රෂිකා හෙන්නායක මැයි 19 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
2026 මැයි මාසය ලෝක දේශපාලනයේතීරණාත්මක කාලපරිච්ඡේදයක් ලෙස ඉතිහාසයට එක්වනු ඇත. පසුගිය වසරේ ඔක්තෝබර් මාසයේ දකුණු කොරියාවේදී පැවති සාකච්ඡාවලින් අනතුරුව, ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සහ චීන නායක ෂී ජින්පින් අතර බීජිං නුවරදී පැවති ද්විපාර්ශ්වික සාකච්ඡා වටය අවසන් වී දින කිහිපයක් ගතවන්නටත් පෙර, ව්ලැඩිමීර් පුටින්ගේ චීන සංචාරය ආරම්භ විය. ට්‍රම්ප් සහ ෂී අතර පැවති හමුව උණුසුම් වචනවලට පමණක් සීමා වෙමින් කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI), තායිවානය හෝ ඉරානය සමඟ පවතින ගැටලු සම්බන්ධයෙන් ස්ථිර එකඟතාවකට පැමිණීමට අපොහොසත් වූ පසුබිමක, පුටින්ගේ මෙම සම්ප්‍රාප්තිය ලෝක දේශපාලනයේ නව සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරයි.
මෙම ලිපියෙන් රුසියාව සහ චීනය අතර ගොඩනැගෙමින් පවතින මෙම “උපායමාර්ගික අක්ෂය” (Strategic Axis) ලෝක දේශපාලනයට බලපාන ආකාරය පිළිබඳ ගැඹුරු විශ්ලේෂණයක් ඉදිරිපත් කෙරේ.
බටහිර සම්බාධක හමුවේ රුසියාව හුදකලා කිරීමට ගත් උත්සාහයන් හමුවේ චීනය රුසියාවේ ප්‍රධානතම ආර්ථික ජීවනාලිය බවට පත්ව තිබේ. Mercator Institute for China Studies ආයතනයේ දත්තයන්ට අනුව, 2020 සිට 2024 දක්වා කාලය තුළ රුසියාව සහ චීනය අතර ද්විපාර්ශ්වික වෙළඳාම ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 245 දක්වා දෙගුණයකට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකින් ඉහළ ගොස් ඇත. රුසියාව සිය තෙල්, ස්වාභාවික වායු සහ ගල්අඟුරු වැනි බලශක්ති සම්පත් චීනයට ලබා දෙන අතර, ඒ වෙනුවට චීනයෙන් යන්ත්‍රෝපකරණ, වාහන සහ විදුලි උපකරණ වැනි නිෂ්පාදිත භාණ්ඩ රුසියාවට ගලා එයි. මෙය හුදු වෙළඳාමක් පමණක් නොව, බටහිර ආර්ථික පීඩනය හමුවේ දෙරටම එක්ව ගොඩනගාගත් ආරක්ෂක වළල්ලකි.
ට්‍රම්ප්ට පසු පුටින්: චීනයේ ස්වාධීන විදේශ ප්‍රතිපත්තිය
ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සමඟ පැවති සාකච්ඡාවලින් පසු වහාම පුටින්ව පිළිගැනීම හරහා චීනය ලෝකයට ලබා දෙන්නේ ප්‍රබල රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික පණිවිඩයකි. ඕස්ට්‍රේලියාවේ UNSW හි ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්ය ඇලෙක්සැන්ඩර් කොරොලෙව් පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙම සංචාරය හරහා චීනය තමන්ගේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය අනෙක් රටවල රුචිකත්වයන් මත හැඩගැසෙන්නේ නැති බව ප්‍රකාශ කර සිටියි. ට්‍රම්ප් සමඟ පැවති සාකච්ඡා කිසිදු ස්ථිර එකඟතාවයකින් තොරව අවසන් වීමත්, රුසියාව සමඟ පවතින සබඳතාවය පෙර නොවූ විරූ මට්ටමකට (Unprecedented level) වර්ධනය වීමත් හරහා පෙනී යන්නේ, බටහිර බලපෑම් නොතකා රුසියාව සමඟ ඇති උපායමාර්ගික සමීපත්වය චීනයට ඉතා තීරණාත්මක බවයි.
