රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 20 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
පුවත අසන්න මෙතැනින්..
පුවත නරඹන්න මෙතැනින්..
පර්සියානු අලුත් අවුරුද්ද හෙවත් නවුරූස් (Nowruz) සහ ඊද් අල්-ෆිතර් (Eid al-Fitr) උත්සව සමය මැදපෙරදිග කලාපයට සාමාන්යයෙන් සතුට සහ සාමය රැගෙන එන කාලයකි. එහෙත් මෙවර එම සැමරුම් බිහිසුණු යුද වාතාවරණයකට මැදිව තිබේ. ගෝලීය බලශක්ති මිල ගණන් සීඝ්රයෙන් උච්චාවචනය වෙමින් පවතින අතර, මෑතකාලීන මිලිටරි උත්සන්න වීම් ලෝක ආර්ථිකයට දැඩි අවදානමක් මතු කර ඇත. ප්රදේශවාසීන් පවසන පරිදි, ඔවුන් දැනට මුහුණ දෙමින් සිටින්නේ සැබෑවක් වූ “නරක හීනයකටයි.”
ට්රම්ප්ගේ මැදිහත්වීම සහ ඊශ්රායලයේ තාවකාලික තීරණය
ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු (Benjamin Netanyahu) ප්රකාශ කර ඇත්තේ, ඉරානයේ ස්වභාවික වායු නිපදවන ප්රදේශ ඉලක්ක කර ප්රහාර එල්ල කිරීම තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට (hold off) තමන් තීරණය කළ බවයි. මෙම තීරණය ගෙන ඇත්තේ ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් (Donald Trump) විසින් කරන ලද සෘජු ඉල්ලීමකට පසුව බව වාර්තා වේ.
මෙම තත්ත්වය මඟින් ඊශ්රායලයේ මිලිටරි උපාය මාර්ග කෙරෙහි ඇමරිකානු නායකත්වයේ පවතින සුවිශේෂී බලපෑම මනාව පැහැදිලි වේ. මෙහිදී ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් (Donald Trump) ගේ මැදිහත්වීම හුදු සාම සාධක උත්සාහයක් පමණක් නොව, ගෝලීය තෙල් මිල ස්ථාවර කිරීම සඳහා ඇමරිකාවේ තෙල් නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවීමේ (boost oil output) පුළුල් ආර්ථික උපාය මාර්ගය සමඟ බැඳී පවතී. මෙය ජාත්යන්තර බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව කෙතරම් දුරට දේශපාලන සාකච්ඡා මත රඳා පවතින්නක්ද යන්න තහවුරු කරයි.
කටාර් රාජ්යයේ පිහිටි ලොව විශාලතම ද්රව ස්වභාවික වායු (LNG) නිෂ්පාදන මධ්යස්ථානයක් වන රාස් ලැෆාන් (Ras Laffan) පහසුකමට ඉරානය විසින් එල්ල කළ ප්රහාරය ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළ දැඩි කැළඹීමකට ලක් කර ඇත. මෙය ඊශ්රායලය විසින් ඉරානයේ සවුත් පාර්ස් (South Pars) ගෑස් ක්ෂේත්රයට එල්ල කළ ප්රහාරයට ප්රතිචාරයක් ලෙස සිදුවූවකි. මෙම ප්රහාරයෙන් එහි ඇති බලශක්ති සැකසුම් පද්ධති (production trains) 14න් දෙකකට බරපතල හානි සිදුව ඇත. කටාර් බලශක්ති අමාත්යවරයාට අනුව, ඉදිරි වසර පහ තුළ එරට LNG අපනයන ධාරිතාව 17%කින් අඩු වනු ඇති අතර, ඒ හේතුවෙන් වාර්ෂිකව අහිමි වන ආදායම ඩොලර් බිලියන 20කි.
රුසියානු බලශක්තියෙන් ඈත් වී සිටින යුරෝපයට මෙන්ම ජපානය, දකුණු කොරියාව, ඉන්දියාව සහ චීනය වැනි ආසියානු රටවලට මෙය සෘජු තර්ජනයකි. මේ අතර, එක්සත් රාජධානිය (UK), ප්රංශය (France) සහ ජපානය (Japan) වැනි රටවල් ලෝකයේ ප්රධානතම බලශක්ති ප්රවාහන මාර්ගයක් වන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) හරහා ආරක්ෂිත ගමනාගමනය සහතික කිරීම සඳහා මැදිහත් වීමට සූදානම පළ කර ඇත.
“වසර පහක් යනු අලුත්වැඩියාවක් පමණක් නොවේ… එය සම්පූර්ණයෙන්ම නැවත ගොඩනැගීමකි (full rebuild).” – සියාරන් රෝ (Ciaran Roe), HySights ආයතනයේ ප්රධාන වාණිජ නිලධාරී.
