රෂිකා හෙන්නායක ජනවාරි 23, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
මීට වසර හතරකට පෙර රුසියාව විසින් ආරම්භ කරන ලද යුද්ධය අවසන් කිරීමේ අරමුණින් යුක්රේනය, රුසියාව සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ප්රථම වතාවට අබුඩාබි නුවරදී ත්රෛපාර්ශ්වික සාකච්ඡා පවත්වන බව විදෙස් මාධ්ය වාර්තා කරයි.
ඩේවෝස් නුවරදී අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සමඟ පැවැත්වූ සාකච්ඡාවලින් පසුව යුක්රේන ජනාධිපති වොලොඩිමියර් සෙලෙන්ස්කි ප්රකාශ කළේ ආරක්ෂක සහතික සහ පශ්චාත් යුධ ප්රතිසංස්කරණ පිළිබඳ එකඟතාවන් මේ වන විට බොහෝ දුරට අවසන් වී ඇති බවයි.
සාම ක්රියාවලිය සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා අමෙරිකානු නියෝජිතයින් දැනටමත් රුසියානු පාර්ශ්වය සමඟ මොස්කව් නුවරදී සාකච්ඡා පවත්වා ඇති අතර, දැනට ඉතිරිව ඇත්තේ විසඳාගත යුතු එක් ප්රධාන ගැටළුවක් පමණක් බව ඔවුන් විශ්වාස කරයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම සාම ප්රයත්නයන් ක්රියාත්මක වන අතරතුර පවා රුසියාව යුක්රේනයට එල්ල කරන ප්රහාර හේතුවෙන් එරට වැසියන් දැඩි පීඩාවකට පත්ව සිටින බවද මෙහි අවධාරණය කෙරේ.
නේටෝ සංවිධානය මෙම සාම සාකච්ඡා අගය කරන අතරම, ස්ථිර එකඟතාවයකට පැමිණෙන තෙක් යුක්රේනයට අඛණ්ඩව මිලිටරි සහය ලබා දීමේ වැදගත්කම පෙන්වා දෙයි.
මෙම සුවිශේෂී හමුව වසර කිහිපයක් තිස්සේ ඇදී යන යුද්ධය නිමා කිරීමේ තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂ්යයක් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
මෙම තුන්පාර්ශ්වීය සාකච්ඡා හරහා යුද්ධය අවසන් කිරීමට අපේක්ෂා කරන්නේ කෙසේද?
ආරක්ෂක සහතික සහ ආර්ථිකය ගොඩනැගීම: යුක්රේනයේ ජනාධිපති සෙලෙන්ස්කිට අනුව, යුක්රේනය සඳහා වන ආරක්ෂක සහතිකවල කොන්දේසි මේ වන විට අවසන් කර ඇති අතර, යුද්ධයෙන් පසු ආර්ථිකය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමේ ගිවිසුමක් ද සූදානම් වෙමින් පවතී. මෙය යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා යුක්රේනය සහාය දෙන ප්රධාන යෝජනාවකි.
විසඳීමට ඇති අවසන් ගැටලුව: එක්සත් ජනපද නියෝජිත ස්ටීව් විට්කොෆ් සඳහන් කරන්නේ සාකච්ඡාවල විශාල ප්රගතියක් ලබා ඇති බවත්, දැන් විසඳීමට ඉතිරිව ඇත්තේ එක් අවසන් ගැටලුවක් පමණක් බවත්ය. දෙපාර්ශ්වයටම අවශ්යතාවය තිබේ නම් එය විසඳිය හැකි බව ඔහු පවසයි.
ප්රධාන භූමිය සහ සම්පත් පිළිබඳ එකඟතාව: විසඳීමට ඇති ප්රධාන ගැටලු ලෙස රුසියාව අත්පත් කරගත් ප්රදේශවල අනාගතය සහ සැපෝරිෂියා (Zaporizhzhia) න්යෂ්ටික බලාගාරයේ පාලනය කා සතු විය යුතුද යන්න හඳුනාගෙන ඇත.
හමුදා මට්ටමේ සාකච්ඡා: අබුඩාබි හි පැවැත්වෙන සාකච්ඡා “හමුදා මට්ටමේ” (military to military) ක්රියාකාරී කණ්ඩායම් හරහා ඉදිරියට ගෙන යාමට සැලසුම් කර ඇත.
එකඟතාවකට පැමිණීමේ සූදානම: ජනාධිපති ට්රම්ප් විශ්වාස කරන්නේ රුසියාව සහ යුක්රේනයට දැන් එකඟතාවකට පැමිණිය හැකි මට්ටමක පසුවන බවයි. ගිවිසුමකට එළඹීම සඳහා අවශ්ය ලේඛන දැන් වඩාත් හොඳින් සකස් කර ඇති බව සෙලෙන්ස්කි ද ප්රකාශ කර තිබේ.
මෙම සාකච්ඡා එක්සත් ජනපදය, රුසියාව සහ යුක්රේනය අතර පැවැත්වෙන පළමු තුන්පාර්ශ්වීය හමුව ලෙස සැලකේ.
යුක්රේනය සඳහා වන ආරක්ෂක සහතික සහ ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණවල ස්වභාවය කුමක්ද?
