කීර් ස්ටාර්මර්: බ්‍රිතාන්‍යයේ ‘දැවැන්තයා’ දේශපාලන අගාධයක අද්දර?

රෂිකා හෙන්නායක මැයි 12 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

2026 මැයි 11 වැනිදා (ඊයේ) ලන්ඩනයේ ‘කොයින් ස්ට්‍රීට්’ (Coin Street) හිදී අගමැති කීර් ස්ටාර්මර් සිය දේශනය පවත්වන විට, ඔහුගේ ස්වරයේ තිබුණේ දැඩි අධිෂ්ඨානයකි. එහෙත් එම අධිෂ්ඨානයට යටින් බිඳ වැටෙමින් පවතින දේශපාලන අධිරාජ්‍යයක බියකරු හෙවණැලි දිස් විය. 2024 වසරේදී වසර 14ක කොන්සර්වේටිව් පාලනය අතුගා දමමින් අතිවිශාල බහුතරයකින් බලයට පත් වූ ස්ටාර්මර්, වසර දෙකක් ගත වීමටත් පෙර සිය දේශපාලන ගමනේ අවසානයට මුහුණ දෙනු ඇතැයි කිසිවෙකුත් නොසිතන්නට ඇත. අද වන විට ඔහු සිටින්නේ පක්ෂය තුළින්ම එල්ල වන දැවැන්ත කුණාටුවකට මැදිව, තමන් විසින්ම නිර්මාණය කරගත් දේශපාලන අගාධයක අද්දරය.

පළාත් පාලන මැතිවරණයේ දරුණු කඩා වැටීම

පසුගියදා පැවැති පළාත් පාලන මැතිවරණය ස්ටාර්මර්ගේ ලේබර් පාලනයට එල්ල කළේ මාරාන්තික ප්‍රහාරයකි. පක්ෂයට හිමිව තිබූ ආසන 1,400කට අධික ප්‍රමාණයක් අහිමි වූ අතර, දශක ගණනාවක් පුරා ලේබර් පක්ෂයේ බලකොටුවක්ව පැවති වේල්සයේ (Wales) බලය ද ගිලිහී ගියේය. මෙහිදී වඩාත්ම අවධානයට ලක්විය යුතු කරුණ වන්නේ, ලේබර් පක්ෂයෙන් ගිලිහුණු ඡන්ද පදනම දක්ෂිණාංශික ‘රිෆෝම්’ (Reform UK) පක්ෂය සහ ‘ග්‍රීන්’ (Green Party) පක්ෂය වෙත ඇදී යාමයි.

විශේෂයෙන්ම, ප්‍රගතිශීලී පොලැන්ස්කි (Polanski) ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ග්‍රීන් පක්ෂය ලැබූ ජයග්‍රහණය ස්ටාර්මර්ට බරපතල පණිවිඩයක් නිකුත් කරයි. ගාසා තීරයේ සිදුවන ජනසංහාරක යුද්ධය සම්බන්ධයෙන් ස්ටාර්මර් අනුගමනය කරන මෘදු පිළිවෙත දැඩි ලෙස විවේචනය කරන පොලැන්ස්කි, ලේබර් පක්ෂයේ සාම්ප්‍රදායික වාමාංශික පදනම තමා වෙත නතු කර ගැනීමට සමත්ව ඇත. මෙය හුදෙක් මැතිවරණ පරාජයක් නොව, ස්ටාර්මර්ගේ දෘෂ්ටිවාදයට එරෙහිව එල්ල වූ ජනතා විරෝධයකි.

බ්‍රිතාන්‍ය ලේබර් පක්ෂයේ ව්‍යවස්ථාවට අනුව, නායකයෙකුට එරෙහිව නිල වශයෙන් අභියෝග කිරීමට (Leadership Challenge) මන්ත්‍රී කණ්ඩායමෙන් සියයට 20ක, එනම් මන්ත්‍රීවරුන් 81 දෙනෙකුගේ අත්සන අවශ්‍ය වේ. වර්තමානය වන විට 80කට අධික මන්ත්‍රීවරුන් පිරිසක් ස්ටාර්මර්ට ඉල්ලා අස්වන ලෙස නිල වශයෙන් දන්වා ඇති අතර, ඔහු දැන් සිටින්නේ එම තීරණාත්මක කඩඉමේ අද්දරය. ඒ සඳහා අවශ්‍ය වන්නේ තවත් එකම එක මන්ත්‍රීවරයෙකුගේ විරෝධය පමණි.

වඩාත් බරපතල තත්ත්වය වන්නේ පක්ෂයේ ‘අභ්‍යන්තර කවය’ හෙවත් කැබිනට් මණ්ඩලය තුළින්ම ද්‍රෝහී වීමේ සේයාවන් මතුවීමයි. ස්වදේශ කටයුතු ලේකම් ශබානා මහමුද් (Shabana Mahmood) විසින් බලය හුවමාරු කිරීමේ ක්‍රියාවලියක් (Transition of power) ආරම්භ කරන ලෙස අගමැතිවරයාට සෘජුවම දන්වා ඇති අතර, විදේශ ලේකම් ඉවෙට් කූපර් (Yvette Cooper) සහ ආරක්ෂක ලේකම් ජෝන් හීලි (John Healey) වැනි ප්‍රබලයින් ද ඔහු කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය බිඳ දමාගෙන ඇති බව පෙනේ. මේ වන විටත් අමාත්‍ය සහායකයින් හය දෙනෙකු සිය ධුරවලින් ඉල්ලා අස්වී හමාරය.

