රෂිකා හෙන්නායක ජනවාරි 29 , ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
ගාසා තීරයේ සිට තොරතුරු වාර්තා කරන ප්රකට මාධ්යවේදිනී බිසාන් ඕඩාගේ ටික්ටොක් ගිණුම ස්ථිරවම තහනම් කර ඇති බව විදෙස් මාධ්ය අනාවරණය කරයි.
ඇය වෙනුවෙන් මිලියන 1.4ක් සිටි මෙම ගිණුම අහිමි වීම ඇය විසින් සම්බන්ධ කරන ලද්දේ ටික්ටොක් ආයතනයේ නව අයිතිකාරිත්වය සහ ඇමරිකානු ආයෝජනයන් සමඟ ඇති වූ වෙනස්කම්වලටයි.
ඉශ්රායල අගමැතිවරයාගේ ප්රකාශ සහ ටික්ටොක් හි නව විධායක නිලධාරියාගේ ප්රතිපත්තිමය තීරණ මෙම වාරණයට හේතු වූ බවට ඇය සැක පළ කරයි.
එමි සම්මානලාභී මාධ්යවේදිනියක වන Owda, මෙම ක්රියාව මාධ්ය නිදහසට එල්ල වූ බාධාවක් ලෙස දකින අතර, ගාසා තීරයේ තතු ලොවට පැවසීමට ඇය යොදාගත් ප්රධාන වේදිකාවක් මෙලෙස අහිමි වී ඇත.
මෙම තහනම සහ TikTok හි නව අයිතිකාරිත්වය අතර ඇති සම්බන්ධය කුමක්ද?
පලස්තීන මාධ්යවේදිනී බිසාන් ඕඩාගේ (Bisan Owda) TikTok ගිණුම තහනම් කිරීම සහ එම ආයතනයේ නව අයිතිකාරිත්වය අතර සෘජු සම්බන්ධයක් පවතින බව විදෙස් මාධ්ය පෙන්වා දෙයි.
අයිතිකාරිත්වයේ වෙනස සහ කාලය:
බිසාන් ඕඩාගේ ගිණුම ස්ථිරවම තහනම් කර ඇත්තේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නව ආයෝජකයින් විසින් TikTok අත්පත් කරගෙන දින කිහිපයකට පසුවය. TikTok හි එක්සත් ජනපද අංශය සඳහා වෙනම ආයතනයක් පිහිටුවීමේ ගිවිසුම පසුගිය සතියේ අවසන් වූ අතර, එහි පාලනය දැනට පවතින්නේ ඇමරිකානු ආයෝජන සමාගම් සතුවයි. මින් සමහරක් සමාගම් ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ට සම්බන්ධ ඒවා බව වාර්තා වේ.
නව නායකත්වය සහ ප්රතිපත්ති:
TikTok හි එක්සත් ජනපද අංශයේ නව ප්රධාන විධායක නිලධාරී (CEO) ඇඩම් ප්රෙසර් (Adam Presser) විසින් ගෙන එන ලද ප්රතිපත්තිමය වෙනස්කම් මෙම තහනමට හේතුවක් ලෙස ඕඩා පෙන්වා දෙයි. ප්රෙසර් ප්රකාශ කර ඇත්තේ “සොයොන්වාදී” (Zionist) යන පදය භාවිත කිරීම ‘වෛරී ප්රකාශ’ (hate speech) ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇති බවයි. වේදිකාව සුරක්ෂිතව තබා ගැනීම සඳහා වෛරී ප්රකාශ පාලනය කිරීමේ නිමාවක් නැති ක්රියාවලියක ඔවුන් නිරත වන බව ඔහු පවසා ඇත.
ඊශ්රායල අගමැතිවරයාගේ ප්රකාශ:
ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු පසුගිය වසරේ සැප්තැම්බර් මාසයේදී පවසා තිබුණේ TikTok මිලදී ගැනීම සාර්ථක වනු ඇතැයි තමන් බලාපොරොත්තු වන බවයි. සමාජ මාධ්ය යනු යුධ පිටියේ භාවිතා කරන වැදගත්ම ආයුධයක් බවත්, TikTok මිලදී ගැනීම ඉතා තීරණාත්මක (consequential) වනු ඇති බවත් ඔහු ප්රකාශ කර තිබුණි.
