රෂිකා හෙන්නායක සැප්තැම්බර් 10, කොළඹ LNW :
යුරෝපීය දේශගුණික සේවාවක් වන කොපර්නිකස් (Copernicus) ආයතනයේ නවතම දත්තවලට අනුව, අප පසුකර ආවේ පෘථිවි ඉතිහාසයේ මෙතෙක් මැන ඇති උණුසුම්ම අගෝස්තු මාසයයි. මෙය සංඛ්‍යාලේඛන වාර්තාවක් අලුත් කිරීමක් නොව, අපගේ එදිනෙදා ජීවිතය අඩපණ කරන බිහිසුණු යථාර්ථයක් දක්වා පරිවර්තනය වී ඇති බව පෙන්වන තීරණාත්මක ගමනකි.
ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ උණුසුම්ම මාසය: 2023 ජූලි මාසය සමඟ කරට කර
2026 වසරේ අගෝස්තු මාසය සර්වකාලීන උණුසුම්ම මාසය ලෙස ඉතිහාසයට එක් වී ඇත. දත්තවලට අනුව මෙම මාසයේ ගෝලීය සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 16.96ක් (ෆැරන්හයිට් 62.53) ලෙස සටහන් විය. මෙය 2023 වසරේ ජූලි මාසයේදී පිහිටුවා තිබූ ඉහළම උෂ්ණත්ව වාර්තාව හා සමාන මට්ටමකි. වඩාත්ම කම්පන සහගත කරුණ නම්, 2023 ජූලි මාසයේ සිට ගෙවී ගිය මාස අටම ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ උණුසුම්ම මාස අට ලෙස සටහන් වීමයි. මෙය පෘථිවිය රත්වීමේ වේගය කෙතරම් වේගවත් වී ඇත්දැයි මනාව පැහැදිලි කරයි.
“අපේ උණුසුම් වන ග්‍රහලෝකය තවදුරටත් උණුසුම් වීම ගැන පුදුම වීම අප නතර කළ යුතුය. මෙය හරියටම දශක ගණනාවකට පෙර විද්‍යාඥයන් පුරෝකථනය කළ ආකාරයටම සිදුවෙමින් පවතී. දැන් අප ඉදිරියේ ඇති ප්‍රශ්නය නම්, අප තවදුරටත් මෙම දේශගුණික දුම්රිය අපව යටකරගෙන යන තෙක් බලා සිටිනවාද, නැතහොත් මේ සම්බන්ධයෙන් යමක් කරනවාද යන්නයි.” – ඇන්ඩෲ ඩෙස්ලර් (Andrew Dessler), ටෙක්සාස් A&M විශ්වවිද්‍යාලයේ දේශගුණික විද්‍යාඥ.
අගෝස්තු මාසයේ ගෝලීය උෂ්ණත්වය පූර්ව කාර්මික යුගයේ මට්ටම්වලට (1850-1900 කාලයට) වඩා සෙල්සියස් අංශක 1.65 කින් ඉහළ ගොස් ඇත. මෙය 2015 පැරිස් ගිවිසුම මගින් ලෝකය උණුසුම් වීම පාලනය කිරීමට යෝජිත සෙල්සියස් අංශක 1.5 සීමාව සැලකිය යුතු ලෙස ඉක්මවා යාමකි. එම 1.5 සීමාව දීර්ඝකාලීන ඉලක්කයක් වුවද, මෙලෙස තනි මාසයක උෂ්ණත්වය එම සීමාව ඉක්මවා යාම අපගේ දේශගුණික පද්ධතියේ පද්ධතිමය බිඳවැටීමක බරපතල පෙරනිමිත්තක් ලෙස විද්‍යාඥයෝ හඳුන්වති.
