රෂිකා හෙන්නායක අප්රේල් 30 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් කැනඩාව ඇමරිකාවේ “51 වන ප්රාන්තය” බවට පත් කරන බවට කළ තර්ජනය සහ පැනවූ වෙළඳ බදු (tariffs) හමුවේ, උතුරු ඇමරිකානු කලාපයේ භූ-දේශපාලනික සිතියම උඩුයටිකුරු විය.
කැනඩාව සිය පැවැත්ම පිළිබඳ බරපතල අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටි එවැනි අවස්ථාවක බලයට පත් වූ මාර්ක් කානි (Mark Carney), සිය පළමු වසර තුළ කැනඩාවේ විදේශ ප්රතිපත්තිය සහ ආර්ථික මූලෝපාය නව මාවතකට යොමු කිරීමට සමත් විය.
දශක ගණනාවක් තිස්සේ කැනඩාව ක්රියා කළේ ඇමරිකාවේ භූ-දේශපාලනික උපායමාර්ග සමඟ "සමාන්තරව" (lockstep) ගමන් කරන සමීපතම හවුල්කරුවා ලෙසය. කැනඩාවේ සමස්ත අපනයනවලින් 80%ක්ම ඇමරිකානු වෙළඳපොළ මත යැපීම, ට්රම්ප් පාලනය යටතේ එරටට ඇති විශාලතම දුර්වලතාවය බවට පත් විය. මාර්ක් කානි බලයට පත්වීමෙන් පසු ඇමරිකාව සමඟ කඩිනම් ගිවිසුම්වලට එළඹීමට කලබල නොවී, "ශක්තිමත් සහ ස්ථාවර" (strong and resolute) පිළිවෙතක් අනුගමනය කළේය. මෙය හුදු මුරණ්ඩුකමක් නොව, ඇමරිකාව මත ඇති අසීමිත යැපීම අවම කිරීමේ "භූ-දේශපාලනික තුලනයක" ආරම්භයයි.
“මෙම ජනාධිපතිවරයාගේ (ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ) පොරොන්දු කිසිදු වටිනාකමක් නැති ඒවා වන අතර, අභ්යන්තර විවේචන හමුවේ වුවද ස්ථාවරව සහ ශක්තිමත්ව නැගී සිටීම කානිගේ පළමු වසරේ විශාලතම රාජ්යතාන්ත්රික ජයග්රහණයයි.” – බ්රෙට් හවුස් (Brett House), ටොරොන්ටෝ විශ්වවිද්යාලයේ ජ්යෙෂ්ඨ පර්යේෂක.
කානි සිය ජනවාරි ඩාවෝස් (Davos) දේශනයේදී පැහැදිලි කළ පරිදි, ලෝක පිළිවෙළේ පවතින “පිපිරීම” හමුවේ කැනඩාව වැනි “මධ්යම බලවතුන්” (Middle Powers) උපායමාර්ගිකව නැගී සිටිය යුතුය. හිටපු අග්රාමාත්ය ජස්ටින් ටෘඩෝගේ පාලන සමයේදී, කැනේඩියානු බලධාරීන් විසින් Huawei නිලධාරිනියක අත්අඩංගුවට ගැනීම සහ ඉන්දියාව සමඟ ඇති වූ මතභේද නිසා එම රටවල් දෙක සමඟම සබඳතා අඩපණ වී තිබුණි.
කානි මෙම තත්ත්වය සමනය කිරීමට ප්රායෝගික පියවර ගත්තේය. ඔහු ඉන්දීය අගමැති නරේන්ද්ර මෝදිට කැනඩාවේ G7 සමුළුවට සහභාගී වන ලෙස ආරාධනා කරමින් සබඳතා "යළි පණ ගැන්වීමට" (reset) කටයුතු කළේය. චීනය සමඟ ද නව වෙළඳ එකඟතා ඇති කරගත් ඔහු, ඇමරිකාව මත වූ යැපීම විවිධාංගීකරණය (diversification) කිරීමට සමත් විය.
