සටහන : සශිකලා මධුෂාණී
සිනමා ගීත රචනා කලාව තුළ සුභාවිත ගීත රචනා සම්ප්රදායක් වර්ධනය කිරීමෙහි ලා දායක වූ ගීත රචකයෙකු ලෙස පමණක් නොව පුවත්පත් කලාවේදියෙකු, තිර රචකයෙකු, දෙබස් රචකයෙකු, කතා රචකයෙකු සහ සිනමා අධ්යක්ෂවරයෙකු ලෙසද සිංහල කලා ක්ෂේත්රයේ සුවිශේෂී සලකුණක් තැබූ නිර්මාණකරුවෙකු වූ ධර්මසිරි ගමගේ මහතාගේ 22වන ගුණානුස්මරණය අද(19) දිනට යෙදී තිබේ.
1939 ඔක්තෝබර් 4 වැනිදා උපන් ධර්මසිරි ගමගේ මහතාගේ කලා ගමන ආරම්භ වන්නේ පුවත්පත් කලාවෙනි.
1960 සිට 1977 දක්වා වසර 17ක් “ලංකාදීප” කර්තෘ මණ්ඩලයේ සේවය කළ ඔහු, පුවත්පත් පිටුවේ වචනයට තිබූ බලය ඉතා ඉක්මනින්ම සිනමාවේ සහ ගීතයේ භාෂාවක් බවට පත් කළේය.
ඒ නිසා ඔහුගේ ජීවිතය දෙස බලන විට හමුවන්නේ කලාකරුවෙකුගේ ජීවිත කතාවක් පමණක් නොවේ. වචනය කලා මාධ්ය කිහිපයකට පරිවර්තනය කළ මිනිසෙකුගේ ගමනකි.
ඔහුගේ පෑන පුවත්පත් පිටුවක නතර වූයේ නැත. එය පසුව ගීයක් විය. අනතුරුව කතාවක් විය. තිරනාටකයක් විය. එමෙන්ම සිනමා රූපයක් විය.
ඒ නිසා ධර්මසිරි ගමගේගේ නිර්මාණ ජීවිතය යනු එක් කලා මාධ්යයක කතාවක් නොවේ. එය වචනයක් විවිධ කලා මාධ්ය බවට පත් කළ නිර්මාණකරුවෙකුගේ කතාවකි.
සිනමා ගීතයේ හැරවුම් ලක්ෂ්යයක්
ධර්මසිරි ගමගේගේ සිනමා ගීත ගමනට වැදගත් දොරටුවක් විවර වන්නේ 1962දීය.
සිනමා ජනකතාකරුවෙකු වූ කේ. ඒ. ඩබ්ලිව්. පෙරේරාගේ අතදීමෙන් “සැනසුම කොතැනද” චිත්රපටයට ගීත රචනා කිරීමට ඔහුට අවස්ථාව ලැබෙයි. එය ඔහුගේ පෞද්ගලික නිර්මාණ ජීවිතයේ හැරවුමක් පමණක් නොව, සිනමා ගීතය තුළ ඔහුගේ අනන්යතාව සනිටුහන් කළ අවස්ථාවක්ද විය.
එතෙක් පැවති ගීත රචනා රටාවන් අතරට ඔහු ගෙන ආවේ කාව්යමය බවක්, සරල සුන්දරත්වයක් සහ මිනිස් හැඟීම්වලට සමීප භාෂාවකි. “සැනසුම කොතැනද” චිත්රපටයේ හරුන් ලන්ත්රා සහ ඇන්ජලින් ගුණතිලකගේ හඬින් ඇසුණු “සුළං කුරුල්ලෝ…” එයට කදිම නිදසුනකි.
එය චිත්රපටයක ගීතයක් වුවද, චිත්රපටය ඉක්මවා රසික මතකයේ ස්වාධීන ජීවිතයක් ගොඩනගා ගත් නිර්මාණයකි.
එම ගීතය තුළින් ඔහු පෙන්වා දුන්නේ සිනමා ගීතයකට කතාවේ හිස්තැනක් පිරවීමෙන් ඔබ්බට ගොස්, තමන්ගේම කාව්යමය ලෝකයක් නිර්මාණය කළ හැකි බවය.
