රෂිකා හෙන්නායක නොවැම්බර් 19, කොළඹ LNW:
අන්තර්ජාතික අධිකරණ ක්ෂේත්රයේ සහ ගෝලීය මානව හිමිකම් ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරමින්, එක්සත් ජාතීන්ගේ ඉහළම අධිකරණ ආයතනය වන අන්තර්ජාතික අධිකරණය (International Court of Justice – ICJ) ම්යාන්මාරයට එරෙහිව සුවිශේෂී ඓතිහාසික තීන්දුවක් ප්රකාශයට පත් කර තිබේ.
වසර ගණනාවක් පුරා පැවැති ජාත්යන්තර සංවාද, පරීක්ෂණ සහ රාජ්ය මට්ටමේ නිල ප්රතික්ෂේප කිරීම් හමුවේ වුවද, රාඛයින් (Rakhine) ප්රාන්තයේ වෙසෙන රෝහින්ග්යා ජනගහනයට එරෙහිව ජනසංහාරයක් සිදු කිරීම මගින් ම්යාන්මාරය ජනසංහාර වැළැක්වීම සඳහා වන අන්තර්ජාතික සම්මුතීන් සහ නීතිමය වගකීම් බරපතල ලෙස උල්ලංඝනය කර ඇති බව අධිකරණය විසින් මෙසේ නිල වශයෙන් තීන්දු කරන ලදී.
මෙම තීන්දුව එක් රාජ්යයකට එරෙහිව එළඹි නීතිමය නිගමනයක් පමණක් නෙවේ; එය අන්තර්ජාතික මානව හිමිකම් නීතිය, රාජ්යයන්ගේ වගවීම සහ අනාගත යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්රියාවලිය කෙරෙහි ප්රබල බලපෑමක් එල්ල කරන අතිශය තීරණාත්මක පූර්වාදර්ශයකි.
අන්තර්ජාතික අධිකරණයේ විනිසුරුවරුන් 15 දෙනෙකුගෙන් යුත් විනිසුරු මඬුල්ල, ඡන්ද 9ට 6ක් ලෙස වැඩිඡන්දයෙන් තීන්දු කළේ ම්යාන්මාරය රෝහින්ග්යා ජනතාවට එරෙහිව ජනසංහාරයක් සිදු කර ඇති බවයි. ඊට අමතරව, ජනසංහාරය වැළැක්වීමට අසමත් වීම, සිදුවූ අමානුෂික ක්රියා පරීක්ෂා නොකිරීම සහ වගකිවයුත්තන්ට දඬුවම් නොදීම ඇතුළු තවත් නිශ්චිත අන්තර්ජාතික සම්මුති උල්ලංඝනය කිරීම් ගණනාවක් සම්බන්ධයෙන්ද ම්යාන්මාර රජය වගකිව යුතු බව අධිකරණය වැඩිඡන්දයෙන් තීරණය කළේය.

මෙම තීන්දුවේ ප්රධානතම නීතිමය හරය වන්නේ ම්යාන්මාර ආරක්ෂක අංශවල ක්රියාකලාපය පැහැදිලි කළ හැකි එකම සාධාරණ නීතිමය නිගමනය වන්නේ රෝහින්ග්යා ජනගහනයෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් විනාශ කිරීමේ “ජනසංහාරක චේතනාව” (genocidal intent) පැවැති බව අධිකරණය විසින් නිල වශයෙන් තහවුරු කිරීමයි.
අධිකරණයේ සභාපති විනිසුරු යුජි ඉවාසාවා (Judge Yuji Iwasawa) අධිකරණ තීන්දුව ප්රකාශයට පත් කරමින් මෙසේ සඳහන් කළේය:
“ඉදිරිපත් කරන ලද සියලු සාක්ෂි එකට ගෙන බලන කල, අධිකරණයේ මතය වන්නේ ම්යාන්මාරයේ ක්රියාකලාපය පැහැදිලි කළ හැකි එකම සාධාරණ නිගමනය වන්නේ උතුරු රාඛයින් ප්රාන්තයේ… රෝහින්ග්යා ජනගහනයෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් විනාශ කිරීමේ චේතනාවයි.”
අන්තර්ජාතික නීතිය තුළ යම් සිදුවීමක් “ජනසංහාරයක්” (genocide) ලෙස නීත්යානුකූලව තහවුරු කිරීමට ඇති ඉහළම සහ සංකීර්ණම නීතිමය බාධකය වන්නේ මෙම “ජනසංහාරක චේතනාව” (genocidal intent) සාක්ෂි සහිතව ඔප්පු කිරීමයි. එම ක්ෂේත්රයේ පවතින නීතිමය බාධක ජය ගනිමින් විනිසුරුවන් 9-6ක් ලෙස ලබා දුන් මෙම තීන්දුව, අනාගත අන්තර්ජාතික මානව හිමිකම් නඩුකරයන් සඳහා මෙන්ම රාජ්ය වගවීම තහවුරු කිරීම සඳහාද විප්ලවීය පූර්වාදර්ශයක් සපයයි.
