රෂිකා හෙන්නායක ජනවාරි 24, කොළඹ LNW :
ඇෆ්ගනිස්ථාන යුද්ධයේදී නේටෝ (NATO) මිත්ර පාර්ශවයන් ඉටුකළ මෙහෙවර සම්බන්ධයෙන් ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සිදුකළ ප්රකාශයක් හේතුවෙන් හටගෙන ඇති දැඩි රාජ්යතාන්ත්රික අර්බුදයක් ඇති වී තිබේ.
බ්රිතාන්ය අග්රාමාත්ය කීර් ස්ටාර්මර් ඇතුළු යුරෝපීය නායකයින් ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශය දැඩි ලෙස හෙළා දකිමින්, එය මියගිය සෙබළුන්ට කරන ලද අගෞරවයක් බව පෙන්වා දෙයි.
ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයා යුරෝපීය හමුදා පෙරමුණේ සටන් නොකළ බවට කළ චෝදනාව පදනම් විරහිත බව පවසන විචාරකයෝ, යුද්ධයේදී සිදුවූ විශාල ජීවිත හානි පිළිබඳව සිහිපත් කරති.
මෙම මතභේදය ග්රීන්ලන්තය අත්පත් කරගැනීමේ උත්සාහය සහ නව බදු පැනවීමේ තර්ජන මධ්යයේ ඇමරිකාව සහ යුරෝපය අතර පවතින සබඳතා තවදුරටත් පළුදු වීමට හේතු වී ඇත.
ජාත්යන්තර සන්ධානවල පවතින අස්ථාවරත්වය සහ බටහිර රටවල් අතර ඇති වී තිබෙන විශ්වාසය බිඳවැටීමයි.
ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශ නිසා ඇමරිකාව සහ නේටෝ සංවිධානය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය කෙබඳුද?
ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශ හේතුවෙන් ඇමරිකාව සහ නේටෝ (NATO) සංවිධානයේ මිත්ර රටවල් අතර සම්බන්ධතාවය දැඩි නොසන්සුන්කාරී තත්වයකට පත්ව ඇති අතර එම සබඳතාවලට බහුවිධ හානි සිදුවී ඇත,. මූලාශ්රවලට අනුව, මෙම තත්ත්වය කෙරෙහි බලපා ඇති ප්රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ.
ඇෆ්ගනිස්ථාන යුද්ධය පිළිබඳ මතභේදාත්මක ප්රකාශ:
ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ඉදිරි පෙළ සටන්වලදී නේටෝ හමුදා නොසිටි බවට ට්රම්ප් කළ ප්රකාශය යුරෝපීය නායකයන්ගේ දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක්ව තිබේ,. බ්රිතාන්ය අගමැති කීර් ස්ටාමර් මෙම ප්රකාශය “නිග්රහාත්මක සහ අතිශයින්ම පිළිකුල් සහගත” (insulting and frankly appalling) ලෙස හඳුන්වා දී ඇත. බ්රිතාන්යය, කැනඩාව, ප්රංශය සහ ජර්මනිය වැනි රටවල් ඇෆ්ගනිස්ථානයේදී සිය සොල්දාදුවන් විශාල පිරිසක් අහිමි කරගෙන ඇති පසුබිමක ට්රම්ප්ගේ මෙම ප්රකාශය යුරෝපය පුරා දැඩි කෝපයක් ඇති කිරීමට හේතු විය.’
නේටෝවේ අත්යවශ්යතාවය ප්රශ්න කිරීම:
ඇමරිකාවට කිසිවිටෙකත් නේටෝ සංවිධානයේ සහාය අවශ්ය වී නැති බවත්, අවශ්ය මොහොතක ඔවුන් සහාය දෙනු ඇත්දැයි තමාට සැක සහිත බවත් ට්රම්ප් පවසා ඇත. මෙම ප්රකාශය නිසා නේටෝ සංවිධානයේ අනාගතය පිළිබඳව පවා ප්රශ්න සහ අවිශ්වාසය මතු වී තිබේ.
ග්රීන්ලන්තය සහ තීරුබදු තර්ජන:
ඩෙන්මාර්කයට අයත් ග්රීන්ලන්තය ලබා ගැනීමේ ට්රම්ප්ගේ උත්සාහයට විරුද්ධ වූ යුරෝපීය රටවලට තීරුබදු පනවන බවට කළ තර්ජන හේතුවෙන් අත්ලාන්තික් සාගරය හරහා පවතින රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා තවදුරටත් පළුදු වී ඇත.
ධවල මන්දිරයේ ස්ථාවරය:
මෙම විවේචන හමුවේ වුවද ධවල මන්දිරය ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශ ආරක්ෂා කරමින් පවසා ඇත්තේ අනෙකුත් සියලුම නේටෝ රටවල් ඒකාබද්ධව කළ සේවයට වඩා වැඩි සේවයක් ඇමරිකාව එම සංවිධානය වෙනුවෙන් කර ඇති බවයි.
නේටෝ මහලේකම් මාර්ක් රූට් සහ ට්රම්ප් අතර ආක්ටික් ආරක්ෂාව පිළිබඳ යම් එකඟතාවයක් ඇති වුවද, ඔහුගේ ප්රකාශ නිසා ඇති වූ සබඳතාවල පළුදු වීම් තවදුරටත් පවතී,. නේටෝවේ සාමූහික ආරක්ෂාව පිළිබඳ 5 වන වගන්තිය (Article 5) ඉතිහාසයේ පළමු වරට ක්රියාත්මක වූයේද ඇමරිකාවට එල්ල වූ සැප්තැම්බර් 11 ප්රහාරයෙන් පසුව වුවද, ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශ හරහා එම කැපවීම් අවතක්සේරු වී ඇති බව මිත්ර රටවල අදහසයි.
