රෂිකා හෙන්නායක ජූලි 24, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

බංග්ලාදේශයේ අවසන් බලකණුවත් බිඳ වැටෙයි: මරණ දඬුවම හමුවේ හසීනා දියත් කරන මාරාන්තික දේශපාලන සූදුව

2024 වසරේ ඇති වූ ප්‍රචණ්ඩකාරී ශිෂ්‍ය අරගලය බංග්ලාදේශයේ දේශපාලනය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කළේය. හිටපු අගමැතිනී ෂෙයික් හසීනාට රටින් පිටුවහල් වීමට සිදු වීමෙන් පසු එරට පාලන තන්ත්‍රය තුළ පැවති “දේශපාලන රික්තය” (Political Vacuum) තවමත් නිසි ලෙස පිරවී නොමැත. මෙම තත්ත්වය තවදුරටත් තීව්‍ර කරමින්, හසීනාගේ අවසන් දේශපාලන හිතවතා ලෙස සැලකෙන ජනාධිපති මොහොමඩ් ෂහබුදීන් සිය ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වීමට තීරණය කර තිබේ. ඇය නොමැති අවස්ථාවක අධිකරණය විසින් මරණ දඬුවම නියම කර තිබියදීත්, නැවත මෙරටට පැමිණ භාර වන බවට හසීනා කළ ප්‍රකාශයත් සමඟ බංග්ලාදේශය යළිත් වරක් අස්ථාවරත්වයේ අගාධයකට ඇද වැටෙමින් පවතී.

අවසන් මිතුරාගේ නික්මයාම

බංග්ලාදේශ ජනාධිපති මොහොමඩ් ෂහබුදීන් එළඹෙන සිකුරාදා සිය ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වන බව ඔහුගේ ප්‍රකාශකයා තහවුරු කර ඇත. 76 හැවිරිදි ෂහබුදීන් 2023 වසරේදී ෂෙයික් හසීනාගේ අවාමි ලීගයේ නාමිකයෙකු ලෙස නිතරගයෙන් තේරී පත් වූවෙකි. ජනාධිපති ධුරය බංග්ලාදේශ ව්‍යවස්ථාවට අනුව ප්‍රධාන වශයෙන් සංකේතාත්මක හෝ උත්සවශ්‍රීයෙන් යුත් (Ceremonial) ධුරයක් වුවද, 2024 අගෝස්තු මාසයේ හසීනාගේ නික්මයාමෙන් පසු ඇති වූ දේශපාලන රික්තය තුළ අනෙකුත් තේරී පත් වූ නිලධාරීන් නොමැති වීම හේතුවෙන් මෙම ධුරයට සුවිශේෂී ව්‍යවස්ථාපිත බරක් ලැබුණි. ෂෙයික් හසීනා නැවත පැමිණෙන බවට කළ ප්‍රකාශයත් සමඟ, ඇයගේ අවසන් හිතවතා ද ඉහළ පෙළේ දේශපාලන තන්ත්‍රයෙන් ඉවත් කරන ලෙස වත්මන් රජයෙන් ඔහුට දැඩි පීඩනයක් එල්ල වී තිබේ. මෙය හුදු ඉල්ලා අස්වීමක් නොව, හසීනා යුගයේ අවසන් පුරුක ද දේශපාලන බල අධිකාරියෙන් අතුගා දැමීමේ උපායමාර්ගික මෙහෙයුමකි.

