රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 19, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
නවසීලන්තයේ වෙලින්ටන් අගනුවර සුන්දර වෙරළ තීරය මේ වන විට "මළ අපද්රව්ය පිරුණු සුළි කුණාටුවකට" (shit-laden hurricane) මැදිව තිබේ.
මෙය හුදෙක් අතිශයෝක්තියක් නොව, නගරයේ මළ අපද්රව්ය පිරිපහදු පද්ධතිය බිඳ වැටීම නිසා මුහුදට මුදා හැරෙන මිලියන ගණනක අපද්රව්ය ප්රමාණය හමුවේ ප්රදේශවාසීන් පවසන අමිහිරි සත්යයයි. පසුගිය පෙබරවාරි 4 වනදා සිට වෙලින්ටන්හි දකුණු වෙරළ තීරයට සහ සාගර රක්ෂිත වෙත දිනපතා අමු මළ අපද්රව්ය සහ අර්ධ වශයෙන් පෙරන ලද අපද්රව්ය ගලා එමින් පවතී.
https://uploads.guim.co.uk/2026/02/19/Wellington_sewage_plume_2026_–6e848a98-ab60-47a9-be9f-b0800320517a-2.0.mp4#t=0.001 එක රැයකින් විනාශ වූ දශක තුනක ප්රගතිය
වෙලින්ටන්හි මෝවා පොයින්ට් (Moa Point) මළ අපද්රව්ය පිරිපහදු මධ්යස්ථානයේ සිදුවූ විදුලි බිඳ වැටීමක් හේතුවෙන් එහි උපකරණවලින් 80%ක් පමණ විනාශ වී ඇති අතර, මෙය නගරය වසර 30ක් ආපස්සට රැගෙන ගොස් ඇත. 1980 ගණන්වල සිට දශක එකහමාරකට අධික කාලයක් අරගල කර ලබාගත් පිරිසිදු වෙරළ තීරය, එක රැයකින් අහිමි වී ගොස් තිබේ. ආරම්භයේදී අමු මළ අපද්රව්ය (Raw sewage) තාරකේනා බොක්කේ (Tarakena Bay) පිහිටි මීටර් පහක නළයකින් සෘජුවම මුහුදට මුදා හැරුණු අතර, දැනට එම අපද්රව්ය කුක් සමුද්ර සන්ධියේ (Cook Strait) වෙරළේ සිට කිලෝමීටර් 1.8ක් ඈතට මුදා හැරේ.
"මෙය ව්යසනයක් (It’s a catastrophe). 1998 ට පෙර සාගරය දුගඳින් පිරී තිබුණා, ගල්පර මත අසූචි දකින්න ලැබුණා. සියල්ල අවසන් යැයි මා සිතුවත්, අද අපි නැවතත් වසර 30කට පෙර තිබූ තත්ත්වයටම වැටී තිබෙනවා." — රේ අහිපේන්-මර්සර් (Ray Ahipene-Mercer), පරිසර ක්රියාකාරික
සත්ව ලෝකයේ ඛේදවාචකය - මිනිස් මළ අපද්රව්ය අනුභව කරන ලිහිණියන්
සාගරයට මුදා හැරෙන අපද්රව්ය හේතුවෙන් ටපුටේරංගා (Taputeranga) සාගර රක්ෂිතයේ වෙසෙන වනජීවීන්ට එල්ල වී ඇත්තේ මාරාන්තික තර්ජනයකි. මුහුදු ලිහිණියන් මිනිස් මළ අපද්රව්ය අනුභව කරන අයුරු දැන් සුපුරුදු දසුනක් බවට පත්ව තිබේ.
- වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්වූ සතුන්: වෙරළාශ්රිතව කැදලි තනන කුඩා නිල් පෙන්ගුවින් (Little Blue Penguin/kororā) වැනි සතුන්ගේ වාසස්ථාන විනාශ වෙමින් පවතී.
- සාගර පරිසර පද්ධතිය: පිරිපහදු නොකළ අපද්රව්ය නිසා කෙල්ප් (Kelp) වනාන්තර විනාශ වීමේ අවදානමක් පවතින අතර, එමගින් මුහුදු ඉකිරියන් (Kina), පෝවා (Pāua), මට්ටියන් සහ පොකිරිස්සන් වැනි සතුන්ගේ ආහාර සහ වාසස්ථාන අහිමි වේ.
- මයික්රොප්ලාස්ටික් අවදානම: අපද්රව්ය සමඟ මිශ්ර වී එන මයික්රොප්ලාස්ටික් වර්ග ලිහිණියන් සහ පෙන්ගුවින් සතුන්ගේ ශරීරගත වීම නිසා, ඔවුන්ගේ කුස පිරී ඇති බව දැනුනත් කිසිදු පෝෂණයක් නොලැබීමෙන් ඔවුන් කුසගින්නේ මියයාමේ අවදානමක් පවතී.
