රෂිකා හෙන්නායක නොවැම්බර් 13, කොළඹ LNW:
රුපියල් බිලියන 461.49ක අහිමි වූ රාජ්‍ය ආදායම: මුදල් අමාත්‍යාංශ වාර්තාවෙන් හෙළිවන බදු සහනවල ඇතුළාන්තය
ඕනෑම රටක රාජ්‍ය මූල්‍ය කළමනාකරණයේදී රාජ්‍ය ආදායම තර කරගැනීමත්, ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් දිරිගැන්වීම උදෙසා මහජනතාවට සහ ව්‍යාපාරික අංශයට බදු සහන ලබාදීමත් අතර පවතින්නේ ඉතා සංකීර්ණ මෙන්ම සියුම් සමබරතාවයකි. බදු නිදහස් කිරීම් මගින් යම් අංශවලට ක්ෂණික සහනයක් හෝ ආයෝජන උත්තේජනයක් ලැබුණද, ඉන් රාජ්‍ය මූල්‍ය අවකාශයට එල්ල වන අහිතකර බලපෑම සුළුපටු නැත.
මුදල්, ක්‍රමසම්පාදන සහ ආර්ථික සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය මගින් නිකුත් කරන ලද නවතම වාර්තාවකට අනුව, 2026 වසරේ පළමු මාස හය තුළ පමණක් ලබාදී ඇති නොයෙකුත් බදු සහන හේතුවෙන් රජයට අහිමි වී ඇති සමස්ත ආදායම රුපියල් බිලියන සිය ගණනක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. මෙම ලිපියෙන් අප අවධානය යොමු කරන්නේ අදාළ වාර්තාවෙන් අනාවරණය වන, ශ්‍රී ලංකාවේ බදු පදනම සහ රාජ්‍ය ආදායම් පිළිබඳ වඩාත්ම අවධානයට ලක්විය යුතු ප්‍රධාන කරුණු 5 පිළිබඳවයි.
බිලියන 461.49ක දැවැන්ත හිඩැස: වක්‍ර බදු සහනවල ප්‍රධාන බලපෑම
2026 වසරේ පළමු මාස හය තුළ ලබාදී ඇති බදු සහන සහ බදු නිදහස් කිරීම් හේතුවෙන් ප්‍රධාන වක්‍ර බදු වර්ග හතරකට අදාළව රජයට අහිමි වී ඇති බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇති සමස්ත ආදායම රුපියල් බිලියන 461.49කි.
මෙම දැවැන්ත ආදායම් හිඩැස කෙරෙහි මූලිකවම බලපා ඇත්තේ රටේ පරිභෝජන මට්ටම හා සෘජුව සම්බන්ධ වන ප්‍රධාන වක්‍ර බදු ද්විත්වයයි:
- එකතු කළ අගය මත බද්ද (VAT): ලබාදී ඇති සහන හේතුවෙන් අහිමි වී ඇති ආදායම රුපියල් බිලියන 242.95ක් තරම් ඉහළ අගයක් ගනී.
- සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බද්ද (SSCL): අදාළ අර්ධය තුළ අහිමි වූ ආදායම රුපියල් බිලියන 135.27ක් ලෙස සටහන් වේ.
රාජ්‍ය මූල්‍ය අවකාශය හමුවේ එල්ල වූ දැවැන්තම පහර: 2026 පළමු අර්ධයේදී රජයට අහිමි වූ සමස්ත වක්‍ර බදු ආදායමෙන් 82%කටත් වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් එකතු කළ අගය මත බද්ද (VAT) සහ සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බද්ද (SSCL) යන ප්‍රධාන පරිභෝජන බදු සහන ද්විත්වය මගින් නිර්මාණය වී තිබීම විශේෂත්වයකි.
පුද්ගල ආදායම් බදු සහනවල 246.8%ක පිම්ම
සෘජු බදු අංශය දෙස බලන විට, සංස්ථාපිත සහ පුද්ගල ආදායම් බදු සහන හේතුවෙන් අහිමි වන ආදායමේ ශීඝ්‍ර වර්ධනයක් නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.
- පුද්ගල ආදායම් බද්ද: 2023/24 තක්සේරු වර්ෂයේදී රුපියල් බිලියන 10.46ක් වූ අහිමි වූ ආදායම, 2024/25 තක්සේරු වර්ෂයේදී රුපියල් බිලියන 36.28ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. මෙය සියයට 246.8ක කැපී පෙනෙන දැවැන්ත වර්ධනයකි.
- සංස්ථාපිත ආදායම් බද්ද: 2023/24 තක්සේරු වර්ෂයේදී රුපියල් බිලියන 119.29ක් වූ ආදායම් අහිමිවීම, 2024/25 තක්සේරු වර්ෂයේදී රුපියල් බිලියන 186.07ක් දක්වා සියයට 26කින් ඉහළ ගොස් තිබේ.
මෙම දත්ත මගින් තහවුරු වන්නේ සංස්ථාපිත ක්ෂේත්‍රයට ලබාදෙන බදු සහන ඉහළ මට්ටමක පවතිද්දී, පුද්ගල ආදායම් බදු සහන සීමාවන් පුළුල් වීම හේතුවෙන් සෘජු බදු පදනම මගින් භාණ්ඩාගාරයට ලැබීමට තිබූ ආදායම කෙටි කාලයක් තුළ සැලකිය යුතු ලෙස අඩුවී ඇති බවයි.
