රෂිකා හෙන්නායක නොවැම්බර් 12, කොළඹ LNW:
කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) කේන්ද්‍ර කරගත් ගෝලීය ඩිජිටල් ආර්ථිකයක් වෙත ලෝකය ශීඝ්‍රයෙන් පා තබද්දී, එම ඩිජිටල් තරගයෙන් ජය ගැනීම සඳහා ඕනෑම රාජ්‍යයකට ශක්තිමත් තාක්ෂණික පදනමක් පැවතීම අනිවාර්ය වේ. දත්ත සුරක්ෂිතභාවය තහවුරු කිරීම, ජාතික සයිබර් ආරක්ෂාව තර කිරීම සහ කෘත්‍රිම බුද්ධි ධාරිතාවන් සංවර්ධනය කිරීම උදෙසා ගෝලීය බලවතුන් පවා එකිනෙකා පරයා යන මේ මොහොතේ, ශ්‍රී ලංකාවද සිය තාක්ෂණික අනාගතය නංවාලන තීරණාත්මක පරිවර්තනයකට සූදානම් වෙමින් සිටී.
එම ඩිජිටල් දැක්ම යථාර්ථයක් කරනු පිණිස අතිශය තීරණාත්මක සාකච්ඡා පෙළක් පසුගියදා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මට්ටමින් පැවැත්විණි. ඩිජිටල් ආර්ථික අමාත්‍යාංශය, GovTech ශ්‍රී ලංකා ආයතනය, ශ්‍රී ලංකාවේ ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලය සහ ඕස්ට්‍රේලියාවේ ප්‍රමුඛ CyberCX ආයතනයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජිත පිරිසක් එක්ව පැවැත්වූ මෙම මූලික හමුවේදී, අපේක්ෂිත ඇමරිකානු ප්‍රදාන සහාය (US assistance) යටතේ ක්‍රියාත්මක කිරීමට යෝජිත වැඩසටහනක් කෙරෙහි අවධානය යොමු විය. මෙමගින් ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය මේඝ පරිගණක පද්ධතිය (Sovereign Government Cloud) ශක්තිමත් කිරීමටත්, ජාතික පරිගණක යටිතල පහසුකම් ප්‍රකාශිත ලෙස පුළුල් කිරීමටත් නියමිත අතර, මෙය රටේ ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් ක්ෂේත්‍රයේ නව පරිච්ඡේදයක ඇරඹුම ලෙස හඳුනාගත හැකිය.
ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය මේඝ පද්ධතිය ශක්තිමත් කිරීම සහ ජාතික පරිගණක යටිතල පහසුකම් පුළුල් කිරීම යනු හුදෙක් සෙවණැලි ව්‍යාපෘතියක් නොව, අනාගත ඩිජිටල් ආර්ථිකයක පදනමයි. රටේ කෘත්‍රිම බුද්ධි (AI) පරිගණක ධාරිතාව (AI computing capacity) සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ නැංවීමත්, නව්‍ය තාක්ෂණික සොයාගැනීම් සඳහා මංපෙත් විවර කරන සුරක්ෂිත සහ නම්‍යශීලී ඩිජිටල් පරිසර පද්ධතියක් ගොඩනැගීමත් මෙම වැඩසටහනේ ප්‍රධාන අරමුණයි.
මෙම අපේක්ෂිත ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද සහයෝගීතාව සාදරයෙන් පිළිගනිමින් ඩිජිටල් ආර්ථික නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය එරංග වීරරත්න මහතා මෙහි වැදගත්කම අවධාරණය කළේය.
ඩිජිටල් ආර්ථික නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය එරංග වීරරත්න මහතා ශක්තිමත් කරන ලද ජාතික පරිගණක යටිතල පහසුකම් සහ ස්වෛරී මේඝ ධාරිතාවන් “රටේ ඩිජිටල් අභිලාෂයන් සඳහා වන ප්‍රධාන පදනම්” ලෙස විස්තර කළ අතර, අනාගත නවෝත්පාදනයන්ට සහය විය හැකි සුරක්ෂිත, ශක්තිමත් ඩිජිටල් පරිසර පද්ධතියක අවශ්‍යතාව අවධාරණය කළේය.
