ආශිකා බ්‍රාහ්මණ
කොළඹ LNW:මැදපෙරදිග කලාපයට පමණක් නොව ගෝලීය ප්‍රජාවටම සැනසුම් සුසුමක් ලබා දෙමින් ඇමරිකාව සහ ඉරානය සටන විරාම එකඟතාව අනුව ගිවිසුම්ගත විය.
ඒ අනුව එම ගිවිසුම් දැන් ක්‍රියාත්මක බවයි ධවල මන්දිරය පවසා තිබෙන්නේ.
ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ප්‍රංශයේ එවියන්-ලෙස්-බේන්ස් හි පැවති G7 සමුළුවට සහභාගී වෙමින් සිටියදී හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය නැවත විවෘත කිරීමට නියමිත මෙම ගිවිසුමට නිල වශයෙන් අත්සන් තැබීය.
අවබෝධතා ගිවිසුමක් ලෙස හැඳින්වෙන කරුණු 14 කින් යුත් එම ගිවිසුම ආරක්ෂා කර ගැනීමේ වැඩි අවධානය යොමුකළ යුත්තේ ඉරානය බවට එක්සත් ජනපදය ප්‍රකාශ කර තිබේ.
ට්‍රම්ප් පරිපාලනය විසින් එම ගිවිසුම “කාර්ය සාධනය මත පදනම් වූ” එකක් ලෙස විස්තර කර ඇති අතර, ඉරානය එහි කැපවීම්වලට අනුකූල වුවහොත් පමණක් ප්‍රතිලාභ ලැබෙන බව පෙන්වා දී තිබේ.
ඒ අනුව මේ සම්බන්ධයෙන් විශ්ලේෂණය කරමින් විදෙස් මාධ්‍ය වාර්තා පෙන්වා දී තිබෙන්නේ එකී ගිවිසුම ඇමරිකාව සහ ඉරානය මත පමණක් සීමා වුවක් නොව ලෝකයේම හිසරදයට ප්‍රතිකාරයක් බවයි.
01.සියලු පෙරමුණුව’ ගැටුම්හි අවසානයක්
ගිවිසුමේ පළමු ඡේදයේ සඳහන් වන්නේ එක්සත් ජනපදය, ඉරානය සහ මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් ලෙබනනය ඇතුළුව “සියලු පෙරමුණු වල” හමුදා මෙහෙයුම් “ක්ෂණික සහ ස්ථිර” ලෙස අවසන් කරන බව ප්‍රකාශ කරන බවයි.
එක්සත් ජනපද දෘෂ්ටිකෝණයෙන් බලන කල, හිස්බුල්ලා සංවිධානයට එරෙහි ඊශ්‍රායල හමුදා මෙහෙයුම් ඉරානය සමඟ ඇති ගිවිසුම අවලංගු කළ හැකි බවට ට්‍රම්ප් වැඩි වැඩියෙන් කනස්සල්ලට පත්ව සිටී.
ටෙහෙරානය, එහි පැත්තෙන්, ලෙබනනය සටන් විරාමයෙන් ආවරණය වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන බව නැවත නැවතත් පවසා තිබේ.
ලෙබනනයේ ඊශ්‍රායල හමුදා මෙහෙයුම් දිගටම කරගෙන යාම “අවබෝධය උල්ලංඝනය කිරීමක්” වන අතර “අවශ්‍ය පියවර ගනු ලැබේ” යනුවෙන් ඉරාන විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ ප්‍රකාශකයෙක් ඊයේ (17) පවසා තිබුණි.
“මෙතැන් සිට” කිසිදු පාර්ශ්වයක් හමුදා මෙහෙයුම් ආරම්භ නොකරන හෝ එකිනෙකාට තර්ජනය නොකරන බවත්, ලෙබනනයේ “භෞමික අඛණ්ඩතාව සහ ස්වෛරීභාවය” සහතික කරන බවත් ගිවිසුමේ සඳහන් වේ.