ප්රායෝගිකවාදී මැදිහත්කරුවෙකු ලෙස කානිගේ නැගීම
මාර්ක් කානි තමා හඳුන්වා ගන්නේ “මධ්යස්ථවාදියෙකු” (centrist) ලෙසය. ඔහු මානව හිමිකම් හෝ දේශපාලන මැදිහත්වීම් පිළිබඳ වාද විවාදවලට කාලය වැය කරනවා වෙනුවට, ලෝකය පවතින සැබෑ ස්වභාවයෙන්ම භාරගෙන ආර්ථික ප්රතිලාභ උකහා ගන්නා “ප්රායෝගිකවාදියෙකු” (pragmatist) ලෙස කටයුතු කරයි. විදේශීය හවුල්කරුවන් සමඟ ගනුදෙනු කිරීමේදී මානව හිමිකම් හෝ දේශපාලන ඇඟිලි ගැසීම් වැනි “අවාසිදායක තත්ත්වයන් නොතකා හැරීම” සම්බන්ධයෙන් ඔහුට විවේචන එල්ල වුවද, කැනේඩියානු ජනතාව එය වැළඳගෙන ඇති බව පෙනේ. 2026 මාර්තු Ipsos සමීක්ෂණයට අනුව, ඔහුගේ ජනප්රියත්වය 58% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත්තේ එබැවිනි.
දේශීය යටිතල පහසුකම් සහ පවතින අභියෝග
වෙළඳාම විවිධාංගීකරණය කිරීමේ උපායමාර්ගයේ කොටසක් ලෙස, කානි කැනඩාව තුළ දේශීය යටිතල පහසුකම් දියුණු කිරීමට දැඩි වෙහෙසක් දරයි. ඒ සඳහා ෆෙඩරල් බාධක ඉවත් කිරීමට සහ මහා පරිමාණ ව්යාපෘති වේගවත් කිරීමට (fast-track) ඔහු පියවර ගෙන ඇත.
කෙසේ වෙතත්, මෙම වේගවත් සංවර්ධනය අභියෝගවලින් තොර නොවේ. විශේෂයෙන්ම යටිතල පහසුකම් ඉදි කිරීමේදී දේශීය ආදිවාසී ප්රජාවන් (Indigenous communities) සමඟ පවත්වන සාකච්ඡා සහ උපදේශන ක්රියාවලිය මෙමගින් අඩපණ විය හැකි බවට විවේචන එල්ල වී තිබේ. මෙය කානිගේ දෙවන වසරේදී මුහුණ දීමට සිදු වන ප්රධානතම දේශීය අර්බුදය විය හැකිය.
කානිගේ පළමු වසරේ සාර්ථකත්වය සැබෑ පරීක්ෂාවකට ලක් වන්නේ 2026 ජූලි 1 වනදා ආරම්භ වන USMCA (ඇමරිකා-කැනඩා-මෙක්සිකෝ වෙළඳ ගිවිසුම) සමාලෝචනයේදීය. කැනඩාවේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ තීන්දුව ඇත්තේ මෙතැනය.
මෙහි ඇති ප්රධානතම ගැටුම්කාරී කරුණ වන්නේ, කැනඩාව සිය “බාහිර වෙළඳ බදු” (external tariffs) ඇමරිකානු බදු ප්රතිපත්තියට අනුකූලව සකස් කළ යුතු බවට ඇමරිකාව කරන බලපෑමයි. කැනඩාව මේ වන විටත් චීනය සමඟ විද්යුත් මෝටර් රථ සහ කෘෂිකාර්මික ගිවිසුම්වලට එළඹ ඇති බැවින්, ඇමරිකාවේ මෙම ඉල්ලීමට එකඟ වීම කානිගේ ස්වාධීන විදේශ ප්රතිපත්තියට දැඩි පහරක් වනු ඇත.
