රෂිකා හෙන්නායක සැප්තැම්බර් 13, කොළඹ LNW :
යේමනය වසර ගණනාවක් පුරා ඇදී යන දරුණු ගැටුම් හේතුවෙන් ලොව අතිශය කර්කශ මානුෂීය අර්බුදයක ගොදුරක් බවට පත්ව තිබේ. මෑතකදී හටගත් යුදමය තත්ත්වයන්ගේ දරුණු ව්‍යාප්තිය හමුවේ, දහස් සංඛ්‍යාත ජනතාවකට සිය උන්හිටිතැන් අතහැර ආරක්‍ෂිත ඉම සොයා පලා යාමට සිදුව ඇත. විශේෂයෙන්ම, යේමනය සහ අප්‍රිකානු වෙරළ තීරය වෙන් කරන, පටු වුවද අතිශය භයානක බබ් අල්-මැන්ඩෙබ් (Bab al-Mandeb) සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා සිදු කෙරෙන මෙම සංක්‍රමණය ජීවිතයත් මරණයත් අතර කෙරෙන ඔට්ටු ඇල්ලීමකි. බලාපොරොත්තුව සහ බිය එකට මුසු වූ මෙම මිනිස් ප්‍රවාහය, භූ-දේශපාලනික බල අරගලයක සැබෑ මානුෂීය වන්දිය ලොවට හඬගා කියයි.
ජිබුටි රාජ්‍යයේ ආර්ථික හා මුදල් අමාත්‍ය ඉල්යාස් මූසා දවාලේ (Ilyas Moussa Dawaleh) විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද දත්තවලට අනුව, තත්ත්වය වේගයෙන් බරපතල වෙමින් පවතී. අර්බුදයේ වර්ධනය පෙන්නුම් කරමින් පසුගිය සිකුරාදා (2026 සැප්තැම්බර් 11) ප්‍රකාශ වූයේ, බබ් අල්-මැන්ඩෙබ් සමුද්‍ර සන්ධිය තරණය කරමින් සිටියදී ඉන්ධන අවසන් වීම නිසා මුහුදේ අතරමං වූ කාන්තාවන් සහ ළමුන් ඇතුළු පුද්ගලයින් 500 දෙනෙකු බේරා ගැනීමට සිදුවූ බවයි. එහෙත් එය ආරම්භය පමණක් විය. ඊට පසුගෙවුණු පැය 24 තුළ, එනම් සෙනසුරාදා වන විට, තවත් යේමන වැසියන් 1,400ක් පමණ පෙර නොවූ විරූ ලෙස ජිබුටි වෙරළට ළඟා වී ඇත.
මෙම දැවැන්ත සරණාගත ප්‍රවාහයට සෘජුවම බලපෑවේ හූති සටන්කාමීන් විසින් පසුගිය බ්‍රහස්පතින්දා උපායමාර්ගිකව වැදගත් මොඛා වරාය නගරය අත්පත් කර ගැනීමයි. හූති සටන්කාමීන් බබ් අල්-මැන්ඩෙබ් සමුද්‍ර සන්ධිය මත සිය ගෙල සිර කිරීමක් බඳු වූ ග්‍රහණය දැඩි කරමින් සිටිති. මෙම වේගවත් හමුදා ක්‍රියාමාර්ග හමුවේ සාමාන්‍ය ජනතාව දැඩි භීතියට පත්ව ඇති අතර, මක්බානා , ජබල් හබාෂි සහ අල්-මාෆර් වැනි ප්‍රදේශවල සම්පූර්ණ ගම්මාන මුළුමනින්ම පාළු වී ගොස් තිබේ. දේශපාලන බල අරගලයක උපායමාර්ගික ඉලක්ක සපුරා ගැනීමේදී, සාමාන්‍ය වැසියන්ගේ ජීවන අවකාශය සහ ආරක්ෂාව මුළුමනින්ම බිලි දී ඇති බව මෙයින් පැහැදිලි වේ.
යේමන අර්බුදයේ ඇති වඩාත්ම උත්ප්‍රාසාත්මක සහ සංවේදී තත්ත්වය වන්නේ බබ් අල්-මැන්ඩෙබ් සමුද්‍ර සන්ධිය මරණයේ දොරටුවක් ලෙස ක්‍රියා කරන ආකාරයයි. මෙම මුහුදු මාර්ගය අද වන විට දෙපසටම ගලා යන සරණාගත ප්‍රවාහයකින් සමන්විතය. එක් පසෙකින් යේමන වැසියන් යුද්ධයෙන් බේරීමට ජිබුටි වෙත පලා එන අතර, අනෙක් පසින් අප්‍රිකානු සංක්‍රමණිකයන් යුද්ධය පවතින යේමනය හරහා ගල්ෆ් රටවලට යාමට උත්සාහ කරති. යේමන වෙරළට කිලෝමීටර් 20ක් තරම් කෙටි දුරකින් පිහිටි ජිබුටි රාජ්‍යයේ ඕබොක් (Obock) නගරය මෙම සංක්‍රමණ ක්‍රියාවලියේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව තිබේ. එකම මුහුදු මාර්ගයක එක් පිරිසක් යුද්ධයෙන් පලා යන විට තවත් පිරිසක් යුද්ධය මැදින් තම සිහින කරා යාමට උත්සාහ කිරීම කලාපීය අර්බුදයේ ඇති සංකීර්ණ ඛේදවාචකය මැනවින් නිරූපණය කරයි.
නැවත නැවතත් අවතැන් වන ජීවිත
ජාත්‍යන්තර සංක්‍රමණික සංවිධානයේ (IOM) දත්තවලට අනුව, පසුගිය සතියේ සටන් දරුණු වීමත් සමඟ යේමනය තුළ පුද්ගලයින් 46,000කට වැඩි පිරිසක් අභ්‍යන්තරව අවතැන් වී (Internally Displaced) ඇත. මේ පිළිබඳව අදහස් දක්වන IOM හි අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ඇමී පෝප් (Amy Pope) පෙන්වා දෙන්නේ බොහෝ පවුල්වලට මෙම අත්දැකීම අලුත් දෙයක් නොවන බවයි.
"පවුල් මෙම ගැටුම හමුවේ දෙවන හෝ තෙවන වරටත් පලා යාමට බලකෙරී ඇති අතර, ඔවුන් සතුව කිසිවක් ඉතිරිව නැත."
භූගෝලීය වශයෙන් කුඩා රාජ්‍යයක් වුවද, ජිබුටිය දශක ගණනාවක සිට කලාපීය අසරණයින්ට සෙවණ සපයන ප්‍රධානතම මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. 2026 මාර්තු මාසයේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සරණාගත ඒජන්සියේ දත්තවලට අනුව, ජිබුටි රාජ්‍යය තුළ ලියාපදිංචි වී ඇති සරණාගතයින් සංඛ්‍යාව 36,000කට අධිකය. මොවුන් ප්‍රධාන වශයෙන් සෝමාලියාව, එතියෝපියාව සහ යේමනය යන රටවලින් පැමිණි අය වෙති. වර්තමානයේ පවතින හදිසි සරණාගත ප්‍රවාහය ජිබුටි රාජ්‍යයේ සීමිත සම්පත් මත දැඩි පීඩනයක් එල්ල කරමින් තිබුණද, එම රාජ්‍යය තවමත් මානුෂීයත්වයේ අවසාන බලාපොරොත්තුව ලෙස පවතී.