අවසාන ගිවිසුම ගැටුම ස්ථිර ලෙස “අවසන් කිරීමට” හේතු වනු ඇති බව ගිවිසුමේ සඳහන් වේ.
කෙසේවෙතත් ඊශ්‍රායලය මෙම කරුණට ප්‍රතිචාර දක්වන්නේ කෙසේද යන්න පැහැදිලි නැති අතර ඉදිරියේදී ඊශ්‍රායලයේ හැසිරීම ඇතිකරගත් මෙම ආමය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට හෝ ගිවිසුම උල්ලංඝනය වීමට හේතුවක් වනු ඇත.
02.අභ්‍යන්තර කටයුතු සඳහා ගරු කිරීම
මෙහිදී එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය “එකිනෙකාගේ ස්වෛරීභාවයට සහ භෞමික අඛණ්ඩතාවයට ගරු කරන” බවත්, දෙපාර්ශ්වයේම අභ්‍යන්තර කටයුතුවලට ඇඟිලි ගැසීමෙන් වැළකී සිටින බවත් සඳහන් කරයි.
කෙසේවෙතත් ඉරාන විරුද්ධවාදී කණ්ඩායම් විසින් මෙය සෘණාත්මකව පිළිගැනීමට ඉඩ ඇත.
මෙම වසර මුලදී, ඉරාන නගර පුරා පැතිර ගිය රාජ්‍ය විරෝධී පෙළපාලි අතරතුර “උපකාර ලැබෙන බව” ට්‍රම්ප් ඉරාන විරෝධතාකරුවන්ට පොරොන්දු විය.
03.දීර්ඝ කළ හැකි දින 60ක කාලරාමුවක්
ගිවිසුමේ තුන්වන කරුණට අනුව, එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය දින 60ක “උපරිම” කාලයක් තුළ සාකච්ඡා කර අවසන් ගිවිසුමක් ඇති කර ගැනීමට කැපවනු ඇත. නමුත් එම කාලරාමුව අන්‍යෝන්‍ය එකඟතාවයෙන් දීර්ඝ කළ හැකිය.
දෙරටේ නායකයින් නිල වශයෙන් අවබෝධතා ගිවිසුමට අත්සන් කිරීමෙන් පසු එම දින 60ක ගණන් කිරීම දැන් ආරම්භ වී ඇත.
බදාදා රාත්‍රියේ ප්‍රංශයේ වර්සයිල්ස් මාලිගයේ පැවති G7 පසු රාත්‍රී භෝජන සංග්‍රහයකදී ට්‍රම්ප් ඉරාන ලේඛනයට අත්සන් කළ බව ධවල මන්දිරය නිවේදනය කර තිබුණි. ධවල මන්දිරයට අනුව ඉරාන ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් විසින් ද එය අත්සන් කර ඇත.
මීට පෙර, ට්‍රම්ප් සහ ඉරාන නිලධාරීන් දෙදෙනාම මෙම සතියේ අගභාගයේදී ජිනීවාහි විධිමත් අත්සන් කිරීමේ උත්සවයක් පැවැත්වෙන බව සඳහන් කළහ. එය දැන් ඉදිරියට යයිද යන්න පැහැදිලි නැත.
04.එක්සත් ජනපදය අවහිර කිරීම අවසන් කිරීමට නියමිතය
අවබෝධතා ගිවිසුම අත්සන් කළ පසු, එක්සත් ජනපදය සිය නාවික අවහිර කිරීම් සහ ඉරාන වරායන් මත තබා ඇති “ඕනෑම බාධාවක් හෝ බාධාවක්” ඉවත් කිරීමට පටන් ගන්නා බව සිව්වන කරුණ ලෙස පවසයි.
ගිවිසුමට සහ ඉරාන විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශයට අනුව, අවහිර කිරීම දින 30ක් ඇතුළත සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් වනු ඇත. මෙම කාලය තුළ, ඉරාන වරායන් හරහා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඉඩ දෙන යාත්‍රා ගණන හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ ඉරානය විසින් යථා තත්ත්වයට පත් කරන ගමනාගමනයට සමානුපාතික වනු ඇත.
