රෂිකා හෙන්නායක මැයි 1 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

මිත්‍ර රටකින් එල්ල වූ අත්වැරදීමක්, ස්ථාවර රජයක් පෙරළා දැමීමට සමත් වේ යැයි කිසිවෙකුත් අනාවැකි පළ නොකරන්නට ඇත. නමුත් 2026 මැයි 7 වන දින ලැට්වියාවේ රෙසෙක්නෙ (Rezekne) නගරය ආශ්‍රිතව සිදුවූ ඩ්‍රෝන ආක්‍රමණය, හුදෙක් තාක්ෂණික දෝෂයකින් ඔබ්බට ගිය බරපතල භූ-දේශපාලනික අස්ථාවරත්වයක් නිර්මාණය කිරීමට සමත් විය. යුක්‍රේන යුද්ධයේ අතුරුඵලයක් ලෙස තම දේශසීමාවට කඩා වැදුණු ඩ්‍රෝන යානා, අවසානයේ අගමැතිනී එවිකා සිලිනා (Evika Silina) ප්‍රමුඛ සභාග රජයේ බිඳවැටීමට මඟ පෑදුවේ කලාපීය ආරක්ෂාව සහ දේශීය දේශපාලනය අතර පවතින සංකීර්ණ සබඳතාව මැනවින් විදහා දක්වමිනි.

රුසියානු ඉලක්ක කරා ගමන් කරමින් තිබූ යුක්‍රේන ඩ්‍රෝන යානා තුනක්, සංඥා අවහිර කිරීම් (Signal Jamming) හේතුවෙන් මඟ වැරදී ලැට්වියානු ගුවන් සීමාවට ඇතුළු විය. මෙහි ඇති දෛවෝපගත උත්ප්‍රාසය නම්, රුසියානු තර්ජන මැඩලීමට යොදාගත් ආරක්ෂක උපක්‍රමයන්ම අවසානයේ මිත්‍ර රටක දේශපාලන අර්බුදයකට මුල පිරීමයි. 2026 වසරේ මුල් භාගයේදී පමණක් වාර්තා වූ මෙවැනි දෙවන සිදුවීම මෙය වන අතර, මෙවර ඉන් එක් යානයක් රෙසෙක්නෙ නගරයේ හිස් තෙල් ගබඩාවක ගැටුණු අතර, දෙවන යානය බිම පතිත විය. තෙවන යානය ලැට්වියානු ගුවන් සීමාව තුළට පැමිණ නැවත ඉන් පිටතට පියාසර කර තිබුණි. මෙම සිදුවීමත් සමඟ අගමැතිනිය සිය දැඩි අප්‍රසාදය පළ කළාය:

"යම් වැරද්දක් සිදු වී තිබේ. මෙම තත්ත්වය තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යාමට අපට නොහැකිය."

මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුතු වැදගත්ම කරුණක් වන්නේ ලැට්වියාවේ ආරක්ෂක වියදම් පිළිබඳවයි. ලැට්වියාව සිය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) 5% ක් වැනි අතිමහත් මුදලක් ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් වෙන් කරයි. මෙය NATO සංවිධානයේ 2% සම්මත මාර්ගෝපදේශය මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි අගයකි.

අනිවාර්ය හමුදා සේවය පවා හඳුන්වා දී ඇති රටක, මෙවැනි විශාල ආයෝජනයක් සිදු කරද්දී මහජනතාව ආරක්ෂක අංශවලින් අපේක්ෂා කරන්නේ “ශුන්‍ය දෝෂ” සහිත ක්‍රියාකාරිත්වයකි. ආරක්ෂක අමාත්‍ය ඇන්ඩ්‍රිස් ස්ප්‍රඩ්ස් (Andris Spruds) ධූරයෙන් ඉවත් කිරීමට අගමැතිනිය ගත් තීරණය පිටුපස තිබුණේ මෙම “පැහැදිලි ප්‍රතිඵල” (clear results) පිළිබඳ මහජන ඉල්ලීමයි. යුදමය තර්ජනයක් පවතින පෙරමුණේ රාජ්‍යයක් (Frontline State) ලෙස, ජාතික ආරක්ෂාවේ සුළු හෝ පළුද්දක් දේශපාලන වශයෙන් මාරාන්තික විය හැකිය.

ඕනෑම ජාතික අර්බුදයකදී තීරණාත්මක වන්නේ භෞතික හානියට වඩා එම මොහොතේ බලධාරීන් දක්වන ප්‍රතිචාරයේ වේගයයි. රෙසෙක්නෙ වැසියන් පවසන පරිදි, ඩ්‍රෝන යානයක් කඩා වැටී පැයක් ගතවන තුරුත් ජංගම දුරකථන හදිසි අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක වී නැත.

මෙම ‘පරිපාලනමය අකර්මන්‍යතාවය’ මහජනතාව තුළ දැඩි අනාරක්ෂිත හැඟීමක් සහ පාලනය පිළිබඳ අවිශ්වාසයක් ඇති කිරීමට සමත් විය. තාක්ෂණික දෝෂ සමාව දිය හැකි වුවද, ආරක්ෂක පද්ධතියක පවතින සන්නිවේදන ප්‍රමාදය දේශපාලනිකව නිදහසට කරුණු ඉදිරිපත් කළ නොහැකි වරදකි. රජය කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය පළුදු වීමට මෙම එක් පැයක ප්‍රමාදය ප්‍රමාණවත් විය.

ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා ඉවත් කිරීම ලැට්වියානු සභාග රජය තුළ පැවති අභ්‍යන්තර ගැටුම් කරළියට ගෙන ආවේය. ඇන්ඩ්‍රිස් ස්ප්‍රඩ්ස් නියෝජනය කළ “ප්‍රගතිශීලීන්” (Progressives) පක්ෂය, තම අමාත්‍යවරයා ඉවත් කිරීමට විරෝධය පළ කරමින් වහාම රජයට ලබා දුන් සහයෝගය ඉල්ලා අස්කර ගත්තේය. ඔක්තෝබර් මාසයේ පැවැත්වීමට නියමිත මහා මැතිවරණයට මාස කිහිපයක් තිබියදී සිදුවූ මෙම ඉවත්වීම රජය බිඳවැටීමට සෘජුවම බලපෑවේය. තම ඉල්ලා අස්වීම ප්‍රකාශයට පත් කරමින් එවිකා සිලිනා දැඩි ස්වරයෙන් මෙසේ පැවසුවාය:

“ආරක්ෂක අමාත්‍ය ධූරය සඳහා ශක්තිමත් අපේක්ෂකයෙකු ඉදිරිපත් කර ඇති මොහොතක… දේශපාලන කටමැත දොඩවන්නන් (political windbags) තෝරාගෙන ඇත්තේ ස්ථාවරත්වය නොව අර්බුදයයි. මා ඉල්ලා අස්වන නමුත් මා උත්සාහය අත හරින්නේ නැත.”

ලැට්වියාවේ දේශපාලන අනාගතය පිළිබඳ තීරණාත්මක බලය දැන් පවතින්නේ ජනාධිපති එඩ්ගාර්ස් රින්කෙවික්ස් (Edgars Rinkevics) සතුවය. NATO සංවිධානයේ විශ්වාසය යළි තහවුරු කිරීම සඳහා “හැකි ඉක්මනින් නව රජයක් පිහිටුවීම” පිළිබඳ සිය තීරණය ඔහු මැයි 15 වනදා ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට නියමිතය.