මෙම කරුණු පදනම් කරගනිමින් බිසාන් ඕඩා තර්ක කරන්නේ, TikTok හි නව හිමිකාරිත්වය, එහි නව CEO ගේ ප්රතිපත්ති සහ ඊශ්රායලයේ දේශපාලන උවමනාවන් අතර පවතින සබඳතාවය ඇගේ ගිණුම තහනම් කිරීමට බලපා ඇති බවයි.
ගාසා තීරයේ වාර්තාකරණයේදී මාධ්යවේදීන් මුහුණ දෙන ප්රධාන අභියෝග මොනවාද?
ජීවිත ආරක්ෂාව පිළිබඳ දැඩි තර්ජනය:
ගාසා තීරයේ මාධ්යවේදීන් මුහුණ දෙන දරුණුතම අභියෝගය වන්නේ ඔවුන්ගේ ජීවිතවලට පවතින අනතුරයි. 2023 ඔක්තෝබර් මාසයේ සිට අවම වශයෙන් පලස්තීන මාධ්යවේදීන් සහ මාධ්ය සේවකයින් 207 දෙනෙකු පමණ මියගොස් ඇති අතර, ඉන් බහුතරයක් ඊශ්රායල හමුදා ප්රහාර හේතුවෙන් සිදුවූ ඒවා වේ. සටන් විරාමයක් පවතින අවස්ථාවක පවා, පසුගිය සතියේ එල්ල වූ ප්රහාරයකින් පලස්තීන මාධ්යවේදීන් තිදෙනෙකු මියගොස් ඇත.
ඩිජිටල් වාරණය සහ සමාජ මාධ්ය තහනම් කිරීම්:
මාධ්යවේදීන් තම වාර්තාකරණයන් සඳහා බහුලව භාවිත කරන සමාජ මාධ්ය වේදිකාවලින් ඔවුන්ව ඉවත් කිරීම හෝ වාරණය කිරීම විශාල බාධාවකි. උදාහරණයක් ලෙස, එම්මී (Emmy) සම්මානලාභී මාධ්යවේදිනී බිසාන් ඕඩා (Bisan Owda) ගේ ටික්ටොක් (TikTok) ගිණුම ස්ථිරවම තහනම් කර තිබේ. ඇය පවසන පරිදි, ඇමරිකානු ආයෝජකයින් විසින් ටික්ටොක් ආයතනය අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසුව මෙලෙස ඇගේ ගිණුම ඉවත් කර ඇත.
සමාජ මාධ්ය ප්රතිපත්තිවල වෙනස්කම්:
සමාජ මාධ්ය ජාලවල අන්තර්ගතයන් පාලනය කිරීමේ නව රීති පැනවීම වාර්තාකරණයට බාධාවක් වී ඇත. ටික්ටොක් හි නව ඇමරිකානු ප්රධාන විධායක නිලධාරියා පවසා ඇත්තේ “සයෝනිස්ට්” (Zionist) යන පදය භාවිත කිරීම වෛරී ප්රකාශයක් (hate speech) ලෙස සලකා මර්ධනය කරන බවයි. මෙය මාධ්යවේදීන්ට පවතින දේශපාලන තත්ත්වයන් විග්රහ කිරීමට බාධාවකි.
දේශපාලන බලපෑම්:
ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු වැනි නායකයින් සමාජ මාධ්ය වේදිකා “යුධ පිටියේ ආයුධයක්” ලෙස හඳුන්වමින්, ඒවායේ හිමිකාරිත්වය වෙනස් වීම හරහා වාර්තාකරණයන් කෙරෙහි බලපෑම් කිරීමට උත්සාහ කිරීම මාධ්යවේදීන්ට එල්ල වන තවත් අභියෝගයකි,
ස්වාධීන වාර්තාකරණයට පවතින බාධා:
විදේශීය මාධ්යවේදීන්ට ඊශ්රායල හමුදාවේ සහාය නොමැතිව ස්වාධීනව ගාසා තීරයට ඇතුළු වී වාර්තාකරණයේ යෙදීමට තවමත් අවසර ලැබී නැත. මේ පිළිබඳ තීරණයක් ලබා දීම ඊශ්රායල ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් දිගින් දිගටම කල් දමනු ලබයි.