ධර්මසිරි ගමගේගේ ගීත ලෝකයේ විශේෂත්වය වන්නේ ඔහු එකම ආකාරයේ ගීත ලියූ රචකයෙකු නොවීමය. ඔහු ප්රේමය ඔහු ලියන්නේ එක් භාෂාවකිනි.
වියෝව තවත් භාෂාවකිනි. මව් සෙනෙහස වෙනත් සංවේදීත්වයකිනි. ගැමි ජීවිතය වෙනත් රූපකයකිනි. ආධ්යාත්මික හැඟීම තවත් ගැඹුරු භාෂාවකිනි.
ඒ නිසා “ආදරයේ රන් විමනේ” සිට “රෑන ගිරා ජෝඩුවයි” දක්වාත්, “රන් පොකුණෙන් දිය නාගෙන එන්නේ” සිට “කුඩා ගමේ මද්දහනේ අව් රස්නේ නිවා” දක්වාත්, ඔහුගේ පද රචනා තුළ විවිධ ජීවන අත්දැකීම් හමුවෙයි.
“නිවන් පුරට මග පෙන්වන පහන් වැටක් සේ” වැනි පද හරහා ඔහුගේ ආධ්යාත්මික සංවේදීතාවද හඳුනාගත හැකිය. එය ධර්මසිරි ගමගේගේ විශේෂත්වයයි.
ඔහු ගීතයකට පද ලිව්වේ වචනවලට තාලයක් ලබාදීමට පමණක් නොව, හැඟීමකට රූපයක් ලබාදීමටය.
“හුලවාලි” චිත්රපටයේ “කුඩා ගමේ මද්දහනේ” ගීතය ඒ නිර්මාණශීලීත්වයේ විශිෂ්ට නිදසුනකි. වික්ටර් රත්නායකගේ සංගීතයෙන් සහ සුනිල් එදිරිසිංහගේ හඬින් ජීවය ලැබූ එම ගීතය තුළ ප්රේමය පමණක් නොව, ගමක පරිසරයද ජීවත් වෙයි.
මද්දහනේ උණුසුම අපට දැනෙයි. ගමේ නිහඬ බව අපට ඇසෙයි. ප්රේමයේ මෘදු බවත්, වියෝවේ සංවේදී බවත් ඒ අතරින් මතු වෙයි.
මේ අවස්තාව එය පද රචනයකින් පරිසරයක් නිර්මාණය කළ හැකි ආකාරය පෙන්වන නිදසුනකි.
පණ්ඩිත් ඩබ්ලිව්. ඩී. අමරදේවයන් සහ විශාරද නන්දා මාලිනීගේ හඬින් ගැයුණු “රෑන ගිරා ජෝඩුවයි” වැනි ගීත ඔහුගේ සරල, මතක හිටින පද රචනා ශෛලිය තවත් පැත්තකින් පෙන්වයි.
ඔහුගේ පදවල තිබූ සරලත්වය කිසිසේත්ම සරල අදහසක් නොවීය.
සරල වචන කිහිපයකින් ගැඹුරු හැඟීමක් ඉතිරි කිරීම ඔහුගේ නිර්මාණ ශිල්පයේ විශේෂ හැකියාවක් විය.
ධර්මසිරි ගමගේගේ නම සමඟ සදාකාලිකව බැඳුණු නිර්මාණයක් වන්නේ “අම්මාවරුනේ” ය. එය චිත්රපටයකින් ඔබ්බට ගිය ගීයක් විය.
1982දී ඔහු කතාව, දෙබස් සහ තිරනාටකය රචනා කර අධ්යක්ෂණය කළ “යස ඉසුරු” චිත්රපටය වෙනුවෙන් ඔහු මෙම ගීතය රචනා කළේය.
විශාරද නන්දා මාලිනීගේ හඬින් ගැයුණු එම ගීතය එක් චිත්රපටයකට සීමා වූයේ නැත.
එය මව් සෙනෙහස පිළිබඳ සමාජ මතකයේ කොටසක් බවට පත්විය. මෙවැනි ගීතයක් ලිවීමට අවශ්ය වන්නේ පද රචනා හැකියාව පමණක් නොවේ. මිනිස් හදවත කියවීමේ හැකියාවයි. ධර්මසිරි ගමගේ සතු වූයේ එම හැකියාවයි.