තාක්ෂණික විශ්ලේෂණය:–
ඩිජිටල් ආර්ථික විශ්ලේෂණ කෝණයෙන් බලන කල, දත්ත ස්වෛරීභාවය (Data Sovereignty) සහ පරිගණක බලය යනු වර්තමාන ජාතික ආරක්ෂාව සහ AI තාක්ෂණික සූදානම කෙරෙහි බලපාන ප්‍රධානතම සාධකයකි. දත්ත නියමිත භූගෝලීය සීමාවන් තුළම රඳවා තබා ගැනීමේ නීතිමය රාමුව (Data Residency Laws) සපිරීමටත්, විදේශීය තාක්ෂණික වේදිකාවන් මත සම්පූර්ණයෙන්ම යැපීමෙන් සිදුවිය හැකි ‘Platform Lock-in’ අවදානම වළක්වා ගැනීමටත් ස්වෛරී මේඝ පද්ධතියක් අත්‍යවශ්‍ය වේ. එමෙන්ම, භූ-දේශපාලනික අස්ථාවරත්වයන් හමුවේ වුවද ජාතික දත්ත සහ සිවිල් වැසියන්ගේ පෞද්ගලික තොරතුරු සුරක්ෂිතව තබාගැනීමට මෙවැනි දේශීය සර්ව-සම්පූර්ණ යටිතල පහසුකම් පද්ධතියක් නැතුවම බැරිය.
සිංහල, දෙමළ සහ ඉංග්‍රීසි බහුභාෂා AI පද්ධතියක්
ජාතික කෘත්‍රිම බුද්ධි පරිසර පද්ධතියක් (National AI Ecosystem) නිර්මාණය කිරීම සඳහා වූ සැලසුම මෙම සාකච්ඡාවල වඩාත්ම කැපී පෙනෙන අංගයකි. මහජන සේවාවන්හි කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම සහ තීරණාත්මක ක්ෂේත්‍ර සක්‍රීය කිරීම සඳහා යෝජිත ප්‍රධාන AI විසඳුම් මෙසේය.
- රාජ්‍ය සේවාවන් සඳහා වන AI මෙවලම්:-රාජ්‍ය පරිපාලන ක්‍රියාවලීන් යාවත්කාලීන කිරීම, ලිපිගොනු සහ වාර්තා පරිශීලනය වේගවත් කිරීම මෙන්ම මහජනයා වෙත කාර්යක්ෂම රාජ්‍ය සේවාවන් සැපයීම සඳහා නිර්මාණය කළ AI මෙවලම්.
- බහුභාෂා AI මාදිලි (Multilingual Language Models):– සිංහල, දෙමළ සහ ඉංග්‍රීසි යන රාජ්‍ය භාෂා ත්‍රිත්වයෙන්ම එකසේ, නිරවුල්ව ක්‍රියාත්මක විය හැකි දේශීය බහුභාෂා පරිගණක මාදිලි සංවර්ධනය කිරීම.
- දත්ත මත පදනම් වූ රාජ්‍ය යෙදවුම් (Data-driven Government Applications):– රජයේ ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනයේදී සහ තීරණ ගැනීමේදී විද්‍යාත්මක හා දත්ත විශ්ලේෂණාත්මක පදනමක් ලබා දෙන උසස් පරිගණක යෙදවුම්.
- විශේෂිත ක්ෂේත්‍ර සදහා වන AI විසඳුම්:– සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ රෝග විනිශ්චය සහ කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්‍රයේ අස්වනු අනාවැකි හා පළිබෝධ පාලනය වැනි සුවිශේෂී අවශ්‍යතා වෙනුවෙන්ම සැකසුණු AI තාක්ෂණික ක්‍රමවේද.
