රෂිකා හෙන්නායක ජූලි 12, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

2026 ලෝක කුසලානයේ ආර්ජන්ටිනාව සහ ස්විට්සර්ලන්තය අතර පැවති අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයේ තීරණාත්මක තරඟය දක්ෂතා ප්‍රදර්ශනය කළ අවස්ථාවක් පමණක් නොව, නවීන පාපන්දු නීති සහ තාක්ෂණය ක්‍රීඩාවට බලපාන ආකාරය මැනවින් පෙන්නුම් කළ අවස්ථාවක් ද විය. මෙම තරඟයේදී ක්‍රීඩා ලෝලීන් මවිතයට පත් කරමින් සිදු වූ “වැරදි අනන්‍යතාවය” මත පදනම් වූ එම සුවිශේෂී රතු කාඩ්පත් සිදුවීම, පාපන්දු ඉතිහාසයේ මීළඟ පරිච්ඡේදය ලියන සුවිශේෂී හැරවුම් ලක්ෂයක් ලෙස සටහන් වේ.

VAR ඉතිහාසයේ පළමු “වැරදි අනන්‍යතාවය”

කැන්සාස් සිටි (Kansas City) ක්‍රීඩාංගණයේ පැවති මෙම තීරණාත්මක තරඟයේ 72 වන මිනිත්තුවේදී ඓතිහාසික සිදුවීමක් වාර්තා විය. ඒ, ස්විට්සර්ලන්තයේ 29 හැවිරිදි ඉදිරිපෙළ ක්‍රීඩක බ්‍රීල් එම්බෝලෝ (Breel Embolo), VAR (Video Assistant Referee) සමාලෝචනයකින් පසු “වැරදි අනන්‍යතාවය” මත පදනම්ව පිටියෙන් ඉවත් කළ පළමු ක්‍රීඩකයා බවට පත්වීමයි. මූලාශ්‍ර පවසන පරිදි, ක්‍රීඩාවේ පවතින “පැහැදිලි සහ ප්‍රත්‍යක්ෂ වැරදි” (Clear and obvious errors) නිවැරදි කිරීම සඳහා තාක්ෂණය භාවිතා කිරීමේදී එම්බෝලෝගේ මෙම සිදුවීම සුවිශේෂී උදාහරණයක් බවට පත්විය.

තරඟයේ 71 වන මිනිත්තුවේදී, ආර්ජන්ටිනාවේ ලියන්ඩ්‍රෝ පාරේඩස් (Leandro Paredes) විසින් එම්බෝලෝ හට සිදුකළ බව කියන වැරැද්දක් වෙනුවෙන් මුලින්ම පාරේඩස් හට කහ කාඩ්පතක් පෙන්වන ලදී. කෙසේ වෙතත්, ක්‍රීඩාව යළි ආරම්භ වුවද, දුරස්ථ ස්ථානයක සිට ක්‍රියාත්මක වන VAR කණ්ඩායම විසින් මෙම තීරණය සමාලෝචනය කිරීමට පෘතුගාල ජාතික විනිසුරු ජොආඕ පේද්‍රෝ සිල්වා පින්හයිරෝ (Joao Pedro Silva Pinheiro) හට උපදෙස් දෙන ලදී.

විනිසුරුවරයා රූපරාමු නැවත පරීක්ෂා කිරීමේදී හෙළි වූයේ සැබවින්ම වරද සිදුකර ඇත්තේ පාරේඩස් නොව එම්බෝලෝ බවයි. එම්බෝලෝ විසින් ‘ඩයිව්’ (Dive) කිරීමක් හෙවත් ව්‍යාජ ලෙස ඇද වැටීමක් (Simulation) සිදු කර ඇති බව තහවුරු විය. ඒ අනුව විනිසුරුවරයා පාරේඩස්ගේ කහ කාඩ්පත අවලංගු කර, එය සැබෑ වරදකරු වූ එම්බෝලෝ වෙත යොමු කළේය. එම්බෝලෝ හට ඒ වන විටත් එක් කහ කාඩ්පතක් ලැබී තිබූ බැවින්, මෙය දෙවන කහ කාඩ්පත ලෙස සලකා ඔහුට රතු කාඩ්පතක් නිකුත් කර පිටියෙන් ඉවත් කිරීමට පින්හයිරෝ තීරණය කළේය.

