රෂිකා හෙන්නායක ඔක්තෝබර් 31, කොළඹ LNW :
නූතන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දේශපාලනය තුළ ඡන්දදායකයින් මෙන්ම ජනමාධ්‍ය ද දේශපාලන ප්‍රවණතා තේරුම් ගැනීම සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන්ම මතවිමසුම් මත යැපීමට හුරු වී සිටිති. සංඛ්‍යාලේඛන මගින් ලබා දෙන මෙම නිශ්චිතභාවයේ මායාව, සමස්ත දේශපාලන සංවාදයම මෙහෙයවන ප්‍රධාන සාධකය බවට පත්ව ඇත.
කෙසේ වෙතත්, 2026 ඇමෙරිකානු වාර මැද මැතිවරණ (midterm elections) සමයේදී මෙම පද්ධතියේ පැවැති බරපතල දුර්වලතාවයක් කරළියට පැමිණියේය. එනම්, සැබෑ තොරතුරු ලෙස වෙස්ගන්වන ලද ව්‍යාජ මතවිමසුම් දත්ත ඉතා පහසුවෙන් ඇමෙරිකානු දේශපාලන තොරතුරු පද්ධතියට රිංගා ගැනීමයි.
වංචනික සමීක්ෂණ ආයතන කිහිපයක් විසින් නිර්මාණය කරන ලද සම්පූර්ණයෙන්ම අසත්‍ය මතවිමසුම් දත්ත, රටේ ප්‍රමුඛ පෙළේ ජනමාධ්‍ය සහ දත්ත සමූහනය කරන්නන් (aggregators) විසින් කිසිදු සැකයකින් තොරව පිළිගෙන තිබේ. මෙම තත්ත්වය හුදෙක් තාක්ෂණික වැරැද්දක් පමණක් නොව, ඇමෙරිකානු මැතිවරණ දත්ත පද්ධතියේ ඇති ගැඹුරු අවදානම පෙන්නුම් කරන්නකි.
“එය ඉතාමත් ලෙහෙසියි” – ප්‍රමුඛ මාධ්‍ය ආයතන නොමඟ යැවූ ව්‍යාජ මතවිමසුම්කරුවෝ
2026 ජූනි සහ ඔක්තෝබර් අතර කාලය තුළ Wedgewood Polls නම් ආයතනයක් ටෙක්සාස්, ඔහායෝ, මිචිගන්, කැන්සාස් සහ මේන් යන තීරණාත්මක ප්‍රාන්ත (battleground states) ඉලක්ක කර ගනිමින් ව්‍යාජ මතවිමසුම් ගණනාවක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මෙම දත්ත ප්‍රමුඛ පෙළේ දත්ත සමූහනය කරන්නන් විසින් ලබාගත් අතර, The New York Times පුවත්පතේ මතවිමසුම් ට්‍රැකරය (polling tracker) තුළ ද 15 වතාවක් සටහන් විය.
නමුත් ඔක්තෝබර් මාසයේදී සමාජ මාධ්‍ය සටහනක් නිකුත් කරමින් Wedgewood Polls පිළිගත්තේ මෙම සියලු දත්ත සම්පූර්ණයෙන්ම ව්‍යාජ ලෙස සකස් කළ ඒවා බවයි. සමීක්ෂණ ක්ෂේත්‍රයේ පවතින අවම නියාමනය සහ පද්ධතියේ ඇති දුර්වලතා පෙන්වා දීම සඳහා මෙය “පරීක්ෂණාත්මක ව්‍යාපෘතියක්” ලෙස කළ බව ඔවුහු පැවසූහ.
“කෙටි පිළිතුර නම්: එය ඉතාමත් ලෙහෙසියි.”