මරණ දඬුවම හමුවේ නැවත පැමිණීම

එක්සත් ජාතීන්ගේ වාර්තාවලට අනුව පුද්ගලයින් 1,400කට අධික පිරිසකගේ ජීවිත අහිමි වූ ශිෂ්‍ය අරගලය මර්දනය කිරීමට නියෝග කිරීමේ චෝදනාව මත බංග්ලාදේශ යුද අපරාධ අධිකරණය විසින් පසුගිය නොවැම්බර් මාසයේදී ෂෙයික් හසීනාට මරණ දඬුවම නියම කරන ලදී. මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ ඇය අධිකරණය හමුවේ පෙනී නොසිටි අවස්ථාවක (In absentia) මෙම තීන්දුව ලබා දීමයි. පිටුවහල්ව සිටින හසීනා තමාට එල්ල වී ඇති සියලු චෝදනා ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති අතර, එළඹෙන දෙසැම්බර් මාසයේදී නැවත සිය රටට පැමිණ අධිකරණයට භාර වන බව ප්‍රකාශ කර ඇත. දැනටමත් මරණ දඬුවම නියම වී ඇති පසුබිමක ඇය දියත් කරන මෙම “දේශපාලන සූදුව”, වත්මන් රජයේ නීත්‍යානුකූලභාවයට අභියෝග කිරීමේ සහ තහනම් කර ඇති අවාමි ලීගයට තවමත් පවතින ජන පදනම උරගා බැලීමේ උපායමාර්ගික පියවරක් ලෙස විශ්ලේෂණය කළ හැකිය.

ව්‍යවස්ථාපිත ක්‍රියාවලිය සහ අස්ථාවරත්වය

ජනාධිපතිවරයාගේ ඉල්ලා අස්වීම ව්‍යවස්ථාපිත අර්බුදයක් කරා රට මෙහෙයවීමේ අවදානමක් පවතී. ජනාධිපතිවරයාගේ මාධ්‍ය ලේකම් සර්වර් අලාම් (Sarwar Alam) සඳහන් කරන පරිදි, මෙම ක්‍රියාවලිය සිදුවිය යුත්තේ නිශ්චිත ව්‍යවස්ථාපිත රාමුවක් තුළය.

"ව්‍යවස්ථාවට අනුව, කථානායකවරයා වෙත අත්සන් කරන ලද ලිපියක් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසු ජනාධිපතිවරයාගේ ඉල්ලා අස්වීම බලාත්මක වේ."

දැනට තායිලන්තයේ සංචාරයක නිරතව සිටින පාර්ලිමේන්තු කථානායක හෆීස් උද්දීන් අහමඩ් නැවත බංග්ලාදේශයට පැමිණීමට නියමිත අතර, ජනාධිපතිවරයා සිය ඉල්ලා අස්වීමේ ලිපිය ඔහු වෙත භාර දෙනු ඇත. ඉන් අනතුරුව, නව ජනාධිපතිවරයෙකු පත් කරගන්නා තෙක් කථානායකවරයා අන්තර්වාර ජනාධිපතිවරයා ලෙස දිවුරුම් දීමට නියමිතය.

මිලියන 173ක ජනතාවකගේ අනාගතය

මිලියන 173ක ජනතාවක් වසන බංග්ලාදේශය ලෝකයේ ප්‍රමුඛතම ඇඟලුම් අපනයන ආර්ථිකයකි. පසුගිය වසර දෙක පුරා පැවති කැළඹිලි සහගත තත්ත්වය එරට ආර්ථික ස්ථාවරත්වයට සහ ආයෝජක විශ්වාසයට දැඩි ලෙස බලපා ඇත. පෙබරවාරි මැතිවරණයෙන් විශිෂ්ට ජයක් ලැබූ අගමැති තාරික් රහ්මාන්ගේ රජයට දැන් මහජන පීඩනය හමුවේ හසීනාගේ හිතවතුන් පාලන තන්ත්‍රයෙන් ඉවත් කිරීමට සිදු වී ඇත. දේශපාලන බල අරගලය සහ හසීනාගේ නැවත පැමිණීමත් සමඟ ඇති විය හැකි නව ගැටුම් මාලාව, බංග්ලාදේශයේ ආර්ථික පුනර්ජීවනයට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරනු ඇත.

බංග්ලාදේශයේ වත්මන් දේශපාලන නාටකය එහි තීරණාත්මකම අදියරකට එළඹ තිබේ. ජනාධිපති ෂහබුදීන්ගේ ඉල්ලා අස්වීමත් සමඟ හසීනා පාලනයේ අවසන් ව්‍යවස්ථාපිත පුරුක ද ගිලිහී යයි. එහෙත්, මරණ දඬුවම හිස මත තබාගෙන ෂෙයික් හසීනා සිදු කරන මෙම නැවත පැමිණීමේ ප්‍රකාශය, රට තුළ නව කැළඹීමක් ඇති කිරීමට සමත් වී ඇත.