පරිසර සහ යටිතල පහසුකම් පිළිබඳ ගැටලු:
යුද්ධය නිසා නිවාස කඩා වැටීම සහ ශීත ඍතුවේ පවතින දැඩි වර්ෂාව හේතුවෙන් ගාසා තීරය ජලයෙන් යටවීම වැනි ස්වාභාවික ආපදා මධ්යයේ වාර්තාකරණයේ යෙදීමට මාධ්යවේදීන්ට සිදුවී ඇත.
මාධ්යවේදීන්ට එරෙහි මෙම ඩිජිටල් වාරණයට එල්ල වන ප්රතිචාර මොනවාද?
ඇගේ ටික්ටොක් (TikTok) ගිණුම තහනම් කිරීමට ප්රතිචාර දක්වමින් ඇය ඉන්ස්ටග්රෑම් (Instagram) සහ එක්ස් (X) සමාජ මාධ්ය හරහා වීඩියෝවක් නිකුත් කරමින් සිය අනුගාමිකයන් දැනුවත් කළාය. වසර හතරක් පුරා මිලියන 1.4 ක අනුගාමිකයින් පිරිසක් සමඟ ඇය ගොඩනැගූ ගිණුම, වෙනදා මෙන් සීමා කිරීමකට (restricted) ලක් කරනවා වෙනුවට ස්ථිරවම තහනම් කිරීම (banned forever) තමන් අපේක්ෂා නොකළ බව ඇය එහිදී සඳහන් කළාය,
ඒ අනුව, බිසාන් ඕඩාගේ ගිණුම තහනම් කිරීම සම්බන්ධයෙන් අල් ජසීරා (Al Jazeera) ආයතනය ටික්ටොක් ආයතනයෙන් විමසීමක් කර ඇති අතර, ඒ සඳහා ප්රතිචාරයක් බලාපොරොත්තුවෙන් සිටී.
ටික්ටොක් ආයතනයේ තාක්ෂණික ප්රතිචාරය:
ඕඩාගේ වීඩියෝව නිකුත් වී පැය කිහිපයකට පසුවත්, එම පරිශීලක නාමය සහිත ගිණුමක් ටික්ටොක් හි දිස් වූ අතර එහි සඳහන් වූයේ “සමහර අයට අපහසුතාවයක් ගෙන දිය හැකි පළ කිරීම් ලබා ගත නොහැක” (Posts that some may find uncomfortable are unavailable) යනුවෙනි
මාධ්ය වාරණයට අමතරව ගාසා තීරයේ සිදුවන මානුෂීය මෙහෙයුම්වලට එල්ල වන බාධාවන්ට එරෙහිව ජාත්යන්තර ප්රතිචාර එල්ල වී ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, බ්රිතාන්යය, ප්රංශය සහ කැනඩාව ඇතුළු රටවල් 11 ක් ඊශ්රායලය විසින් පලස්තීනයේ UNRWA ගොඩනැගිලි විනාශ කිරීම හෙළා දැක තිබේ, තවද විදේශීය මාධ්යවේදීන්ට ස්වාධීනව ගාසා තීරයට ඇතුළු වී වාර්තාකරණයේ යෙදීමට අවසර ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා නීතිමය ක්රියාමාර්ග ගෙන ඇතත්, ඊශ්රායල ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය ඒ පිළිබඳ තීන්දුවක් ලබා දීම දිගින් දිගටම කල් දමමින් සිටී.
මෙම තහනම සහ වාරණයන් සිදුවන්නේ ඊශ්රායල අගමැතිවරයා සමාජ මාධ්ය යනු "යුධ පිටියේ ආයුධයක්" ලෙස ප්රකාශ කර ඇති සහ ටික්ටොක් හි නව ඇමරිකානු නායකත්වය යටතේ දැඩි නීති පනවා ඇති පසුබිමක බව බිසාන් ඕඩා පෙන්වා දෙයි
