රෂිකා හෙන්නායක ජූලි 18, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
දකුණු අප්‍රිකාවේ වර්ණභේදවාදයට එරෙහිව සටන් වැදුණු අසහාය නායක නෙල්සන් මැන්ඩෙලාගේ ජන්ම දිනය යෙදෙන ජූලි 18 වැනිදා ලොව පුරා සමරනු ලබන්නේ මානව ගෞරවය සහ සාධාරණත්වය උදෙසා වූ උදාර සංකේතයක් වශයෙනි. මැන්ඩෙලා මහතා සමාජ යුක්තිය වෙනුවෙන් කැප කළ වසර 67ක කාලය අනුස්මරණය කරමින්, සෑම පුද්ගලයෙකුම විනාඩි 67ක කාලයක් අන් අය වෙනුවෙන් සේවය කිරීම මෙහි සම්ප්‍රදායික අරමුණයි. 2026 වසරේ මැන්ඩෙලා දින තේමාව වන්නේ ද “දිළිඳුකම සහ අසමානතාවය පිටුදැකීම තවමත් අප අතේමය” යන්නයි.
කෙසේ වෙතත්, වර්තමාන දකුණු අප්‍රිකාවේ දේශපාලන සහ සමාජයීය පසුබිම දෙස බලන විට, මෙම උදාර පණිවිඩය ඉතා බරපතළ ලෙස විකෘති වෙමින් පවතින බව පෙනී යයි. මැන්ඩෙලාගේ උරුමය වර්තමානයේ භාවිත වන්නේ බෙදීම් සහ වෛරය වපුරන දේශපාලන මෙවලමක් ලෙස වීම ඉතිහාසයේ කණගාටුදායක සරදමකි.
සේවා දිනය බෙදීමේ මෙවලමක් ලෙස ආයුධයක් කර ගැනීම
මැන්ඩෙලාගේ උපන් ගම පිහිටි නැගෙනහිර කේප් (Eastern Cape) පළාත කේන්ද්‍ර කරගනිමින් මෑතකදී මතු වූ ‘March and March’ නම් සංක්‍රමණ විරෝධී ක්‍රියාකාරීන්ගේ ක්‍රියාකලාපය මෙයට කදිම නිදසුනකි. ඔවුන් මැන්ඩෙලා දින සම්ප්‍රදාය වූ “ප්‍රජා සේවය” යන සංකල්පය තමන්ට රිසි පරිදි අර්ථකථනය කරමින්, නීතිවිරෝධී සංක්‍රමණිකයන් සහ ව්‍යාපාර සොයා වැටලීම් සිදු කිරීමටත්, පුද්ගලයන් බලහත්කාරයෙන් ඉවත් කිරීමටත් මෙම දිනය යොදාගෙන ඇත.
නෙල්සන් මැන්ඩෙලා පදනමේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී Mbongiseni Buthelezi මහතා පෙන්වා දෙන්නේ මෙය සැබෑ සේවා දිනය "බෙදීම් ඇති කරන සහ අතිශය අහිතකර" ක්‍රියාවක් බවට පත් කිරීමක් බවයි. මැන්ඩෙලාගේ නාමයෙන් සංක්‍රමණිකයන් ඉලක්ක කර ගනිමින් සිදු කරන මෙම "දඩයම" කිසිසේත්ම අනුමත කළ නොහැකි බවත්, එය මැන්ඩෙලාගේ මූලික දර්ශනයට සම්පූර්ණයෙන්ම පටහැනි බවත් ඔහු අවධාරණය කරයි.
සංක්‍රමණිකයන් බිල්ලට දීම සහ දේශපාලන රික්තය
දකුණු අප්‍රිකාව වර්තමානයේ මුහුණ දෙන දැඩි ආර්ථික පීඩනය, ඉහළ විරැකියාව සහ සමාජ අසමානතාවය හමුවේ, සාමාන්‍ය ජනතාව තුළ පවතින කලකිරීම පාලකයන්ට එරෙහිව එල්ල වීම වැළැක්වීමට ඇතැම් කණ්ඩායම් සංක්‍රමණිකයන්ව “බිල්ලට දීම” (Scapegoating) උපක්‍රමශීලීව සිදු කරයි. රාජ්‍ය පද්ධතියේ සහ සේවා සැපයීමේ පවතින අසාර්ථකත්වයන් වසා ගැනීමට සංක්‍රමණිකයන් ඉලක්ක කර ගැනීම පහසුම මඟ බවට පත්ව ඇත.