දැනට සිදුකරන “අර්ධ වශයෙන් පෙරීම” (Partially screened) මගින් ටැම්පෝන් සහ තෙත පිසදමන ලේන්සු (wet wipes) වැනි ඝන ද්රව්ය ඉවත් කළද, ජලයේ දියවී ඇති හානිකර බැක්ටීරියා සහ වෛරස් මගින් මුහුදු ජීවීන් ලෙඩ කරවන අතර මිනිසුන්ට ද ඒවා අනුභව කිරීම අනතුරුදායක වේ.
වගකීම් විරහිත කළමනාකරණ ජාලය (The Governance Maze)
මෙම අර්බුදය හමුවේ වගකීම භාරගැනීමට නිසි ආයතනයක් නොමැති වීම බරපතල ගැටලුවකි. වෙලින්ටන්හි ජල කළමනාකරණය Wellington Water ආයතනය, Veolia නම් ප්රංශ පෞද්ගලික සමාගම සහ ප්රාදේශීය සභා කිහිපයක් අතර බෙදී පවතී.
වෙලින්ටන් නගරාධිපති ඇන්ඩෲ ලිට්ල් (Andrew Little) ප්රකාශ කරන්නේ සැබෑ අධිකාරය පවතින්නේ කොතැනද යන්න පැහැදිලි නොවන බවයි. මෙම තත්ත්වය හමුවේ පළාත් පාලන අමාත්ය සයිමන් වොට්ස් (Simon Watts) විසින් රාජ්ය පරීක්ෂණයක් (Crown inquiry) කැඳවා ඇති අතර, ලබන ජූලි මාසයේ සිට Wellington Water වෙනුවට Tiaki Wai නම් නව ආයතනයක් පාලනය භාර ගැනීමට නියමිතය. දීර්ඝ කාලීනව යටිතල පහසුකම් සඳහා නිසි ආයෝජනයක් නොකිරීම මෙම විනාශයට මූලික හේතුව වී තිබේ.
දකුණු දෙසින් ආ කුණාටුව සහ මහජන සෞඛ්යය
පසුගියදා දකුණු දෙසින් හමා ආ ප්රබල කුණාටුවක් (Southerly storm) හේතුවෙන් දූෂිත මුහුදු ජලය කැළඹී අහසට මුසුවීමත් සමඟ පාරිසරික ක්රියාකාරිකයෙකු වන යුජින් ඩොයිල් (Eugene Doyle) බරපතල අනතුරු ඇඟවීමක් කළේය.
- සෞඛ්ය අවදානම: දූෂිත ජල වාෂ්ප සුළඟ සමඟ ගොඩබිමට පැමිණීම නිසා ජනතාවට තම නිවෙස්වල ජනෙල් වසා තැබීමට සිදුව ඇත. මුහුදු ජලයේ ඇති වෛරස් මගින් පාචනය සහ කන් ආසාදන පැතිරීමේ අවදානමක් පවතී.
- සංස්කෘතික ඛේදවාචකය: ප්රදේශයේ දේශීය ගෝත්රික ජනතාව (Iwi – Ngāi Tara සහ Taranaki Whānui) සාගරය තම පෝෂණ ප්රභවය සහ ආත්මය (Moana) ලෙස සලකන අතර, මෙම දූෂණය ඔවුන් තුළ දැඩි කම්පනයක් සහ කෝපයක් ඇති කර තිබේ.
- ප්රතිරූපයට හානි වීම: වෙරළ තීරයන් වසා දැමීම සහ මහජන සෞඛ්ය අනතුරු ඇඟවීමේ පුවරු ප්රදර්ශනය කිරීම, නවසීලන්තයේ “පිරිසිදු සහ හරිත” ප්රතිරූපයට ජාත්යන්තර මට්ටමින් දැඩි හානියක් සිදු කරයි.
වෙලින්ටන්හි සිදුවූ මෙම පාරිසරික ව්යසනය ලෝකයේ ඕනෑම දියුණු නගරයකට අනතුරු ඇඟවීමකි. යටිතල පහසුකම් සඳහා සිදුකරන ආයෝජනයන් කල් දැමීම සහ පාරිසරික කළමනාකරණය නොසලකා හැරීම කෙතරම් බරපතල ප්රතිවිපාක ගෙන දිය හැකිද යන්න මෙයින් මනාව පැහැදිලි වේ. මෙම හානිය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට තවත් මාස කිහිපයක් ගතවනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.