වසර 90කට පසු බිඳ වැටුණු ‘ඩස්ට් බෝල්’ වාර්තාව
මෙවර උතුරු අර්ධගෝලයේ ගිම්හානය කෙතරම් දරුණුද යත්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ 1936 වසරේ පැවති විනාශකාරී ‘ඩස්ට් බෝල්’ (Dust Bowl) නියඟ සමයේ වාර්තා වූ උෂ්ණත්ව වාර්තා පවා මෙවර බිඳ වැටී ඇත. ඇමරිකානු ගොඩබිම් කලාපයේ ජූනි සිට අගෝස්තු දක්වා සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 23.54 (ෆැරන්හයිට් 74.37) ක් ලෙස සටහන් විය. මෙය මීට වසර 90කට පෙර පිහිටුවා තිබූ වාර්තාවට වඩා සැලකිය යුතු මට්ටමකින් වැඩි වීමක් වන අතර, දශක ගණනාවක් තිස්සේ නොබිඳී පැවති දේශගුණික සීමාවන් මානව ක්‍රියාකාරකම් හමුවේ බිඳ වැටෙමින් පවතින බව මින් තහවුරු වේ.
සාගර පවා උතුරන මට්ටමට උණුසුම් වීම
ගොඩබිම මෙන්ම සාගර ජලය ද වාර්තාගත ලෙස උණුසුම් වී ඇත. අගෝස්තු 22 වන දින මුළු මහත් ගෝලීය සාගර මතුපිටම මෙතෙක් ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ ඉහළම දෛනික උෂ්ණත්වය සටහන් කළේය. සාගර ජලය මෙලෙස අසාමාන්‍ය ලෙස රත්වීම හුදෙක් ජලජ ජීවීන්ට පමණක් නොව සමස්ත පෘථිවියටම තර්ජනයකි. සාගර උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම නිසා කුණාටුවල තීව්‍රතාවය වැඩි වීම, ප්‍රවාහන මාර්ගවල දුම්රිය පීලි ඇඹරී යාම සහ මහාමාර්ග දිය වී යාම වැනි යටිතල පහසුකම් විනාශ වීමේ අවදානමක් පවතින බව විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති.
ප්‍රධාන වැරදිකරු: පොසිල ඉන්ධන සහ එල් නිනෝ
මෙම අධික උෂ්ණත්වයට මූලික සහ ප්‍රධානතම හේතුව වන්නේ මිනිසා විසින් ගල් අඟුරු, තෙල් සහ ස්වභාවික වායු වැනි පොසිල ඉන්ධන දහනය කිරීමයි. පවතින ‘එල් නිනෝ’ (El Niño) තත්ත්වය මෙම උණුසුම තවත් තීව්‍ර කිරීමට දායක වුවද, විද්‍යාඥයන් පවසන්නේ එල් නිනෝ මගින් ගෝලීය උෂ්ණත්වයට එකතු කරන්නේ සෙල්සියස් අංශක 0.1 ක් හෝ 0.2 ක් වැනි සුළු ප්‍රමාණයක් පමණක් බවයි. උෂ්ණත්වය මෙලෙස වාර්තාගත ලෙස ඉහළ නැංවීමේ සැබෑ බලවේගය වන්නේ හරිතාගාර වායු විමෝචනයයි.
“පොසිල ඉන්ධන ඇබ්බැහිය සඳහා මානව වර්ගයා ගෙවන මිල මෙයයි. අප පොසිල ඉන්ධන භාවිතය නතර කරන තෙක්, මෙම වාර්තා බිඳ දමන උණුසුම දිගින් දිගටම පැමිණෙනු ඇත.” – සයිමන් ස්ටීල් (Simon Stiell), එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණික ප්‍රධානී.
විද්‍යාඥයන් පුරෝකථනය කරන පරිදි 2026 වසර ඉතිහාසයේ උණුසුම්ම වසර වීමට වැඩි ඉඩකඩක් පවතින අතර, 2027 වසරේදී උෂ්ණත්වය පූර්ව කාර්මික යුගයේ මට්ටම්වලට වඩා සෙල්සියස් අංශක 1.8 ක් දක්වා ඉහළ යාමට පවා හැකියාව ඇත.
