රෂිකා හෙන්නායක ජුනි 28, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
ඕස්ට්‍රේලියාවේ සිට කිලෝමීටර් 1,500ක් පමණ නැගෙනහිරින් පිහිටි නිව් කැලිඩෝනියාව යනු ප්‍රංශයට ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපය තුළ පවතින බලකඳවුරකි. 2019 වසරෙන් පසු එරට පවත්වනු ලබන පළමු පළාත් සභා මැතිවරණය ලෙස මෙවර ඡන්ද විමසීම, දේශීය නියෝජිතයන් තේරීමක් පමණක් නොව, ප්‍රංශයේ අනාගත භූමිකාව තීරණය කරන තීරණාත්මක දේශපාලන සන්ධිස්ථානයක් ලෙස හඳුනාගත හැකිය.
පසුගිය කාලසීමාවේ ස්වදේශික කනැක්වරුන් (Kanaks) සහ ප්‍රංශ හිතවාදී පාර්ශවයන් අතර ඇති වූ ප්‍රචණ්ඩකාරී නොසන්සුන්තාව හේතුවෙන් 2024 වසරේ පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ මෙම මැතිවරණය ප්‍රමාද විය. ඡන්ද මධ්‍යස්ථාන විවෘත කරන විටත් දැඩි ආරක්ෂක රැකවල් යොදා තිබුණි. මෙම වාතාවරණය මැතිවරණයේ ස්වභාවය මනාව පෙන්නුම් කරයි.
“නිව්සීලන්තයේ RNZ පුවත් සේවය වාර්තා කරන පරිදි, මැතිවරණ මධ්‍යස්ථානවල ආරක්ෂාව සහ නිරීක්ෂණ කටයුතු වෙනුවෙන් පොලිස් නිලධාරීන් 2,500ක දැවැන්ත බලකායක් යොදවා ඇති අතර, අගනුවර වන නූමියා හි (Noumea) ඡන්ද මධ්‍යස්ථාන අසල ඡන්දය ආරම්භ වීමටත් පෙර සිටම දිගු පෝලිම් දක්නට ලැබුණි.”
නිව් කැලිඩෝනියාවේ දේශපාලන ස්ථාවරත්වය තීරණය වන්නේ එහි සුවිශේෂී මැතිවරණ ව්‍යුහය මතය. ලියාපදිංචි ඡන්ද දායකයින් 192,000ක් පමණ මෙවර පළාත් සභා තුනක් සඳහා සභිකයින් තේරීමට සහභාගී වේ.
- දකුණු පළාත: සභිකයින් 40 කි.
- උතුරු පළාත: සභිකයින් 22 කි.
- ලෝයල්ටි දූපත් (Loyalty Islands): සභිකයින් 14 කි.
මෙහි වඩාත්ම වැදගත් අංශය වන්නේ තේරී පත්වන මුළු සභිකයින් 76 දෙනා අතුරින් 54 දෙනෙකු එරට කොංග්‍රස් මණ්ඩලය (Congress) සඳහා තේරී පත්වීමයි. ප්‍රාදේශීය නීති සම්මත කිරීමේ සැබෑ බලය පවතින්නේ මෙම කොංග්‍රස් මණ්ඩලය සතු වන අතර, මැතිවරණ ප්‍රතිඵලය මත එහි බලය තීරණය වනු ඇත.
නිව් කැලිඩෝනියාවේ දේශපාලන අර්බුදයේ හරය පවතින්නේ එහි ජනවාර්ගික සංයුතිය තුළය. දළ වශයෙන් 270,000ක ජනගහනයක් වෙසෙන මෙම දූපත් සමූහයේ:
- 41%ක් මෙලනීසියානු සම්භවයක් සහිත ස්වදේශික කනැක්වරුන් වේ.
- 24%ක් යුරෝපීය සම්භවයක් සහිත (ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රංශ) වැසියන් වේ.
1863 වසරේදී ප්‍රංශයේ යටත් විජිතයක් බවට පත් වූ මෙරට, 1946 වසරේදී ප්‍රංශයේ එතෙර පාලන ප්‍රදේශයක් (Overseas territory) බවට පත් විය. එතැන් සිට දශක ගණනාවක් පුරා ප්‍රංශ පාලනයෙන් මිදීමට උත්සාහ කරන ස්වදේශික කනැක්වරුන් සහ ප්‍රංශය සමඟ රැඳී සිටීමට කැමති පාර්ශවයන් අතර පවතින ගැටුම මෙම මැතිවරණයේදී ද ප්‍රධාන සාධකයකි.
ප්‍රතික්ෂේප වූ “කැලිඩෝනියානු රාජ්‍ය” යෝජනාව
ප්‍රංශය සමඟ පවතින දේශපාලන ගැටලු නිරාකරණය කිරීම සඳහා මෑතකදී ඉදිරිපත් වූ විශේෂ එකඟතාවක් ප්‍රධාන නිදහස් පක්ෂ විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබීය.
මෙම එකඟතාව මගින් “කැලිඩෝනියානු රාජ්‍යයක්” (Caledonian state) සහ ප්‍රංශ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් ආරක්ෂා වූ “කැලිඩෝනියානු ජාතිකත්වයක්” (Caledonian nationality) නිර්මාණය කිරීමට යෝජනා වී තිබුණි. කෙසේ වෙතත්, මෙම නව එකඟතාව මගින් අනාගතයේදී ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ජනමත විචාරණ පැවැත්වීමේ අවස්ථාව අහෝසි වන බැවින්, ස්වාධීනත්වය අපේක්ෂා කරන කණ්ඩායම් ඊට දැඩි විරෝධය පළ කර සිටියහ.
නිව් කැලිඩෝනියාවේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ගැටලුව මෑත ඉතිහාසයේ අවස්ථා තුනකදී (2018, 2020 සහ 2021) ජනමත විචාරණ හරහා පරීක්ෂාවට ලක් විය. මෙම අවස්ථා තුනේදීම බහුතර ජනතාවගේ තීන්දුව වූයේ ප්‍රංශය සමඟ රැඳී සිටීමයි.
නමුත් මෙහි පවතින දේශපාලන අස්ථාවරත්වයට ප්‍රධාන හේතුවක් වී ඇත්තේ, කොවිඩ් වසංගතය පැවති සමයේ පවත්වන ලද 2021 අවසන් ජනමත විචාරණය ස්වාධීනත්වය පතන කණ්ඩායම් විසින් වර්ජනය කිරීමයි. මෙවර පළාත් සභා මැතිවරණය වැදගත් වන්නේ, එම ජනමත විචාරණ ප්‍රතිඵලවලින් පසු එරට සැබෑ මහජන මතය උරගා බලන පළමු අවස්ථාව මෙය වන බැවිනි.
නිව් කැලිඩෝනියාවේ මෙවර මැතිවරණය හුදෙක් නියෝජිතයන් තේරීමකට වඩා එහා ගිය, ප්‍රංශය සහ පැසිෆික් කලාපය අතර පවතින දේශපාලන සබඳතාවේ මීළඟ පරිච්ඡේදය තීරණය කරන තීරණාත්මක බලය පිරි නැමීමකි. මැතිවරණ ප්‍රතිඵලය මත ප්‍රංශ රජය සමඟ ඉදිරියේදී පැවැත්වීමට නියමිත සාකච්ඡාවල ස්වභාවය තීරණය වනු ඇත.
