රෂිකා හෙන්නායක නොවැම්බර් 09, කොළඹ LNW:
ඉන්දියාව පුරා 2026 නොවැම්බර් 8 වන ඉරිදා දින මහත් අභිමානයෙන් පවත්වන ලද්දේ හින්දු ආගමික ආලෝක උත්සවය වන දිවාලි (Diwali) සැමරුමයි. එහෙත් පසුදා, එනම් නොවැම්බර් 9 වන සඳුදා උදෑසන උදාවූයේ සමස්ත නව දිල්ලි අගනුවරම වසාගත් භයානක විෂ දුමාරයක් (Smog) සමඟිනි. ප්‍රීතිමත් උත්සව වාතාවරණය ක්ෂණිකව අතුරුදහන් වී, නගරය දැඩි පාරිසරික අඳුරකට තල්ලු වී ගියේය.
මෙම තත්ත්වය නව දිල්ලි අගනුවර වෙසෙන මිලියන 30 ක් වන ජනගහනයට එල්ල කර ඇත්තේ දැවැන්ත සෞඛ්‍ය අනතුරකි. පරම්පරාගත සංස්කෘතික සැමරුම් සහ මහජන සෞඛ්‍ය සුරක්ෂිතතාව අතර ඇති වී තිබෙන මෙම ගැටුම, නගරයේ පවතින සෘතුමය වායු දූෂණ අර්බුදය තවදුරටත් මාරාන්තික මට්ටමකට තල්ලු කර තිබේ.
වායු දූෂණය සුරක්ෂිත සීමාවන් මෙන් 30 ගුණයකින් ඉහළ යාම
දිවාලි උත්සවයෙන් පසු සඳුදා උදෑසන වන විට, අගනුවර ප්‍රදේශ කිහිපයකම වායු ගුණාත්මක දර්ශකය (AQI) 350 සීමාව ඉක්මවා ගියේය. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ (WHO) නිර්දේශිත සෞඛ්‍යාරක්ෂිත සීමාවන්ට අනුව මෙය “දරුණු” (severe) මට්ටම ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇති අතර, එමඟින් ජනතාවගේ සෞඛ්‍යයට සෘජු මෙන්ම දැඩි අවදානමක් එල්ල වේ. තවද, දිවාලි උත්සවයට දින කිහිපයකට පෙර (බදාදා දින) ලබාගත් වායු නිරීක්ෂණ දත්තවලට අනුව ද නව දිල්ලියේ විෂ සහිත වායු දූෂණය ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය නිර්දේශ කළ දෛනික සීමාව මෙන් 30 ගුණයකටත් වඩා ඉහළ ගොස් තිබුණි.
මිලියන 30 ක ජනගහනයක් වෙසෙන මහා නගරයක ජනතාව දිනපතා මෙවැනි අන්තරායකර මට්ටමේ වාතය ආශ්වාස කිරීම යනු තාවකාලික අපහසුතාවයක් නොවේ. එය ශ්වසන පද්ධතියට සහ රුධිර සංසරණයට බරපතල හානි සිදුකරමින්, දීර්ඝකාලීන පාරිසරික සහ මහජන සෞඛ්‍ය ව්‍යසනයකට මුලපිරීමකි.
- 350 ට වැඩි AQI අගය: සඳුදා උදෑසන වායු ගුණාත්මක දර්ශකය 350 ඉක්මවා යාම (ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධාන සීමාවන්ට අනුව “දරුණු” මට්ටම).
- 30 ගුණයක වැඩිවීම: දිවාලි උත්සවයට පෙර බදාදා දූෂණ මට්ටම ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ දෛනික සුරක්ෂිත සීමාව මෙන් 30 ගුණයකට වඩා ඉහළ යාම.
- මිලියන 30 ක ජනගහනය: අන්තරායකර විෂ වාතයට සෘජුවම ගොදුරු වී සිටින නව දිල්ලියේ සමස්ත වැසියන් සංඛ්‍යාව.