“එම්බෝලෝ කඳුළු පිරුණු දෑසින් සහ තම කණ්ඩායමේ සගයන්ගේ අස්වැසිලි මැද පිටියෙන් ඉවත්ව ගියේ සැබෑ ශෝකාන්තයක් ලෙසිනි. මෙම තීරණය සම්බන්ධයෙන් ස්විට්සර්ලන්ත කණ්ඩායම දැඩි විරෝධයක් පළ කළ ද, මධ්‍යස්ථ නිරීක්ෂකයින් සියල්ලෝම විනිසුරුගේ තීරණය සාධාරණ බව පිළිගත්හ.”

“වැරදි අනන්‍යතාවය” (Mistaken Identity) යනු කුමක්ද?

පාපන්දු නීති රීති පාලනය කරන ජාත්‍යන්තර ආයතනය වන IFAB (International Football Association Board) මගින් “වැරදි අනන්‍යතාවය” යන්න අර්ථ දක්වයි. තාක්ෂණික ලේඛනයකට අනුව, මෙය “තරඟයේ ගමන් මග වෙනස් කරන” (match-changing) වැරැද්දකි. සාමාන්‍යයෙන් මෙය සිදු වන්නේ එකම කණ්ඩායමේ ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනෙකු අතර වරදකරු හඳුනා ගැනීමට විනිසුරු අපොහොසත් වූ විටය.

නමුත් මෙම අවස්ථාවේ පවතින සුවිශේෂීත්වය වන්නේ, ප්‍රතිවිරුද්ධ කණ්ඩායමේ ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනෙකු (ආරක්ෂකයා සහ ප්‍රහාරකයා) අතර සිදු වූ වරදකරු මාරු වීම නිවැරදි කිරීමට VAR මැදිහත් වීමයි. මෙය VAR ප්‍රොටෝකෝලය යටතේ “පැහැදිලි සහ ප්‍රත්‍යක්ෂ වැරදි” නිවැරදි කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ඉතා ඉහළ මට්ටමකින් ක්‍රියාත්මක වූ අවස්ථාවකි.

එක් කාඩ්පතකින් වෙනස් වූ තරඟයක ඉරණම

මෙම රතු කාඩ්පත නිකුත් කරන අවස්ථාව වන විට තරඟය 1-1 ලෙස සම තත්ත්වයේ පැවති අතර අවසන් වීමට තිබුණේ මිනිත්තු 20කටත් වඩා අඩු කාලයකි. ස්විට්සර්ලන්තයේ ප්‍රධාන ප්‍රති-ප්‍රහාරක අවිය වූ එම්බෝලෝ අහිමි වීම ඔවුන්ට මාරාන්තික පහරක් විය.

සාමාන්‍ය කාලය අවසන් වන තෙක් 1-1 ලෙස ලකුණු පුවරුව රැක ගැනීමට ඔවුන් සමත් වුවද, දස දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් ලෙස අමතර කාලයේදී (Extra time) ආර්ජන්ටිනාවේ පීඩනය දරා ගැනීමට ඔවුන්ට නොහැකි විය. එක් ක්‍රීඩකයෙකු අඩුවීම නිසා ඇති වූ ශාරීරික තෙහෙට්ටුව සහ ප්‍රහාරක ශක්තිය අඩුවීම හේතුවෙන් ස්විට්සර්ලන්තය අමතර කාලයේදී ගෝල දෙකක් ලබා දෙමින් පරාජයට පත් විය. එක් ව්‍යාජ රංගනයක් (Diving) සමස්ත කණ්ඩායමක වසර හතරක ලෝක කුසලාන සිහිනය බොඳ කර දැමූ ආකාරය මෙයින් මනාව පැහැදිලි වේ.

තාක්ෂණය (VAR) ක්‍රීඩාවට එක්වීම හරහා මානුෂීය වැරදි අවම කර යුක්තිය සහ සාධාරණත්වය ඉටු කිරීමට විශාල පිටුවහලක් ලැබී ඇත. ආර්ජන්ටිනා-ස්විට්සර්ලන්ත තරඟයේ මෙම සිදුවීම, ක්‍රීඩාවේ පවතින විනිවිදභාවය සහ “වැරදි අනන්‍යතාවය” වැනි සංකීර්ණ නීතිමය තත්ත්වයන් නිවැරදි කිරීමට තාක්ෂණයට ඇති හැකියාව පිළිබඳ කදිම නිදසුනකි.