තාක්ෂණික විශ්ලේෂණය:– බටහිර රටවල සංවර්ධනය කරන ලද ප්‍රධාන AI මාදිලිවල පවතින සංස්කෘතික හා භාෂාමය පක්ෂග්‍රාහීත්වය (Linguistic & Cultural Bias) පිටුදැකීමට සිංහල සහ දෙමළ භාෂා පදනම් කරගත් දේශීය මහත් පරිමාණ භාෂා මාදිලි (Localized LLMs) උපකාරී වේ. මෙමගින් නාගරික මෙන්ම ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල වෙසෙන ජනතාවටද භාෂා බාධාවකින් තොරව රාජ්‍ය ඩිජිටල් සේවාවල ප්‍රතිලාභ සෘජුවම ලබා ගැනීමට හැකිවන අතර, රාජ්‍ය පරිපාලනය තුළ සැබෑ ඩිජිටල් සම්ප්‍රවේශීතාවක් (Digital Inclusion) තහවුරු කිරීමටද මෙය මග පාදයි.
ඇමරිකානු සහ ඕස්ට්‍රේලියානු සහයෝගිතාවයෙන් ශක්තිමත් වන සයිබර් ආරක්ෂාව
යෝජිත ඩිජිටල් ව්‍යාපෘතිය සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා විදේශීය රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සහ තාක්ෂණික සහයෝගීතාව සෘජුවම සම්බන්ධ වී ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලයේ නියෝජිත එවන් ෆවුලර් (Evan Fowler) මහතා ප්‍රකාශ කළේ, ශ්‍රී ලංකාවේ ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් අභිලාෂයන් වෙනුවෙන් වොෂින්ටන් පාලනයේ ඇති කැපවීම නැවත තහවුරු කරන බවයි. එමෙන්ම මෙම යෝජිත ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ප්‍රධාන තාක්ෂණික පාර්ශවකරුවා (Implementation Partner) ලෙස ඕස්ට්‍රේලියාවේ ප්‍රමුඛ සයිබර් ආරක්ෂණ ආයතනයක් වන CyberCX තෝරාගෙන ඇති බවද ඔහු හෙළි කළේය.
ලංකා රාජ්‍ය මේඝ (Lanka Government Cloud – LGC) පද්ධතිය ඉදිරියට යාවත්කාලීන කිරීම සහ මේඝ තාක්ෂණික සංකලනය (Cloud technology integration) සඳහා CyberCX ආයතනය සතුව පවතින විශේෂිත තාක්ෂණික හැකියාවන් සහ ප්‍රමුඛතා මෙහිදී සාකච්ඡා විය.
සයිබර් ආරක්ෂණ මෙහෙයුම් මධ්‍යස්ථාන:– පැය 24 පුරාම සක්‍රීයව පවතින සයිබර් ආරක්ෂණ මෙහෙයුම් මධ්‍යස්ථාන (24-hour Security Operations Centres – SOCs) ස්ථාපිත කිරීම.
- තාක්ෂණික හා සයිබර් ඇගයීම්:– රාජ්‍ය ඩිජිටල් පද්ධතිවල පවතින අවදානම් හඳුනාගන්නා සයිබර් ආරක්ෂණ ඇගයීම් (Cyber security assessments) පැවැත්වීම.
- මානව සම්පත් හා නිපුණතා වර්ධනය:– මෙරට තාක්ෂණික ශ්‍රම බලකායේ සයිබර් ආරක්ෂණ නිපුණතා ඉහළ නැංවීමේ විශේෂිත පුහුණු වැඩසටහන් (Workforce development).
- මේඝ පද්ධති යාවත්කාලීන කිරීම:– ලංකා රාජ්‍ය මේඝ (LGC) වේදිකාව නවීන තාක්ෂණයට අනුගත වන සේ යාවත්කාලීන කිරීම සහ මේඝ තාක්ෂණික සංකලනය සිදු කිරීම.