1986දී “පූජා” චිත්රපටය හරහා ඔහු අධ්යක්ෂවරයෙකු ලෙස යළි සිනමාවට පැමිණියේය.
පිය සෙනෙහස කේන්ද්ර කරගත් එම නිර්මාණය තුළ ඔහුම රචනා කළ “බුදුබව ලබනා පියවරු වෙසෙනා, පූජා වේවා…” ගීතයද විශේෂ මතකයක් බවට පත්විය.
“අම්මාවරුනේ” මව්වරුන් වෙනුවෙන් ලියූ උපහාරයක් නම්,
“පූජා වේවා” පියවරුන් වෙනුවෙන් කළ උපහාරයකි.
මෙවැනි නිර්මාණ දෙකම එකට තැබූ විට ධර්මසිරි ගමගේගේ කලා ලෝකයේ මූලික හරය පැහැදිලි වේ.
සිනමා ගීතයෙන් තිර රචනයට
ධර්මසිරි ගමගේගේ සිනමා දායකත්වය ගීත රචනයෙන් පමණක් මැනිය නොහැකිය. ඔහු කතාව ලිව්වේය. දෙබස් ලිව්වේය. තිරනාටක ලිව්වේය. අවසානයේ ඒ කතාව තිරයට ගෙන ආවේද ඔහුමය.
1976දී සත්ය සිදුවීමක් ඇසුරින් ඔහු රචනා කළ “සිරිපාල සහ රන්මැණිකා” තිරනාටකය ඒ හැකියාවේ වැදගත් නිදසුනකි.
අමරනාත් ජයතිලක අධ්යක්ෂණය කළ එම චිත්රපටය 1977 නවදිල්ලි අන්තර්ජාතික චිත්රපට උළෙලේදී ශ්රී ලංකාව නියෝජනය කළේය.
ඒ නිර්මාණය තුළින් ඔහු ගීතයකට වඩා විශාල පරාසයක කතාවක් හැසිරවිය හැකි තිර රචකයෙකු බව පෙන්වා දුන්නේය.
ගාමිණී ෆොන්සේකාගේ කතා සංකල්පයකට අනුව ධර්මසිරි ගමගේ රචනා කළ “සරුංගලය”ද ඔහුගේ තිර රචනා හැකියාව හඳුනාගත හැකි තවත් නිර්මාණයකි.
ජනවාර්ගික අර්බුදය වැනි සමාජීය සංවේදී පසුබිමක් කේන්ද්ර කරගනිමින් කතාවක් ගොඩනැගීමෙන් ඔහුගේ පෑනට තිබූ සමාජ සංවේදීතාව පැහැදිලි වේ.
ගීතයක් තුළ මිනිසෙකුගේ හැඟීමක් කියූ ඔහු, තිරනාටකයක් තුළ සමාජයක ගැටුමක් කියන්නටද සමත් විය.
චිත්රපට 250කට වැඩි ගණනක්
“රෑන ගිරව්”, “මීමැස්සෝ”, “හරි මග”, “මනමාලයෝ”, “පුංචි බබා”, “පූජිතයෝ”, “හුලවාලි”, “සමනළ කුමරියෝ”, “හන්තානේ කතාව”, “දුලීකා”, “නාරිලතා”, “ආදරවන්තයෝ”, “හිඟන කොල්ලා”, “ජනක සහ මංජු”, “වසන්තේ දවසක්” ඇතුළු චිත්රපට 250කට වැඩි ගණනකට ඔහු ගීත රචනා කළ බව සඳහන් වේ.
එම දැවැන්ත සංඛ්යාවට වඩා වැදගත් වන්නේ ඒ ගීතවලින් කොපමණ ප්රමාණයක් අදත් මිනිසුන්ගේ මතකයේ ජීවත් වන්නේද යන්නයි.