“අගමැතිවරයා සිය සගයන් සමඟ අඛණ්ඩව සාකච්ඡා කරමින් සිටිනවා. තමා කිසිසේත්ම ඉල්ලා අස් නොවන බව ඔහු ඊයේ ඉතා පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කළා.” — ඩැරන් ජෝන්ස්, ප්‍රධාන ලේකම් (Darren Jones)

තමාට එල්ල වන දැඩි විරෝධය හමුවේ වුවද ස්ටාර්මර් සිය ධුරය අතහැරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ ‘රටේ ස්ථාවරත්වය’ ඉදිරියට දමමිනි. කොන්සර්වේටිව් පාලන සමයේ නිතර නිතර නායකයින් වෙනස් වීම නිසා ඇති වූ ‘අවුල් සහගත තත්ත්වය’ (Chaos) දෙසට නැවත රට ගෙන යාමට තමා ඉඩ නොදෙන බව ඔහු පවසයි.

තමා පක්ෂය “විරෝධතා පක්ෂයක සිට පාලක පක්ෂයක්” දක්වා ඔසවා තැබූ බව පවසන ස්ටාර්මර්, රිෆෝම් සහ ග්‍රීන් වැනි පක්ෂ ජනතාවගේ කලකිරීම උපයෝගී කරගෙන දේශපාලන වාසි ලබා ගන්නා බවට චෝදනා කරයි. එහෙත් උත්ප්‍රාසාත්මක කරුණ වන්නේ, ඔහු වළක්වන්නට උත්සාහ කරන එම ‘අවුල් සහගත තත්ත්වය’ මේ වන විටත් ඔහුගේම කැබිනට් මණ්ඩලය තුළ නිර්මාණය වී තිබීමයි.

ජනප්‍රියත්වය කඩා වැටීමට බලපෑ සාධක

ස්ටාර්මර් කෙරෙහි ජනතා විශ්වාසය බිඳ වැටීමට හේතු වූ කරුණු විශ්ලේෂණය කිරීමේදී ප්‍රධාන සාධක තුනක් කැපී පෙනේ:

• ජන පීඩක ආර්ථික තීරණ: දැඩි ජීවන වියදම් අර්බුදයක් මධ්‍යයේ වැඩිහිටියන්ගේ ශීත ඉන්ධන දීමනා (Winter fuel allowance) කපා හැරීම, ඔහුගේ පාලනය කෙරෙහි සාමාන්‍ය ජනතාව දැඩි ලෙස කුපිත කිරීමට හේතු විය.
• ගාසා තීරය සහ සදාචාරාත්මක පසුබෑම: ගාසා තීරයේ ඊශ්‍රායල ක්‍රියාකලාපය සම්බන්ධයෙන් ලේබර් පක්ෂය අනුගමනය කළ ප්‍රතිපත්තිය පක්ෂයේ සාම්ප්‍රදායික සහ ප්‍රගතිශීලී ඡන්ද පදනම බිඳ දැමීමට සමත් විය.
• පීටර් මැන්ඩෙල්සන් ස්කෑන්ඩලය: ඇමරිකානු තානාපති පීටර් මැන්ඩෙල්සන් සහ ලිංගික අපරාධකරුවෙකු වූ ජෙෆ්රි එප්ස්ටයින් අතර පැවති සබඳතා හෙළිවීම, ස්ටාර්මර් පාලනයට කිසිදා මැකිය නොහැකි කළු පැල්ලමක් එක් කළේය.

ස්ටාර්මර් ඉවත් වුවහොත් නායකත්වය සඳහා වෙස් ස්ට්‍රීටිං (Wes Streeting) සහ ඇන්ජෙලා රේනර් (Angela Rayner) ගේ නම් යෝජනා වී ඇතත්, ඔවුන්ට ද බාධක රැසකි. ඇන්ජෙලා රේනර් 2025 දී ඇගේ බදු ගැටලුවක් හේතුවෙන් ඉල්ලා අස්වීමට සිදුවීම ඇයගේ නායකත්ව සිහිනයට විශාල තර්ජනයක් වී ඇත.

මෙහි ඇති වඩාත්ම උත්ප්‍රාසාත්මක කරුණ වන්නේ මැන්චෙස්ටර් නගරාධිපති ඇන්ඩි බර්නම් (Andy Burnham) සම්බන්ධ තත්ත්වයයි. ජනමත විමසුම්වලට අනුව වඩාත්ම ජනප්‍රිය විකල්පය ඔහු වුවද, ඔහුට පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු වීමට තිබූ අවස්ථාව මීට පෙර ස්ටාර්මර් ඇතුළු පිරිස විසින් සිතාමතාම වළක්වනු ලැබීය. ස්ටාර්මර් සිය බලය තහවුරු කර ගැනීමට එදා ගත් එම තීරණය අද ඔහුටම පාරාවළල්ලක් වී ඇත. රේනර් පවා පවසන්නේ බර්නම්ව වැළැක්වීම ලේබර් පක්ෂය කළ ඓතිහාසික “වැරැද්දක්” බවයි. ඔහු විසින්ම අතීතයේදී ගනු ලැබූ එම තීරණ දැන් ඔහුව දඩයම් කරමින් පවතී.