මෙම සයිබර් ආරක්ෂණ පියවරයන් ශ්‍රී ලංකාවේ පුද්ගලික දත්ත ආරක්ෂණ පනත (Personal Data Protection Act – PDPA) සමඟ නීතිමය වශයෙන් අනුගත වීම අතිශය තීරණාත්මක ය. පැය 24 පුරා ක්‍රියාත්මක SOC මෙහෙයුම් මධ්‍යස්ථාන මගින් පද්ධති නිරන්තර අධීක්ෂණයට ලක් කිරීම හරහා PDPA පනතේ දැක්වෙන දත්ත පෞද්ගලිකත්ව ප්‍රමිතීන් සහ නියාමන රීතීන් ප්‍රායෝගිකව බලාත්මක කිරීමට හැකි වේ.
මෙම යෝජිත ව්‍යාපෘතිය හුදෙක් සාකච්ඡා මට්ටමේ පමණක් නොපවතින අතර, ඊට අදාළ මූලික සැලසුම්කරණ කටයුතු මේ වන විටත් වේගයෙන් සිදුවෙමින් පවතී. ජාතික මට්ටමේ දත්ත මධ්‍යස්ථාන (Data Centres) සංවර්ධනය කිරීම සඳහා උනන්දුවක් දක්වන විදේශීය සහ දේශීය ආයෝජකයින් සමඟ මූලික සාකච්ඡා ආරම්භ කර ඇති බව ඩිජිටල් ආර්ථිකය පිළිබඳ ජනාධිපති ජ්‍යෙෂ්ඨ උපදේශක සහ GovTech ශ්‍රී ලංකා ආයතනයේ සභාපති ඩොක්ටර් හාන්ස් විජයසූරිය මහතා අනාවරණය කළේය. රටේ නියමිත ස්වෛරී මේඝ අවශ්‍යතා සහ ධාරිතාවන් නිවැරදිව තක්සේරු කිරීමේ තාක්ෂණික ඇගයීම්ද මේ වන විට සිදුකෙරේ.
තාක්ෂණික ව්‍යාපෘති ප්‍රායෝගිකව බිම් මට්ටමින් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් GovTech ශ්‍රී ලංකා ආයතනයේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී ෂෙවාන් ගුණතිලක මහතා සඳහන් කළේ, යෝජිත අනුග්‍රහක ප්‍රදාන සහාය වැඩසටහන (Proposed grant assistance programme) යටතේ ඉදිරියට ගෙන යා හැකි ප්‍රමුඛතා හඳුනා ගැනීමට තමන් කටයුතු කරන බවයි. CyberCX ආයතනය සහ සසු අදාළ රාජ්‍ය ආයතන සමග එක්ව, රටට වඩාත්ම බලපෑමක් කළ හැකි තාක්ෂණික ව්‍යාපෘති සැලසුම් කිරීම GovTech ආයතනයේ ප්‍රධාන කාර්යභාරය වී ඇත.
මෙම වැඩසටහන සම්බන්ධයෙන් මෙතෙක් අවසන් ගිවිසුම්වලට එළඹ නැතත්, දැනට සිදුවෙමින් පවතින සාකච්ඡා සහ මූලික කටයුතු මගින් පෙන්නුම් කරන්නේ ශ්‍රී ලංකාව හෙට දිනය වෙනුවෙන් තබන දැවැන්ත තාක්ෂණික පියවරයි. යෝජිත මෙම ඇමරිකානු ප්‍රදාන සහාය වැඩසටහන සැබෑවක් බවට පත්වුවහොත්, එය රාජ්‍ය සේවාවන් යාවත්කාලීන කිරීමට පමණක් නොව, වේගයෙන් වෙනස් වන AI කේන්ද්‍රීය ගෝලීය ආර්ථිකය තුළ ශ්‍රී ලංකාවට ස්ථාවරව නැගී සිටීමට අවශ්‍ය ඩිජිටල් කොඳුනාරටිය සපයන මෑත ඉතිහාසයේ දැවැන්තම යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘතිය වනු නොඅනුමානය.