ම්යාන්මාර රජය සහ හමුදාව විසින් දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ගෙන ගිය මතවාදී ප්රචාරයන් මුළුමනින්ම එකහෙළා ප්රතික්ෂේප කරමින්, රෝහින්ග්යා ජනතාව යනු තමන්ගේම වූ භාෂාවක්, සංස්කෘතියක් සහ ස්වයං-අනන්යතාවයක් හිමි වෙනස්ම ජාතික හා ජනවාර්ගික කණ්ඩායමක් (distinct ethnic group) ලෙස අන්තර්ජාතික අධිකරණය විසින් නීත්යානුකූලව පිළිගන්නා ලදී.
මෙම නීතිමය වර්ගීකරණය අතිශය තීරණාත්මක වන්නේ, 1948 ජනසංහාර සම්මුතිය (Genocide Convention) ඇතුළු අන්තර්ජාතික නීති රාමුව යටතේ රෝහින්ග්යා ජනතාව “ආරක්ෂිත කණ්ඩායමක්” (protected group) ලෙස නීතිමය සුදුසුකම් ලබන බැවිනි. රෝහින්ග්යා යන්න තනි ජනසමූහයක් ලෙස පිළිගැනීම ප්රතික්ෂේප කරමින්, ඔවුන් නීති විරෝධී සංක්රමණිකයන් ලෙස හෙළා දැකීමට ම්යාන්මාර පාලකයින් දැරූ උත්සාහය අධිකරණ තීන්දුව හමුවේ පරාජයට පත් විය.
හමුදා මෙහෙයුම්වල බිහිසුණු ස්වභාවය සහ හිංසනය
අධිකරණය හමුවේ තහවුරු වූ සාක්ෂි සහ වාර්තාවලට අනුව, ම්යාන්මාර රාජ්ය ආරක්ෂක බලකායන් විසින් දහස් සංඛ්යාත රෝහින්ග්යා සිවිල් වැසියන් ඝාතනය කර ඇති අතර, ක්රමානුකූලව සිදුකළ ලිංගික හිංසනයන් සහ ළමුන්ට එරෙහිව අතිශය දරුණු ප්රචණ්ඩ ක්රියා සිදු කර ඇත. හමුදා ප්රහාර හමුවේ සිය ජීවිත බේරා ගැනීම සඳහා පලා යාමට උත්සාහ කළ අසරණ රෝහින්ග්යා ජනතාව ඉලක්ක කර ගනිමින් පවා ප්රහාර එල්ල කර තිබේ.
මෙම බිහිසුණු ප්රහාර සහ මනුෂ්යත්වයට එරෙහි හිංසනය පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් සභාපති විනිසුරු ඉවාසාවා මෙසේ ප්රකාශ කළේය:
“2017 වසරේ සිදු කරන ලද ශෝධන මෙහෙයුම් (clearance operations) මගින් මෙම ආරක්ෂිත කණ්ඩායමේ සැලකිය යුතු සංඛ්යාවකට දැඩි ශාරීරික හා මානසික හානියක් සිදු කර ඇති බවට අධිකරණය සම්පූර්ණයෙන්ම තහවුරු කරගෙන ඇත.”
රජයේ වගකීම, වගවීම පැහැර හැරීම සහ සාක්ෂි සැඟවීම
මෙම නඩුවේදී රෝහින්ග්යා නොවන සිවිල් වැසියන් විසින් සිදුකරන ලද හිංසනයන් සම්බන්ධයෙන් රජයේ වගකීම පිළිබඳව අධිකරණය ඉතා නිරවුල් නීතිමය විග්රහයක් ඉදිරිපත් කළේය. සිවිල් වැසියන්ගේ ඇතැම් හිංසන ක්රියා සෘජුවම රාජ්යයේ නියෝග මත සිදු වූ ඒවා ලෙස සැලකිය නොහැකි වුවද, රෝහින්ග්යා නොවන අනෙකුත් සිවිල් කණ්ඩායම් විසින් සිදුකරන ලද අමානුෂික ප්රහාර වැළැක්වීමට රජය හෝ ආරක්ෂක අංශ කිසිදු අර්ථවත් ක්රියාමාර්ගයක් ගෙන නොමැත. ඒ වෙනුවට රාජ්ය යාන්ත්රණය සිදුකර ඇත්තේ ජාතිවාදී හා ආගමික ගිනිසිළුවලට තවදුරටත් පිදුරු දමමින් ජනවාර්ගික අසමගිය ඇති කිරීමයි.
එපමණක් නොව, සිදුවූ බව කියන බිහිසුණු හිංසනයන් සම්බන්ධයෙන් අපක්ෂපාතී හෝ සැබෑ අභ්යන්තර පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට ම්යාන්මාරය අපොහොසත් වීම අධිකරණයේ දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක් විය. ම්යාන්මාරය විසින් සාක්ෂි සහ සාක්ෂිකරුවන්ට ප්රවේශ වීමට ඉඩ නොදීම, ස්වාධීන පරීක්ෂකයන්ට බාධා කිරීම සහ ඉල්ලූ තොරතුරු ලබා දීම ප්රතික්ෂේප කිරීම හේතුවෙන්, ම්යාන්මාරය තුළ පමණක් පැවැති තීරණාත්මක තොරතුරු වෙත ප්රවේශ වීමට අධිකරණයට ඉඩ නොලැබුණු බව විනිසුරු ඉවාසාවා වැඩිදුරටත් අවධාරණය කළේය.