මෙම සංචාරය රුසියාව සහ චීනය අතර පවතින "හොඳ අසල්වැසි සබඳතා සහ මිත්‍රශීලී සහයෝගීතාව පිළිබඳ ගිවිසුමේ" (Treaty of Good-Neighbourliness and Friendly Cooperation) 25 වැනි සංවත්සරයට සමගාමීව සංවිධානය වූවකි. මෙහිදී පුටින් විසින් කරන ලද ප්‍රකාශයක් දේශපාලන ලෝකයේ දැඩි කතාබහට ලක්විය:
“මෙම ආත්මය තුළම මොස්කව් සහ බීජිං ජාත්‍යන්තර නීතිය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තියේ මූලධර්ම ඒවායේ සම්පූර්ණත්වයෙන් ආරක්ෂා කිරීමට උත්සාහයන් සම්බන්ධීකරණය කරයි.”
කෙසේ වෙතත්, 2022 වසරේදී රුසියාව විසින් යුක්රේනය ආක්‍රමණය කිරීම ජාත්‍යන්තර නීතියේ බරපතල උල්ලංඝනයක් ලෙස ලෝකයම හඳුනාගෙන ඇති පසුබිමක, පුටින්ගේ මෙම ප්‍රකාශය පරස්පර විරෝධී බව විචාරකයෝ පවසති. මෙම ප්‍රකාශය හරහා ඔහු උත්සාහ කරන්නේ බටහිර රටවල් විසින් පවත්වාගෙන යන ජාත්‍යන්තර පිළිවෙළට එරෙහිව නව සදාචාරාත්මක පදනමක් ගොඩනැගීමටයි.
රුසියානු සහ චීන සබඳතාවය ලෝකයට "ස්ථාවර බලවේගයක්" බව පුටින් අවධාරණය කරයි. විශේෂයෙන්ම එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ශැංහයි සහයෝගිතා සංවිධානය (SCO) සහ BRICS වැනි බහුපාර්ශ්වික වේදිකා හරහා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ගෝලීය ආධිපත්‍යයට (Dominance) අභියෝග කිරීම මෙම සන්ධානයේ ප්‍රධාන අරමුණකි. ස්වෛරීභාවය සහ ජාතික සමගිය ආරක්ෂා කිරීම වැනි මූලික කරුණුවලදී දෙරට අතර පවතින එකඟතාවය, බටහිර මතයට යටත් නොවන නව ලෝක පිළිවෙළක පෙරනිමිත්තකි. රුසියාවට මෙය බටහිර පීඩනය හමුවේ තමන් තවමත් හුදකලා වී නොමැති බව පෙන්වීමට ලැබුණු අවස්ථාවක් වන අතර, චීනයට මෙය සිය උපායමාර්ගික බලය තහවුරු කරන ප්‍රබල කුළුණකි.
ව්ලැඩිමීර් පුටින්ගේ මෙම දෙදින සංචාරය රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික හමුවකට එහා ගිය, ලෝක බල තුලනය උඩුයටිකුරු කරන සිදුවීමකි. මෙය රුසියාවට සිය ආර්ථිකය පවත්වාගෙන යාමට අවශ්‍ය “ආර්ථික ජීවනාලිය” සපයන අතරම, චීනය සිය විදේශ ප්‍රතිපත්තිය තුළ පවතින ස්වාධීනත්වය ලොවටම ප්‍රදර්ශනය කළ අවස්ථාවකි. මීට දශක දෙකහමාරකට පෙර අත්සන් කරන ලද මිත්‍රත්ව ගිවිසුම අද වන විට ලෝකයේ ප්‍රබලම උපායමාර්ගික සන්ධානයක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත.