මෙම තත්ත්වය දරුණු වීමට තවත් හේතුවක් වන්නේ අප්‍රිකානු ජාතික කොංග්‍රසය (ANC) කෙරෙහි ජනතා විශ්වාසය බිඳ වැටීමයි. වර්තමානය වන විට ANC පක්ෂය සිය බලය තනිව පවත්වා ගැනීමට නොහැකිව, බහු-පක්ෂ සභාග රජයක් (Multi-party coalition) හරහා රට පාලනය කරයි. මෙම දේශපාලන දුර්වලතාවය සහ දේශසීමා පාලනය කිරීමට ඇති අපොහොසත්කම නිසා ඇති වී තිබෙන රික්තය, ‘March and March’ වැනි කණ්ඩායම් විසින් අන්තවාදී අරමුණු වෙනුවෙන් භාවිත කරයි. මැන්ඩෙලා සමඟ සමකාලීනව කටයුතු කළ ANC ප්‍රවීණයන්ගේ සංගමයේ සභාපති Snuki Zikalala මහතා පවසන්නේ:
"මැන්ඩෙලාගේ නාමයෙන් මෙවැන්නක් කළ නොහැක... මිනිසුන්ට මැන්ඩෙලාගේ නම විකෘති කිරීමට ඉඩ දිය නොහැක. අපට මිනිසුන්ව තිරිසනුන් මෙන් පන්නා දැමිය නොහැක. ඔවුන් මනුෂ්‍යයන්ය."
අහමඩ් කත්‍රාඩා පදනමේ විධායක අධ්‍යක්ෂ Neeshan Bolton මහතා ඉදිරිපත් කරන විශ්ලේෂණය මෙහිදී ඉතා වැදගත් වේ. ඔහු පවසන්නේ මැන්ඩෙලාගේ සැබෑ අනන්‍යතාවය වූ "විමුක්ති සටන්කාමියා" (Liberation fighter) යන භූමිකාව වර්තමානය වන විට ක්‍රමයෙන් අමතක කර දමා ඇති බවයි. ඒ වෙනුවට ඔහුව ඕනෑම කෙනෙකුට තමන්ගේ වාසියට භාවිතා කළ හැකි, කිසිදු දේශපාලන ගැඹුරක් නොමැති සරල "ප්‍රජා සේවා සංකේතයක්" බවට පත් කර ඇත.
මෙම “හිස් ප්‍රතිරූපය” නිසාම, සංක්‍රමණ විරෝධී කණ්ඩායම්වලට පවා මැන්ඩෙලාගේ නම භාවිතා කරමින් ඔවුන්ගේ ද්වේෂසහගත ක්‍රියාවන් “සමාජ සේවයක්” ලෙස අර්ථකථනය කිරීමට ඉඩ සැලසී තිබේ. මැන්ඩෙලා යනු මානව හිමිකම් සහ සාකච්ඡාව වෙනුවෙන් පෙනී සිටි රැඩිකල් නායකයෙකු වුවත්, ඔහුගේ එම විමුක්තිවාදී අරුත මැකී යාම හේතුවෙන් අද වන විට ඔහුගේ නාමය දඩයම්කරුවන්ගේ සන්නාමයක් බවට පත් වීමේ අවදානමක් මතුව ඇත.
දේශපාලන වගකීම සහ අනාගතය
දකුණු අප්‍රිකානු රජය පසුගිය කාලය තුළ පුද්ගලයන් 53,000කට වැඩි පිරිසක් පිටුවහල් කරමින් දේශසීමා පාලනයට උත්සාහ කළ ද, රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණයේ පවතින දූෂණය සහ අකාර්යක්ෂමතාවය නිසා ජනතාව තුළ පවතින කේන්තිය අඩු වී නැත. පාලකයන් සිය අසාර්ථකත්වය වසා ගැනීමට සංක්‍රමණිකයන් දෙසට ඇඟිල්ල දිගු කරන තාක් කල්, මැන්ඩෙලාගේ උරුමය මෙලෙස අවභාවිත වීම වැළැක්විය නොහැක.
නෙල්සන් මැන්ඩෙලාගේ සැබෑ උරුමය රැඳී ඇත්තේ විදේශිකයන් දඩයම් කිරීම මත නොව, පවතින ක්‍රමවේදයන් තුළ ඇති අසමානතාවයට සහ දිළිඳුකමට එරෙහිව සාමූහිකව සටන් කිරීම මතය. 2026 වසරේ මැන්ඩෙලා දින තේමාව අපට සිහිපත් කරන්නේ දිළිඳුකමට එරෙහි සටන තවමත් අපේ අතේ ඇති බවයි.
