රෂිකා හෙන්නායක ජූලි 18 කොළඹ LNW :
“විශ්වයේ අප තනිවී ඇද්ද?” යන්න මිනිසා අතීතයේ පටන් තමන්ගෙන්ම අසාගත් ප්‍රශ්නයකි. පෘථිවියෙන් බැහැරව ජීවය පැවතිය හැකි තවත් ලෝකයක් සෙවීමේ මෙහෙයුම දැන් ඉතා තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයකට පැමිණ තිබේ. තාරකා විද්‍යාඥයන් විසින් මෑතකදී අනාවරණය කරගත් LHS 1140 b නම් ග්‍රහලෝකය, එම නොසංසිඳෙන කුතුහලයට මෙතෙක් ලැබුණු ශක්තිමත්ම සහ බලාපොරොත්තු සහගතම පිළිතුර ලෙස සැලකේ. මෙය ජීවය පිළිබඳ අපේ බලාපොරොත්තු අලුත් කළ සැබෑ විද්‍යාත්මක පෙරළියකි.
“ගෝල්ඩිලොක්ස්” කලාපයේ පිහිටි අපූරු ලෝකය
LHS 1140 b විද්‍යා ලෝකයේ දැඩි අවධානයට ලක්වීමට ප්‍රධානතම හේතුව එය තම සූර්යයාට සාපේක්ෂව පිහිටා ඇති “නියමිත ස්ථානයයි”. මෙය පවතින්නේ විද්‍යාඥයන් “ගෝල්ඩිලොක්ස් කලාපය” (Goldilocks Zone) ලෙස හඳුන්වන සුවිශේෂී ප්‍රදේශයකය.
ගෝල්ඩිලොක්ස් කලාපය යනු යම් ග්‍රහලෝකයක් තම සූර්යයාට ඕනෑවට වඩා කිට්ටු වී අධික ලෙස රත් නොවන, එමෙන්ම ඕනෑවට වඩා ඈත වී අධික ලෙස සීතල නොවන “නියමිත උෂ්ණත්වය” සහිත මැද කලාපයයි. පෘථිවිය මෙන්ම පාෂාණමය (rocky) ස්වභාවයක් ගන්නා මෙම ලෝකයේ, ජීවයක් පවත්වා ගැනීමට අත්‍යවශ්‍යම සාධකය වන ජලය ද්‍රව තත්ත්වයෙන් පැවතීමට අවශ්‍ය සුදුසුම පරිසරය පවතින බව විද්‍යාඥයන් විශ්වාස කරයි.
ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වරට හමු වූ වායුගෝලය
විශ්වය පුරා ජීවයට හිතකර කලාපවල පිහිටි ග්‍රහලෝක සිය ගණනක් මීට පෙර සොයාගෙන තිබුණත්, LHS 1140 b ඒ සියල්ලටම වඩා සුවිශේෂී වන්නේ ඇයි? එයට හේතුව පෘථිවිය වැනි පාෂාණමය ලෝකයක් වටා වායුගෝලයක් පවතින බව තහවුරු කරගත් ප්‍රථම අවස්ථාව මෙය වීමයි. මෙය තාරකා විද්‍යා ඉතිහාසයේ සැබෑ සන්ධිස්ථානයකි.
“අපගේ සූර්ය පද්ධතියෙන් බැහැරවත් පෘථිවිය හා සමාන තත්ත්වයන් සහිත ලෝක පැවතිය හැකි බවට ලැබුණු ශක්තිමත්ම සාක්ෂිය මෙයයි.”
පෘථිවියට සමාන ග්‍රහලෝක ඕනෑතරම් තිබිය හැකි වුවත්, ජීවය රඳවා ගැනීමට නම් වායුගෝලයක් තිබීම අනිවාර්ය වේ. එම වායුගෝලය සොයාගැනීම මගින් LHS 1140 b යනු පෘථිවියට අතිශයින්ම සමාන තත්ත්වයන් සහිත ලෝකයක් විය හැකි බවට ඇති සම්භාවිතාව ඉහළ නංවයි.
අපගේ අසල්වැසි රතු වාමන තරුව
විශ්වයේ මිනුම් දඬුවලින් බැලූ කල LHS 1140 b අපට ඉතා සමීපව, එනම් පෘථිවියේ සිට ආලෝක වර්ෂ 48ක් වැනි කෙටි දුරකින් පිහිටා ඇත. මෙම ග්‍රහලෝකය කක්ෂගත වී ඇත්තේ අපේ සූර්යයාට වඩා බෙහෙවින් කුඩා මෙන්ම සිසිල් “රතු වාමන” (Red dwarf) වර්ගයේ තරුවක් වටා ය.
අපේ සූර්යයාට වඩා වෙනස් වුවත්, මෙවැනි රතු වාමන තරු වටා කැරකෙන ග්‍රහලෝකවල ජීවය පැවතීමට ඇති හැකියාව පිළිබඳව විද්‍යාඥයන් තුළ පවතින්නේ දැඩි උනන්දුවකි. සූර්යයාට වඩා සිසිල් තරුවක් වුවද, ග්‍රහලෝකය පිහිටා ඇති දුර ප්‍රමාණය අනුව එහි ජීවයට හිතකර උණුසුමක් පවතින බව තහවුරු වී ඇත.
වායුගෝලයේ සැඟවුණු රහස්
දැනට සිදුකර ඇති නිරීක්ෂණවලට අනුව, මෙම ග්‍රහලෝකයේ වායුගෝලයේ ඉහළ ස්ථරවල හීලියම් (Helium) වායුව පවතින බව සොයාගෙන ඇත. හීලියම් වායුව පමණක් තිබීම ජීවයකට ප්‍රමාණවත් නොවුණත්, මෙම සොයාගැනීමේ සැබෑ වැදගත්කම වන්නේ එමගින් එහි ස්ථාවර වායුගෝලයක් පවතින බවට ලැබෙන සහතිකයයි.
මෙය හරියට රහස් පිරුණු මන්දිරයක දොරටුවක් විවෘත කිරීම වැනිය. වායුගෝලයේ ඉහළ ස්ථරයේ හීලියම් තිබේ නම්, එහි පහළ ස්ථරවල ඔක්සිජන් හෝ නයිට්‍රජන් වැනි ජීවයට හිතකර අනෙකුත් වායූන් වර්ග සැඟවී තිබීමේ වැඩි සම්භාවිතාවක් ඇති බව විද්‍යාඥයෝ විශ්වාස කරති. LHS 1140 b යනු අනාගතයේදී ජීවය පිළිබඳ තීරණාත්මක සාක්ෂි සෙවීමට විවර වූ කදිම දොරටුවකි.
LHS 1140 b යනු පෘථිවියෙන් බැහැර ජීවය සෙවීමේ මානුෂීය මෙහෙයුමේ දැවැන්ත පිම්මකි. ජීවයට හිතකර උෂ්ණත්වය, පාෂාණමය පොළොව සහ සියල්ලටම වඩා වැදගත් "වායුගෝලය" යන සියලු සාධක සපිරි මේ ලෝකය, විශ්වය පිළිබඳ අපේ දැක්ම සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කිරීමට සමත් වී තිබේ.