ආරක්ෂක සහතිකවල තත්ත්වය: යුක්රේන ජනාධිපති වොලොඩිමියර් සෙලෙන්ස්කිට අනුව, යුක්රේනය සඳහා වන ආරක්ෂක සහතිකවල කොන්දේසි මේ වන විට අවසන් කර (finalised) ඇත. මෙම සහතික යුද්ධය අවසන් කිරීමේ ගිවිසුමක අත්යවශ්ය කොටසක් වන අතර, ජනාධිපති ට්රම්ප් සමඟ සාකච්ඡා කර යුද්ධය විසඳීම සඳහා සෙලෙන්ස්කි බලාපොරොත්තු වූ ප්රධාන කරුණක් වන්නේ ද මෙම ආරක්ෂක සහතික ලබා ගැනීමයි. වසර හතරකට ආසන්න කාලයක් පවතින මෙම යුද්ධය විසඳීම සඳහා අදාළ ලේඛන දැන් වඩාත් හොඳින් සූදානම් කර ඇති බව ද ඔහු සඳහන් කරයි.
ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ සහ ගොඩනැගීම: යුද්ධයෙන් පසු යුක්රේනයේ ආර්ථිකය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම (economic recovery) පිළිබඳ ගිවිසුමක් මේ වන විට බොහෝ දුරට සූදානම්ව පවතී. මෙම ආර්ථික සැලසුම යුක්රේනය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද යෝජනාවල ප්රධාන අංගයක් වන අතර, එය මීට පෙර රුසියාවට වැඩි වාසි සැලසෙන බවට සැලකූ එක්සත් ජනපද සැලසුම්වලට එරෙහිව ඉදිරිපත් වූවකි. මෙහිදී ප්රධාන වශයෙන් පශ්චාත් යුධ ප්රතිසංස්කරණ කටයුතු සඳහා වන අරමුදල් (post-war reconstruction funding) සැපයීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත.
වත්කම් භාවිතය පිළිබඳ විවේචනය: යුක්රේනයේ ආරක්ෂාව සහ ප්රතිසංස්කරණ සඳහා අත්හිටුවා ඇති (frozen) රුසියානු වත්කම් භාවිතා කිරීමට යුරෝපා රටවල් අපොහොසත් වීම පිළිබඳව සෙලෙන්ස්කි සිය විවේචනය ඉදිරිපත් කර ඇත. යුද්ධය ආරම්භ කළ පුද්ගලයා එම වත්කම් වෙනුවෙන් සටන් කරන අතරතුර, ඒවා යුක්රේනයේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් යොදවා නොගැනීම ගැටලුවක් බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
මෙම ආරක්ෂක සහ ආර්ථික පියවරයන් හරහා අපේක්ෂා කරන්නේ යුක්රේනයේ අනාගත ස්ථාවරත්වය තහවුරු කරන අතරම රුසියාව සමඟ එකඟතාවකට පැමිණීමට අවශ්ය පසුබිම සකස් කිරීමයි.
යුක්රේනය සඳහා වන ආරක්ෂක සහතිකවලට ඇතුළත් වන ප්රධාන කරුණු මොනවාද?
කොන්දේසි අවසන් කිරීම: යුක්රේන ජනාධිපති වොලොඩිමියර් සෙලෙන්ස්කිට අනුව, යුක්රේනය සඳහා වන ආරක්ෂක සහතිකවල කොන්දේසි (terms of security guarantees) මේ වන විට අවසන් කර ඇත. මෙම සහතික යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා වන ගිවිසුමේ අත්යවශ්ය කොටසක් ලෙස සැලකේ
යුක්රේනය විසින් ඉදිරිපත් කළ යෝජනා: මෙම ආරක්ෂක සහතික ඇතුළත් යෝජනා මාලාව යුක්රේනය විසින්ම සකස් කරන ලද ඒවා වන අතර, ඒවා මීට පෙර රුසියාවට වැඩි වාසි සැලසෙන බවට විවේචනයට ලක් වූ ඇමරිකානු සැලසුම්වලට එරෙහිව (push back) ඉදිරිපත් කර ඇත.
ගිවිසුම්ගත ලේඛන සූදානම් කිරීම: වසර හතරකට ආසන්න කාලයක් පවතින මෙම යුද්ධය විසඳීම සඳහා අවශ්ය ලේඛන දැන් වඩාත් හොඳින් සකස් කර ඇති බව (even better prepared) සෙලෙන්ස්කි ප්රකාශ කර තිබේ.
ආර්ථිකය හා සම්බන්ධතාවය: ආරක්ෂක සහතික ලබා දීම පශ්චාත් යුධ ප්රතිසංස්කරණ සඳහා වන අරමුදල් (post-war reconstruction funding) සැපයීමේ ගිවිසුම සමඟ සමීපව බැඳී පවතී.
හමුදාමය සහාය සහ ආරක්ෂාව: නේටෝ (NATO) මහලේකම් මාර්ක් රූට් පෙන්වා දෙන්නේ සාම සාකච්ඡා පැවැත්වෙන අතරතුර පවා, රුසියානු මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර හමුවේ යුක්රේනයට දිගටම හමුදාමය සහාය (military help) අවශ්ය වන බවයි.
වත්කම් භාවිතය පිළිබඳ යෝජනා: යුක්රේනය ආරක්ෂාව (defence) වෙනුවෙන් යුරෝපයේ ඇති අත්හිටුවා ඇති රුසියානු වත්කම් (frozen Russian assets) භාවිතා කළ යුතු බවට ද සෙලෙන්ස්කි මෙහිදී අවධාරණය කර ඇත.
මෙම ආරක්ෂක සහතිකවල මූලික අරමුණ වන්නේ යුද්ධය අවසන් කිරීමෙන් පසුව ද යුක්රේනයේ ස්වෛරීභාවය සහ ආරක්ෂාව තහවුරු කෙරෙන ස්ථිර වැඩපිළිවෙළක් සකස් කිරීමයි.