දේශීය වාහන එකලස් කිරීම සහ 99.8%ක නිෂ්පාදන බදු සහනය
නිෂ්පාදන බදු (විශේෂ විධිවිධාන) අංශයේ දත්ත පරිශීලනයේදී අතිශය ඉහළ කේන්ද්‍රගතවීමක් සහිත සහන රටාවක් හඳුනාගත හැකිය.
- 2026 වසරේ පළමු මාස හය තුළ නිෂ්පාදන (විශේෂ විධිවිධාන) බදු සහන හේතුවෙන් අහිමි වූ සමස්ත ආදායම රුපියල් බිලියන 9.02කි.
- මෙයින් රුපියල් මිලියන 9,005ක්ම අහිමි වී ඇත්තේ දේශීයව එකලස් කරන ලද වාහන සඳහා ලබාදී ඇති බදු නිදහස් කිරීම් හේතුවෙනි.
- මෙම අගය, අදාළ කාලසීමාව තුළ නිෂ්පාදන (විශේෂ විධිවිධාන) බද්දෙන් අහිමි වූ සමස්ත ආදායමෙන් සියයට 99.8ක් තරම් අතිදැවැන්ත ප්‍රතිශතයකි.
මෙමගින් පෙනී යන්නේ නිෂ්පාදන බදු සහනවල මූල්‍ය ප්‍රතිලාභය වෙනත් කිසිදු කර්මාන්තයකට නොලැබෙන තරම් ඉහළ අනුපාතයකින් එක් සුවිශේෂී කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රයක් වෙත පමණක් ගලනය වී ඇති බවයි.
රේගු බදු සහන සහ 19(අ) වගන්තිය
ආනයන වෙළඳාමට අදාළව රේගු ආනයන බදු සහන මගින් සිදුවූ ආදායම් අහිමිවීම රුපියල් බිලියන 74.25ක් ලෙස මුදල් අමාත්‍යාංශය සටහන් කර ඇත.
- මෙම රේගු ආනයන බදු අහිමිවීමෙන් සියයට 89.8ක්ම සිදුව ඇත්තේ රේගු ආඥාපනතේ 19(අ) වගන්තිය යටතේ ලබා දී ඇති සහන මගිනි.
- අදාළ ව්‍යවස්ථාපිත ප්‍රතිපාදන මගින් සාමාන්‍ය කාර්යයන් මෙන්ම විශේෂ ව්‍යාපෘති උදෙසා වෙන් වෙන් වශයෙන් බදු නිදහස් කිරීම් සහ සහන සැලසීම සිදුකර ඇති බව වාර්තාවේ දැක්වේ.
විශේෂ ව්‍යාපෘති සඳහා ලබාදෙන මෙම පූර්ණ හෝ අර්ධ බදු නිදහස් කිරීම්, රාජ්‍ය ආදායම් එකතු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය කෙරෙහි කෙතරම් සෘජු බලපෑමක් එල්ල කරන්නේද යන්න මෙම දත්ත මගින් පැහැදිලි වේ.
මෙවැනි බදු සහන ලබාදීම මගින් රජය අපේක්ෂා කරන නිශ්චිත ආර්ථික ප්‍රතිඵල පවතින බව මුදල් අමාත්‍යාංශය පෙන්වා දෙයි. ආයෝජන ප්‍රවර්ධනය, අපනයන සංවර්ධනය, සමස්ත ආර්ථික වර්ධනය උත්තේජනය කිරීම සහ සමාජ ආරක්ෂණය සලසා දීම ඊට ඇතුළත් ප්‍රධාන ප්‍රතිපත්තිමය අරමුණු වේ.
කෙසේ වෙතත්, මෙම සහනවලින් රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරයට සිදුවන කෙටි කාලීන සහ දිගු කාලීන මූල්‍යමය පාඩුව පිළිබඳව අමාත්‍යාංශය විසින් අතිශය තීරණාත්මක පූර්වාපර සංසන්දනයක් සිදුකර ඇත.
“එවැනි සහන ලබාදීම හේතුවෙන් රජයට ලැබිය හැකි බදු ආදායම අඩුවීමක් හෝ කල්දැමීමක් සිදුවන බැවින් ඒවායේ රාජ්‍ය මූල්‍ය බලපෑම සහ ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රතිලාභ අඛණ්ඩව ඇගයීම වැදගත් වේ.”
බදු සහන යනු එක් අතකින් ආයෝජන සහ කර්මාන්ත දිරිගැන්වීමටත්, සමාජීය වශයෙන් අතිශය සංවේදී කාණ්ඩ ආරක්ෂා කිරීමටත් භාවිත කළ හැකි ඵලදායී ප්‍රතිපත්තිමය මෙවලමකි. එහෙත් අනෙක් අතින්, පදම් නොවූ බදු සහන ලබාදීම මගින් රාජ්‍ය මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය අවදානමකට ලක්වන අතර, රටේ සමස්ත බදු පදනමද පටු වේ.