Wedgewood Polls ආයතනයට පෙර, Median Strategies නම් තවත් ආයතනයක් ද අගෝස්තු මාසයේදී මෙවැනිම ව්‍යාජ දත්ත නිකුත් කර තිබුණේ එය “කෙටි කාලීන සමාජ පරීක්ෂණයක්” ලෙස හඳුන්වමිනි. මෙම ආයතන සිය කාර්ය මණ්ඩලය, පර්යේෂණ ක්‍රමවේද සහ අරමුදල් පිළිබඳ විමසීම්වලට ප්‍රශ්නාවලී පිරවීම හරහා කඩදාසි මත විනිවිදභාවයක් පෙන්වා තිබූ බැවින්, ප්‍රමුඛ මාධ්‍ය ආයතනවල මූලික පරීක්ෂණ පවා ඉතා පහසුවෙන් මඟහැරීමට සමත් විය. මෙයින් තහවුරු වන්නේ කඩදාසි මත පෙන්වන විනිවිදභාවය යනු සැබවින්ම විද්‍යාත්මක පර්යේෂණයක් සිදුව ඇති බවට සහතිකයක් නොවන බවයි.
මෙම වංචාව හෙළිදරව් වූයේ FiftyPlusOne නම් මතවිමසුම් සහ පුරෝකථන වෙබ් අඩවිය මගින් සිදුකරන ලද තාක්ෂණික පරීක්ෂණයකිනි. එහිදී සමීක්ෂණ ප්‍රතිචාරවල අමු දත්ත (raw data) සහ තාක්ෂණික හඳුනාගැනීමේ දර්ශක (technical response identifiers) අතර පැවැති බරපතල අනුකූලතා විරහිතභාවයන් පදනම් කරගෙන මෙම දත්ත ව්‍යාජ බව තහවුරු කරගන්නා ලදී.
මේ පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් FiftyPlusOne හි දත්ත මාධ්‍යවේදී ජී. එලියට් මොරිස් (G. Elliott Morris) පෙන්වා දෙන්නේ, මෙය හුදෙක් “සමාජ පරීක්ෂණයක්” ලෙස නිරූපණය කිරීමට උත්සාහ කළද, සැබවින්ම සිදුව ඇත්තේ දත්ත වංචාවක් වසා ගැනීමට දැමූ ආවරණයක් බවයි.
සැබෑ ලෝකයේ හානිය – එක් ව්‍යාජ මතවිමසුමකින් සෙනෙට් මැතිවරණ ව්‍යාපාරයක් විනාශ වූ හැටි
ව්‍යාජ මතවිමසුම්වල බලපෑම හුදෙක් පුවත්පත් වාර්තාවලට පමණක් සීමා නොවේ; ඒවා සැබෑ ලෝකයේ දේශපාලන ක්‍රියාවලියට දැඩි හානියක් සිදු කරයි. මිචිගන් ප්‍රාන්තයේ ඩිමොක්‍රටික් සෙනෙට් ප්‍රාථමික මැතිවරණයට ඉදිරිපත් වූ මැලරි මැක්මෝරෝ (Mallory McMorrow) ගේ අත්දැකීම ඊට හොඳම උදාහරණයයි.
Wedgewood Polls සහ Mitchell Research and Communications යන ආයතන දෙක මගින් නිකුත් කළ සමීක්ෂණ මගින් මැක්මෝරෝ මහත්මියගේ ජනප්‍රියතාව තනි අංකයේ මට්ටමක (single digits) පවතින බව පෙන්වා දුන්නේය. මෙම ව්‍යාජ දත්ත මගින් ස්වයං-සම්පූර්ණ වන විනාශකාරී चक्रයක් (self-fulfilling prophecy) නිර්මාණය විය:
- සංඛ්‍යාලේඛන දැක ඇගේ මැතිවරණ ව්‍යාපාරයේ ස්වේච්ඡා සේවකයෝ දැඩි ලෙස අධෛර්යමත් වූහ.
- අපේක්ෂිකාවගේ පරාජය නියත බව සිතූ ආධාරකරුවන්ගෙන් ලැබීමට තිබූ මූල්‍ය ආධාර (donations) සම්පූර්ණයෙන්ම ඇනහිටියේය.
- ඇය තරඟයෙන් ඉවත් විය යුතුදැයි මාධ්‍යවේදීන් දිගින් දිගටම ප්‍රශ්න කිරීමට පටන් ගත්හ.
මෙම අහිතකර බලපෑම හමුවේ ජූලි මාසයේදී ඇයට සිය සෙනෙට් සිහිනය අතහැර දමා තරඟයෙන් ඉවත් වීමට සිදු විය.