“හරිත රතිඤ්ඤා” නීති හමුවේ සංස්කෘතික නියෝග අභියෝගයට ලක්වීම
දිවාලි සමයේ සිදු වන වායු දූෂණය පාලනය කිරීම සඳහා පසුගිය මාසයේදී ඉන්දියානු ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මඟින් සප්‍රමාණාත්මක සීමාවන් පනවන ලදී. ඒ අනුව, නියමිත කොන්දේසි යටතේ සෙනසුරාදා සහ ඉරිදා දිනවල පැය 3 ක කාල රාමුවක් තුළ පමණක් අනුමත කරන ලද “හරිත රතිඤ්ඤා” (green firecrackers) භාවිත කිරීමට අවසර ලබා දී තිබුණි. මෙම අනුමත රතිඤ්ඤා මඟින් නිකුත් වන විමෝචනයන් අඩු වුවද, ඒවා සම්පූර්ණයෙන්ම දූෂණයෙන් තොර නිෂ්පාදන නොවේ.
කෙසේ වෙතත්, පැනවූ අධිකරණ සීමාවන් නොතකා නගරවාසීන් ඉරිදා සන්ධ්‍යාව පුරා රතිඤ්ඤා පත්තු කරමින් සැමරුම්වල නිරත වූ අතර, එමඟින් වායුගෝලයට විශාල වශයෙන් දුම සහ සියුම් අංශු මාත්‍ර ද්‍රව්‍ය (fine particulate matter) මුදාහැරිණි.
“අඩු විමෝචනයක් සහිත ‘හරිත රතිඤ්ඤා’ භාවිතය පැය 3 ක කාලයකට සීමා කිරීමට අධිකරණය නියෝග කළද, පාරම්පරික සංස්කෘතික සැමරුම් හමුවේ එම රෙගුලාසි බිඳවැටෙමින් විශාල ලෙස සියුම් අංශු වායුගෝලයට එකතු විය.”
දිවාලි රතිඤ්ඤා දුමාරය අර්බුදය ක්ෂණිකව උග්‍ර කළද, නව දිල්ලියේ ශීත සෘතු වායු දූෂණය පිටුපස තවත් පද්ධතිමය සහ පාරිසරික සාධක පවතී. ඉන්දියාවේ පරිසර, වනාන්තර සහ දේශගුණික විපර්යාස අමාත්‍යාංශයේ දත්තවලට අනුව ප්‍රධාන දූෂක මූලාශ්‍ර පහත පරිදි වේ..
- 23% – වාහන ගමනාගමනය:– නව දිල්ලියේ ශීත සෘතු වායු දූෂණයෙන් සියයට 23 ක ප්‍රතිශතයකට වගකියනු ලබන්නේ නගරයේ වාහන විමෝචනයයි.
- 20% – ජෛව ස්කන්ධ දහනය (Biomass burning):– ගොවිපළවල්වල ඉතිරිවන බෝග කොටස් ගිනි තැබීම් (farm stubble fires) ඇතුළත්ව, සමස්ත වායු දූෂණයෙන් සියයට 20 ක දායකත්වයක් සපයයි.
ශීත සෘතුවේ උදාවත් සමඟ සිදුවන කාලගුණික වෙනස්කම් මෙම අර්බුදය වඩාත් සංකීර්ණ කරයි. පරිසර උෂ්ණත්වය පහත වැටීම, සුළඟේ වේගය අඩාල වීම සහ වායුගෝලයේ චලනයක් නොමැතිව එකම තැන පැවතීම (stagnant atmospheric conditions) නිසා විමෝචනය වන දූෂක කොටස් ඉහළ අහසට ගලාගොස් විසුරුවා හැරීමට නොහැකි වේ. වාතය රත්වී ඉහළ යෑම වෙනුවට ශීතල වාතය පොළොව මතුපිට සිරවීම නිසා පාරිසරික උගුලක් නිර්මාණය වන අතර, මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස නගරය සහ තදාසන්න ප්‍රදේශ දින ගණනාවක් පුරා වසාගන්නා ඝන ධූමරූපී තිමිර පටලයක් (haze) හටගනී.
ලොව වඩාත්ම දූෂිත අගනගර අතර නිරන්තරයෙන් රැඳී සිටින නව දිල්ලිය, ශීත සෘතුවේ ස්වාභාවික අහිතකර කාලගුණික තත්ත්වයන් සහ උත්සව සමයේ සිදුවන රතිඤ්ඤා දහනය එකතු වීමෙන් දැවැන්ත පරිසර හා සෞඛ්‍ය අර්බුදයකට වසරක් පාසා ගොදුරු වේ.
