රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 15, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
පැරිසියේ පිහිටි මූල්ය ක්රියාකාරී කාර්ය සාධක බලකාය (FATF) විසින් ඉරානය සිය කළු ලැයිස්තුවේ තවදුරටත් රඳවා තැබීමට ගත් තීරණය පිළිබඳව විදෙස් මාධ්ය විග්රහ කරයි.
මුදල් විශුද්ධිකරණය සහ ත්රස්තවාදයට අරමුදල් සැපයීම වැළැක්වීමේ ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට අනුකූල නොවීම හේතුවෙන් ඉරානයේ ගෝලීය මූල්ය ගනුදෙනු දැඩි සීමාවන්ට ලක්ව ඇත.
මෙම තත්ත්වයෙන් මිදීමට ඉරාන රජය උත්සාහ කළද, විනිවිදභාවය ඉහළ නැංවීමට එරෙහි වන එරට දැඩි මතධාරී දේශපාලන කණ්ඩායම්වල බාධා කිරීම් හමුවේ එම උත්සාහයන් අඩපණ වී තිබේ.
ඩිජිටල් මුදල් හුවමාරු සහ ගුප්තකේතන මුදල් සම්බන්ධයෙන් පනවා ඇති නව සීමාවන් නිසා ඉරානයේ ආර්ථික හුදකලාව තවදුරටත් දැඩි වී ඇති බව දැක්වේ.
තවද, තම කලාපීය සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලට සහය දීමේ හැකියාව අඩුවනු ඇතැයි යන බිය සහ ජාත්යන්තර සම්බාධක මඟහැරීමට ඇති බාධා මෙම අර්බුදයට ප්රධාන හේතු වී ඇත.
ඉරානය ඉදිරිපත් කළ කොන්දේසි සහිත ප්රතිසංස්කරණ FATF ආයතනය විසින් ප්රතික්ෂේප කිරීම නිසා එරට ආර්ථික අර්බුදය සහ රියාල් මුදල් ඒකකයේ අගය පහත වැටීම තවදුරටත් දරුණු වෙමින් පවතී.
ඉරානය වසර ගණනාවක් තිස්සේ FATF කළු ලැයිස්තුවේ රැඳී සිටින අතර, වර්තමානයේ එම ලැයිස්තුවේ සිටින රටවල් තුනෙන් (උතුරු කොරියාව සහ මියන්මාරය සමඟ) එකකි. 2026 පෙබරවාරි මස පැවැති රැස්වීමකදී FATF විසින් ඉරානය කළු ලැයිස්තුවේ තැබීම යළිත් අලුත් කර ඇත. ඉරාන රජය මෙම ලැයිස්තුවෙන් ඉවත් වීමට උත්සාහ කරන බව ප්රකාශ කළද, එරට අභ්යන්තරයේ පවතින දේශපාලන බෙදීම් එම ක්රියාවලියට බාධාවක් වී ඇත.
මෑතකදී FATF විසින් ඉරානය ජාත්යන්තර මූල්ය පද්ධතියෙන් තවදුරටත් හුදකලා කිරීම සඳහා නව නිර්දේශ කිහිපයක් ඉදිරිපත් කර ඇත:ක්රිප්ටෝ මුදල් සහ අථත්ය වත්කම් සේවා සපයන්නන් (VASPs) කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කරමින් දැඩි සීමා පනවා ඇත. ඉරාන මූල්ය ආයතනවල නියෝජිත කාර්යාල පිහිටුවීම ප්රතික්ෂේප කරන ලෙසත්, දැනට පවතින බැංකු සබඳතා පිළිබඳව අවදානම් සහගත සමාලෝචනයක් සිදු කරන ලෙසත් සාමාජික රටවලට උපදෙස් දී ඇත.
ආහාර, සෞඛ්ය සැපයුම් සහ පුද්ගලික ප්රේෂණ වැනි ගනුදෙනු පවා “අවදානම් පදනමක් මත” (risk basis) හැසිරවිය යුතු බවට FATF නිර්දේශ කර ඇත. මෙම කළු ලැයිස්තුගත කිරීම නිසා ඉරාන ආර්ථිකයට බහුවිධ බලපෑම් එල්ල වී ඇත. FATF කළු ලැයිස්තුවේ රැඳී සිටීම ඉරානයට දැඩි ආර්ථික පිරිවැයක් ගෙවීමට සිදු කර ඇති අතර, එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ “snapback” යාන්ත්රණය හරහා පනවා ඇති සම්බාධක නිසා මෙම තත්ත්වය තවදුරටත් උග්ර වී ඇත. ඉරානයට ජාත්යන්තර මූල්ය පද්ධතියට එක්වීමට නම්, සම්පූර්ණ විනිවිදභාවය සහ FATF නිර්දේශ කොන්දේසි විරහිතව පිළිගැනීමට සිදුවනු ඇත.