“ඒ වන විට, අපි අවදානමක් අරගෙන අපේ මුදල් වියදම් කර තිබුණා. අපි වෙළඳ දැන්වීම් පවා දැම්මා. ඒවා සාර්ථක වෙමින් තිබුණා. නමුත් සිදුවිය යුතු හානිය සිදුවී හමාරයි. පිටතින් කළ අධික වියදම් සහ අපගේ ව්‍යාපාරය සම්පූර්ණයෙන්ම කඩා වැටී ඇති බවට වූ කථිකාව හමුවේ මා යටපත් වී ගියා.”
සංඛ්‍යාලේඛනයක් සම්පූර්ණයෙන්ම අසත්‍ය එකක් වුවද, ජනතාව සහ මාධ්‍ය එය සත්‍යයක් ලෙස විශ්වාස කර ක්‍රියා කිරීමට පටන් ගත් විට සැබෑ ලෝකයේ මිනිස් හැසිරීම්, මූල්‍ය ප්‍රවාහයන් සහ දේශපාලන තීරණ ආපසු හැරවිය නොහැකි ලෙස විනාශ වන බව මෙයින් තහවුරු වේ.
දත්ත අවියක් කර ගැනීම – මැතිවරණවල නීත්‍යානුකූලභාවය නැති කිරීමට ව්‍යාජ දත්ත භාවිත වන ආකාරය
ව්‍යාජ දත්ත එළිදරව් වීමෙන් පසුව, එම පුවත දේශපාලන ක්ෂේත්‍රය තුළ ප්‍රහාරාත්මක අවියක් ලෙස භාවිත වන ආකාරය වොෂින්ටන් විශ්වවිද්‍යාලයේ (University of Washington) ‘Center for an Informed Public’ හි පර්යේෂකයන් විසින් නිරීක්ෂණය කරන ලදී.
තාක්ෂණික වැරැද්දක සිට දේශපාලන අවියක් බවට තොරතුරු පරිවර්තනය වූ ආකාරය…
- පළමු පැය 24– සිද්ධිය පිළිබඳ සංවාදය දත්ත විශේෂඥයන් සහ මැතිවරණ දත්ත හඹායන්නන් අතර පමණක් සීමා වී පැවැතිණි.
- පක්ෂග්‍රාහී මාධ්‍ය පරිසරය:– පැය 24ක් ඇතුළත දකුණුප්‍රතිගාමී සහ පක්ෂග්‍රාහී මාධ්‍ය මෙන්ම දේශපාලන විචාරකයින් මෙම පුවත ලබාගෙන, සමස්ත මතවිමසුම්ම අසත්‍ය බවටත්, විශේෂයෙන්ම ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට වාසිදායක ලෙස ඇති මතවිමසුම් විශ්වාස කළ නොහැකි බවටත් ප්‍රචාරය කළහ.
- පද්ධතියේ විශ්වාසනීයත්වයට ප්‍රහාර එල්ල කිරීම:– හිටපු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සිය Truth Social ගිණුම හරහා The New York Times ආයතනය වෙත ප්‍රහාර එල්ල කරමින්, “The Failing New York Times හි සියලු දේ ‘ව්‍යාජයි’ (ARTIFICIAL)” යනුවෙන් සටහන් කළේය.
- නීතිමය වාසි තහවුරු කරගැනීම:– එම පුවත්පතට එරෙහිව තමා පවරා ඇති ඩොලර් බිලියන 15ක වන්දි නඩුව මෙම සිදුවීම නිසා තවත් ශක්තිමත් වන බව ට්‍රම්ප් ප්‍රකාශ කළේය.
මෙහි ඇති භයානකම තත්ත්වය වන්නේ, දේශපාලන නළුවන් මෙම ව්‍යාජ දත්ත හෙළිදරව් වීම පද්ධතිය සෑදීමට නොව, සමස්ත මැතිවරණ ක්‍රියාවලියේ සහ මාධ්‍යවල විශ්වාසනීයත්වය පළුදු කිරීමට භාවිත කිරීමයි.