මෙම ඓතිහාසික නඩුකරයට පදනම් වූයේ 2017 වසරේ ම්යාන්මාරයේ රාඛයින් ප්රාන්තය තුළ ක්රියාත්මක වූ බිහිසුණු හමුදා මෙහෙයුම්ය. 2017 අගෝස්තු මාසයේදී මුස්ලිම් සන්නද්ධ කණ්ඩායමක් විසින් පොලිස් සහ හමුදා මුරපොළවල් කිහිපයකට එල්ල කළ ප්රහාරයකින් පසුව, ම්යාන්මාර හමුදාව විසින් දැවැන්ත “ශෝධන මෙහෙයුමක්” ආරම්භ කරන ලදී. එක්සත් ජාතීන්ගේ සත්ය ගවේෂණ මෙහෙයුම් වාර්තාවලට අනුව මෙම හමුදා මෙහෙයුම්වලින් පුද්ගලයින් 10,000කට ආසන්න සංඛ්යාවක් ඝාතනය වූ අතර, 700,000කට අධික පිරිසක් බංග්ලාදේශයට පලා ගියහ. ඔවුන් අදටත් ජීවත් වන්නේ ලොව විශාලතම සරණාගත කඳවුර තුළයි.
ජනසංහාර සම්මුතිය යටතේ පවතින සර්වභෞමික වගකීම් (erga omnes partes) පදනම් කරගනිමින්, 2019 වසරේදී ගැම්බියාව (The Gambia) විසින් හේග් නුවර ICJ අධිකරණය හමුවේ මෙම නඩුව ගොනු කරන ලදී. ගිනි තැබීම්, සමූහ දූෂණ සහ ඝාතන ඇතුළත් ක්රමානුකූල මෙහෙයුම් මගින් රෝහින්ග්යා සුළුතරය විනාශ කිරීමට උත්සාහ කළ බවට ගැම්බියාව චෝදනා කළේය. එකල ම්යාන්මාරයේ සිවිල් නායිකාව වූ අවුන් සාන් සු කී (Aung San Suu Kyi) පෞද්ගලිකවම හේග් නුවර අධිකරණය හමුවට පැමිණ චෝදනා “අසම්පූර්ණ සහ අසත්ය” ලෙස හඳුන්වමින් සිය රාජ්යය වෙනුවෙන් පෙනී සිටි අතර, ම්යාන්මාර හමුදාව තර්ක කළේ එය නීත්යානුකූල ත්රස්ත මර්දන මෙහෙයුමක් පමණක් බවයි.
කෙසේ වෙතත්, නීතිමය වගවීම තහවුරු කරමින් ICJ අධිකරණය විසින් ම්යාන්මාර රාජ්යයට අනිවාර්යයෙන් ඉටු කළ යුතු නියෝග කිහිපයක් නිකුත් කර ඇත:
- හානිපූර්ණය සහ වන්දි ගෙවීම් (Reparations): අමානුෂික ප්රහාරවලින් විපතට පත් වින්දිතයින්ට හෝ ඔවුන්ගේ පවුල්වලට සුදුසු පරිදි හානිපූර්ණය සහ වන්දි ලබා දීමට පියවර ගැනීම.
- සුරක්ෂිතව නැවත පැමිණීම (Safe Return): බංග්ලාදේශයේ සරණාගතයින් ලෙස සිටින රෝහින්ග්යා ජනතාවට තම මව්බිමට සුරක්ෂිතව සහ ගෞරවාන්විතව නැවත පැමිණීමට පහසුකම් සැලසීම.
- නීතිමය පරීක්ෂණ සහ දඬුවම් (Investigation & Prosecution): ජනසංහාරයට සහ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම්වලට වගකිව යුතු හමුදා සහ ආරක්ෂක අංශ සාමාජිකයින්ට එරෙහිව ස්වාධීන පරීක්ෂණ පවත්වා ඔවුන්ට එරෙහිව නීතිය ක්රියාත්මක කිරීම.
අන්තර්ජාතික අධිකරණය විසින් ලබා දුන් මෙම තීන්දුව, ගෝලීය මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම සහ රාජ්යයන්ගේ බලප්රතික්රියා හමුවේ අසරණ වන සුළුතර ජනගහනයන් වෙනුවෙන් ලබා ගත් දැවැන්ත සාධාරණීකරණයකි. කෙසේ වෙතත්, හමුදා පාලනයක් සහ සිවිල් යුද්ධයක් පවතින ම්යාන්මාරය තුළ මෙම අධිකරණ තීන්දුව ප්රායෝගිකව ක්රියාත්මක කරවීම සහ අසරණ වී සිටින ලක්ෂ සංඛ්යාත සරණාගතයින් නැවත පදිංචි කරවීම තවමත් හමුවේ ඇති ප්රබලතම අභියෝගයන් වේ.