ගල්ෆ් කලාපීය රටවලට එල්ල වූ “බියකරු” ප්රහාර
මෙම ගැටුම දැන් ඊශ්රායලය සහ ඉරානය අතර සීමාවෙන් ඔබ්බට ගොස් එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය (UAE), කුවේටය (Kuwait), සෞදි අරාබිය (Saudi Arabia) සහ බහරේනය (Bahrain) දක්වා ව්යාප්ත වී ඇත. කුවේටයේ මිනා අල්-අහමදි (Mina Al-Ahmadi) තෙල් පිරිපහදුවට එල්ල වූ ඩ්රෝන ප්රහාරය හේතුවෙන් එහි ඒකක කිහිපයක් වසා දැමීමට සිදු වූ අතර, බහරේනයේ ගබඩා සංකීර්ණයකට ප්රහාරක කොටස් පතිත වීමෙන් ගින්නක් ද හටගෙන තිබේ.
මධ්යස්ථ හෝ මිත්රශීලී ගල්ෆ් රටවල බලශක්ති යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කිරීම භූදේශපාලනික නිරීක්ෂකයින් බිය වූ “බියකරුම තත්ත්වය” (nightmare scenario) යථාර්ථයක් බවට පත් කර ඇත. මෙමගින් පෙනී යන්නේ කලාපීය බලශක්ති මධ්යස්ථාන දැන් යුධ පිටියේ ප්රධාන ඉලක්ක බවට පත්ව ඇති බවයි.
නෙතන්යාහුගේ ප්රකාශ සහ ඉරානයේ ප්රතිචාරය
ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු (Benjamin Netanyahu) පවසන්නේ ඉරානය “විනාශ වී ඇති” (decimated) බවත්, ඔවුන්ට යුරේනියම් පිරිපහදු කිරීමට හෝ මිසයිල නිෂ්පාදනය කිරීමට තවදුරටත් හැකියාවක් නොමැති බවත්ය. කෙසේ වෙතත්, භූමියේ පවතින තත්ත්වය ඊට වඩා වෙනස්ය. ඊශ්රායලය විසින් ඉරානයේ අගනුවර වන ටෙහෙරානය (Tehran) වෙත ගුවන් ප්රහාර එල්ල කරන අතරතුර, ඉරානය විසින් ජෙරුසලම (Jerusalem) ඉලක්ක කරමින් මිසයිල ප්රහාර එල්ල කර ඇත. ඉරාන විදේශ අමාත්යවරයා අනතුරු අඟවා ඇත්තේ තවදුරටත් ප්රහාර එල්ල වුවහොත් තමන් “ශුන්ය ස්වයං සංයමයකින්” (zero restraint) කටයුතු කරන බවයි.
දේශපාලන ප්රකාශ සහ යුධ පිටියේ යථාර්ථය අතර පැහැදිලි පරතරයක් පවතී. මිසයිල වළක්වා ගැනීමට ආරක්ෂක පද්ධති සමත් වුවද, දිගින් දිගටම එල්ල වන ප්රහාර මඟින් ඉරානයේ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව සහ ප්රහාරක ශක්තිය තවදුරටත් ඉතිරිව පවතින බව සනාථ වේ.
මෙම ගැටුමේ බරපතලම හානිය සිදුව ඇත්තේ සිවිල් වැසියන්ටය. පෙබරවාරි 28 (February 28) වනදා සිට මේ දක්වා ඉරානය තුළ පමණක් පුද්ගලයින් 3,186 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්ව ඇති බව Hrana මානව හිමිකම් සංවිධානය වාර්තා කරයි. උත්සව සමයක වුවද ජනතාවට සිදුව ඇත්තේ බෝම්බ හඬ මැද බංකර් තුළ සැඟවී සිටීමටය.
"මට හිතෙන්නේ නරක හීනයකින් ඇහැරුණා වගේ මේ හැම දෙයක්ම අපේ මතකයෙන් අතුගා දැමිය හැකි නම් කොතරම් හොඳද කියායි." - ඉරාන ජාතික කාන්තාවක වන මීනා (Mina).
දේශපාලන සහ ආර්ථික අර්බුදයන්ට එපිටින් පවතින මෙම ගැඹුරු මානුෂීය ඛේදවාචකය සිවිල් වැසියන්ගේ මානසික සෞඛ්යයට සහ දෛනික ජීවිතයට දිගුකාලීන බලපෑම් එල්ල කරනු ඇත.
මැදපෙරදිග වර්තමාන තත්ත්වය ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළට මෙන්ම ජාත්යන්තර ස්ථාවරත්වයට එල්ල වී ඇති දැවැන්ත තර්ජනයකි. රාස් ලැෆාන් (Ras Laffan) වැනි ප්රධාන බලශක්ති මධ්යස්ථාන ඉලක්ක වීම ලෝක ආර්ථිකයට දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරන අතර, මිලිටරිමය වශයෙන් පාලනය කළ නොහැකි තත්ත්වයකට ගැටුම ව්යාප්ත වෙමින් පවතී.