“මාගේ පුතුට මල් යහන සදන්නේ”,
“ආදර පූජාසනේ”,
“ආදර මල් පවනේ”,
“සිහින නෙළුම් මල ජීවිත පොකුණේ”,
“සුවඳක් දැනේවී හදෙහී”,
“මහගිරි අරණේ”,
“චන්දන ඇල්ලෙන් නාලා”,
“මට ආසයි හිනැහෙන්න මුළු ජීවිතේ”,
“ආදර නිල් දැසේ”
වැනි ගීත ඔහුගේ පද රචනා ලෝකයේ විවිධ හැඩතල පෙන්වන තවත් නිදසුන් කිහිපයක් පමණි.
මේ ගීත අතරින් සමහරක් ප්රේමය ගැන කතා කරයි.
සමහරක් මව් සෙනෙහස ගැන කියයි.
සමහරක් ගැමි ජීවිතය ගැන කියයි.
තවත් සමහරක් මිනිසාගේ අභ්යන්තර හැඟීම් ස්පර්ශ කරයි.
ඒ නිසා ධර්මසිරි ගමගේගේ ගීත සමුදාය යනු ගීත ගණනක එකතුවක් නොව, එක් යුගයක මිනිස් හැඟීම්වල සංගීතමය ලේඛනයකි.
පුවත්පත් පිටුවෙන් පරපුරක් දක්වා
ඔහුගේ නිර්මාණ ජීවිතයේ වටිනාම පරිච්ඡේදයක් වන්නේ තමන්ගෙන් පසු එන පරපුර ගැන ඔහු දැක්වූ අවධානයයි.
පුවත්පත් කලාවේදියෙකු ලෙස ඔහු තමන්ට ලැබුණු අවකාශය තමන්ගේ නිර්මාණ සඳහා පමණක් භාවිත නොකළ මෙම යුග පුරුෂයා නවකයන්ට ඉඩ දුන්නේය.
ඔහු නව හඬවල් හඳුනාගත්තේය. නිර්මාණශීලී තරුණයන්ට අවස්ථා ලබා දුන්නේය. “පහන් වැට” ඒ මාධ්ය මෙහෙවර සිහිපත් කරන සංකේතයකි.
පහන් වැටක වටිනාකම එක පහන් දැල්ලක ආලෝකය තුළ පමණක් නැත. එක් පහන් දැල්ලකින් තවත් පහන් දැල්වීම තුළය. ධර්මසිරි ගමගේගේ මාධ්ය ජීවිතයද එවැනි ආලෝකයක් විය.
එහෙත් ඔහුගේ නිර්මාණවලට වයස අවුරුදු 22ක් නැත.
ඒවා ඇසෙන සෑම පරපුරකම නැවත උපදියි. එතැනදී අපට තේරෙන්නේ කලාකරුවෙකුගේ සැබෑ ජීවිතය ඔහු ජීවත් වූ කාලය නොවන බවය.
ඔහුගේ ගීත තවමත් ගැයෙයි. ඔහුගේ සිනමා නිර්මාණ තවමත් මතකයේ තිබේ. ඔහුගේ තිර රචනා තවමත් සිංහල සිනමාවේ එක් යුගයක් සිහිපත් කරයි. ඔහුගේ පුවත්පත් මෙහෙවර තවත් පරපුරක් ගැන කතා කරයි.
ඒ නිසා ධර්මසිරි ගමගේ යනු අතීතයේ නමක් නොවේ. ඒ නිසාම ධර්මසිරි ගමගේ නම් වූ කලාකරුවාගේ ගුණානුස්මරණය යනු මියගිය මිනිසෙකු සිහි කිරීමක් පමණක් නොවේ.
හොඳ නිර්මාණයකට මරණයක් නැති බව සිහි කිරීමකි.
කාලය ඔහුගේ හඬ නිහඬ කළද, ඔහුගේ පද නිහඬ කිරීමට කාලයට කිසිදා නොහැකි විය—ඒ නිසා ධර්මසිරි ගමගේ යනු අපෙන් සමුගත් කලාකරුවෙකු නොව, ඔහුගේ නිර්මාණ හරහා අදත් හෙටත් ජීවත් වන අමරණීය නාමයකි.
2004 සැප්තැම්බර් 19 වැනිදා නිහඬ වූ ඒ සොඳුරු නිර්මාණකරුවාට, ඔහුගේ 22 වැනි ගුණානුස්මරණ දිනයේදී ගෞරවාන්විත උපහාරයක් වේවා යැයි පතමු !
