයට ගෙන යාමට පෙර එහි සිටි 208 දෙනෙකුගෙන් යුත් සමස්ත කාර්ය මණ්ඩලය ගොඩබිමට රැගෙන ඒමට කටයුතු කෙරිණි. එම පිරිස අතරින් 204 දෙනෙකු මේ වන විට වැලිසර නාවික හමුදා කඳවුරේ ආරක්ෂිතව රඳවා සිටිති. නෞකාවේ සිටි පිරිස මෙසේය.
- නිලධාරීන්: 53
- කැඩෙට් නිලධාරීන්: 84
- ජ්යෙෂ්ඨ නාවිකයින්: 48
- නාවිකයින්: 23
මධ්යස්ථභාවය සහ මානුෂීයත්වය: ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායකගේ ස්ථාවරය
මෙම සංකීර්ණ රාජ්යතාන්ත්රික අර්බුදය හමුවේ ශ්රී ලංකාව අනුගමනය කළ ස්ථාවරය, 1970 දශකයේ සිට පැවත එන "ඉන්දියන් සාගරයේ සාම කලාපය" (Zone of Peace) පිළිබඳ සංකල්පයට නව පණක් ලබා දීමකි. ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක 1907 හේග් සම්මුතිය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සාගර සම්මුතිය (UNCLOS) වැනි ජාත්යන්තර ප්රඥප්තීන් පදනම් කර ගනිමින් ස්වාධීන තීන්දුවක් ගත්තේය.
ජනාධිපතිවරයා අවධාරණය කළේ බාහිර බලපෑම් හමුවේ සිය ස්වෛරීත්වය පාවා නොදෙන බවත්, මනුෂ්යත්වය සැමවිටම ප්රමුඛතාවය වන බවත්ය.
"විශේෂයෙන්ම මෙම මැදපෙරදිග ගැටුමේදී සහ ඕනෑම ජාත්යන්තර ගැටුමකදී අපේ ස්ථාවරය වන්නේ අපේ භූමිය, මුහුදු කලාපය, ගුවන් කලාපය කිසිසේත්ම කවර හෝ රාජ්යයකට ගැටුමේදී පක්ෂපාති ආකාරයෙන් හෝ කවර හෝ රාජ්යයකට පීඩාවක් ගෙන දෙන ආකාරයෙන් කටයුතු කිරීමට ඉඩ නොතැබීමයි. අපි ජාතියක් ලෙස මධ්යස්ථභාවය ආරක්ෂා කරන ගමන් මනුෂ්යත්වය අංක එකට තබනවා. මනුෂ්යත්වය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා අපි කිසිසේත්ම පැකිළෙන්නේ නැහැ." - ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක.
ඉන්දියාවේ මැදිහත්වීම: IRIS Lavan සහ කොචි වරාය
මෙම අර්බුදය ශ්රී ලංකාවට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයට අයත් IRIS Lavan නෞකාවද තාක්ෂණික ගැටලු හේතුවෙන් ඉන්දියාවේ කොචි වරායේ නැංගුරම් ලා ඇත. MILAN 2026 නාවික අභ්යාසය සහ ජාත්යන්තර නාවික බලඇණි සමාලෝචනය (IFR) සඳහා සහභාගී වීමට පැමිණි මෙම නෞකාවද, IRIS Dena අනතුරට පෙර සිටම තාක්ෂණික ආධාර ඉල්ලා තිබුණි. එහි සිටින 183 දෙනෙකුගෙන් යුත් කාර්ය මණ්ඩලය මේ වන විට ඉන්දීය නාවික පහසුකම් යටතේ රැඳී සිටින අතර, මෙය සමස්ත කලාපය පුරාම ව්යාප්ත වී ඇති සංකීර්ණ ආරක්ෂක තත්ත්වයක් පෙන්නුම් කරයි.
බල දේශපාලනය හමුවේ මානුෂීයත්වයේ අනාගතය
ඉන්දියන් සාගරය යළිත් වරක් 21 වන සියවසේ “සීතල යුද්ධයක” රංග භූමිය බවට පත්වෙමින් තිබේ. IRIS Dena, Bushehr සහ Lavan යන නෞකා ත්රිත්වය වටා ගෙතී ඇති මෙම අර්බුදය, හුදු නාවික මෙහෙයුම්වලට එහා ගිය ලෝක බලවතුන්ගේ උපායමාර්ගික ගැටුමක ප්රතිඵලයකි.
ශ්රී ලංකාව වැනි කුඩා රාජ්යයන් මෙවැනි අවස්ථාවකදී ජාත්යන්තර බලපෑම් හමුවේ නොසැලී, ජාත්යන්තර නීතිය සහ මානුෂීයත්වය මත පදනම්ව සිය ස්වෛරීත්වය ආරක්ෂා කර ගැනීම ලෝකයටම වැදගත් පූර්වාදර්ශයකි. කෙසේ වෙතත්, ඉදිරි දශක කිහිපය තුළ ඉන්දියන් සාගරය තුළ මෙවැනි භූ-දේශපාලනික සූදුවල ප්රවණතාව ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැකිය.