නියාමන ශූන්‍යතාව – නීතිමය අඩුපාඩු සහ ෆෙඩරල් මතභේද
ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය තුළ ව්‍යාජ මතවිමසුම් නිකුත් කිරීම සෘජුවම අපරාධයක් ලෙස සැලකෙන නිශ්චිත නීති නොමැත. නීති විශාරද ටයිලර් යෙයාගේන් (Tyler Yeargain) විසින් 2020 වසරේ Missouri Law Review සඟරාවට ලිපියක් ලියමින් පෙන්වා දුන්නේ, මෙවැනි අසත්‍ය දත්ත පතුරුවමින් මැතිවරණ මෙහෙයවීමට උත්සාහ කරන පිරිස්වලට එරෙහිව විදුලි සංදේශ සහ භාණ්ඩ වංචා නීති (wire and commodities fraud) යටතේ ෆෙඩරල් මට්ටමින් නඩු පැවරිය යුතු බවයි.
කෙසේ වෙතත්, මේ පිළිබඳව ඇමෙරිකානු ෆෙඩරල් සන්නිවේදන කොමිෂන් සභාවේ (FCC) නිලධාරීන් අතර පවතින්නේ දැඩි මතභේදයකි..
| FCC සභාපති බ්‍රෙන්ඩන් කාර් (Brendan Carr) | FCC ඩිමොක්‍රටික් කොමසාරිස් ඇනා ගෝමස් (Anna Gomez) |
| ව්‍යාජ මතවිමසුම් සහ ප්‍රවෘත්ති විකෘති කිරීම් (News Distortion) හෝ විකාශන හෝක්ස් නීති උල්ලංඝනය කරමින් අසත්‍ය ප්‍රචාරය කරන නාලිකාවල විකාශන බලපත්‍ර අහෝසි විය හැකි බවට හזהරීම් කළේය. | යහපත් චේතනාවෙන් ප්‍රසිද්ධ දත්ත වාර්තා කරන මාධ්‍ය ආයතනවලට දඬුවම් නොකළ යුතු බවත්, විකාශන හෝක්ස් නීති මෙයට අදාළ නොවන බවත් පෙන්වා දුන්නාය. |
අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස ආරක්ෂා වන පරිසරයක් තුළ නියාමන පියවර ගැනීම සංකීර්ණ වන අතර, අවසානයේ දත්තවල නිරවද්‍යතාව තහවුරු කරගැනීමේ පූර්ණ බර ජනතාව සහ මාධ්‍ය මතම පැටවී ඇත.
ව්‍යාජ දත්ත යුගයක පැවැත්ම සහ ප්‍රායෝගික රතු එළි
ව්‍යාජ දත්ත සහ සැබෑ දත්ත අතර වෙනස හඳුනා ගැනීම වර්තමාන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජයක පැවැත්මට අත්‍යවශ්‍ය කරුණක් බවට පත්ව ඇත. කැලිෆෝනියා මහජන ප්‍රතිපත්ති ආයතනයේ (PPIC) සමීක්ෂණ අධ්‍යක්ෂ මාක් බල්ඩසාරේ (Mark Baldassare) විසින් මතවිමසුමක විශ්වාසනීයත්වය මැන බැලීම සඳහා ප්‍රායෝගික උපදෙස් කිහිපයක් ඉදිරිපත් කරයි..
විශ්වාසනීය මතවිමසුමක් හඳුනා ගැනීමට ප්‍රායෝගික පරීක්ෂණ 3ක්
- ප්‍රකාශිත මෙහෙවර සහ අරමුණ:-සමීක්ෂණ ආයතනයට පැහැදිලි මෙහෙවරක් සහ මතවිමසුම සඳහා වන ප්‍රකාශිත අරමුණක් තිබේදැයි පරීක්ෂා කරන්න.
- අනුග්‍රාහකයින් සහ මුදල් සම්පාදකයින්:– සමීක්ෂණය සඳහා මුදල් යොදවන්නේ කවුරුන්ද යන්න (Sponsors/Funders) විනිවිදභාවයෙන් දක්වා ඇත්දැයි බලන්න.
- දේශපාලනික බලපෑම සහ පණිවිඩය:– යම් දේශපාලන කණ්ඩායමක හෝ මැතිවරණ ව්‍යාපාරයක මෙහෙයවීමෙන් නිකුත් වන දත්ත තුළ යම් දේශපාලනික පණිවිඩයක් ජනතාව වෙත තිලින කිරීමේ අරමුණක් තිබිය හැක.