අවසාන ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමෙන් දින 30ක් ඇතුළත, එක්සත් ජනපදය “ඉරානයේ සමීපයෙන්” ඇමරිකානු හමුදා ඉවත් කිරීමට කැපවී සිටී.
ප්‍රායෝගිකව, මෙයින් අදහස් කරන්නේ පෙබරවාරි 28 වන දින සතුරුකම් ආරම්භ වීමට පෙර එක්සත් ජනපද හමුදාව එහි තිබූ ඉරියව්ව සහ වත්කම් වෙත නැවත පැමිණෙන බවයි.
05.හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය
ගිවිසුමේ කොටසක් සඳහන් කරන්නේ අවබෝධතා ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසු, ඉරානය හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා වාණිජ යාත්‍රා ආරක්ෂිතව ගමන් කිරීමට ඉඩ සැලසීමට “තම උපරිම උත්සාහයන් භාවිතා කරමින්” කටයුතු කරන බවයි. ඒ,කිසිදු ගාස්තුවකින් තොරවය.
යුද්ධය ආරම්භ වී හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දැමූ දා සිට එය විවෘත කරගැනීම එක්සත් ජනපදයේ සැලකිය යුතු අරමුණක් වී තිබුණු අතර එමඟින් ගෝලීය තෙල් මිල ඉහළ යාමටද සෘජු බලපෑමක් එල්ල විය.
තාක්ෂණික හා මිලිටරි “බාධක” ඉවත් කර බිම්බෝම්බ ඉවත් කිරීමේ මෙහෙයුම් සිදු කිරීමේ අවශ්‍යතාවය සැලකිල්ලට ගනිමින් ගමනාගමනය “වහාම” ගලා යාමට පටන් ගන්නා බව ගිවිසුමේ සඳහන් වේ.
නිලධාරීන් මීට පෙර පැවති සාකච්ඡාවකදී හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ප්‍රවාහනය සඳහා යාත්‍රාවලින් ගාස්තු අය නොකරන බව නැවත නැවතත් පැහැදිලි කිරීමට උත්සාහ කළහ.
දිගු කාලීනව, හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය කළමනාකරණය කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ “පුළුල්” ගිවිසුමක් පිහිටුවීමට ඉරානය ඕමානය සහ අනෙකුත් ගල්ෆ් රාජ්‍යයන් සමඟ කටයුතු කරන බව ලේඛනයේ සඳහන් වේ.
දිගු කාලීනව, හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය කළමනාකරණය කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව “වඩා පුළුල්” ගිවිසුමක් ඇති කර ගැනීම සඳහා ඉරානය ඕමානය සහ අනෙකුත් ගල්ෆ් රාජ්‍යයන් සමඟ කටයුතු කරන බව ලේඛනයේ සඳහන් වේ.
ඉරානය තම අයිතිවාසිකම් “ආක්‍රමණශීලී ලෙස” තහවුරු කරනු ඇතැයි එක්සත් ජනපදය විශ්වාස කරයි, නමුත් ගල්ෆ් රාජ්‍යයන් අනාගතයේදී ගාස්තු ක්‍රමයක් ක්‍රියාත්මක වන තත්වයක් “කිසි විටෙකත්” පිළිගන්නේ නැති බව පවසා තිබේ.
06.ඉරානය ප්‍රතිසංස්කරණය සඳහා මුදල්
අවබෝධතා ගිවිසුමේ හයවන කරුණෙන් කියැවෙන්නේ එක්සත් ජනපදය සහ කලාපීය හවුල්කරුවන් ඉරානයේ ප්‍රතිසංස්කරණය සහ ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා අවම වශයෙන් ඩොලර් බිලියන 300 (පවුම් බිලියන 224) ක් වටිනා “නිශ්චිත, අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් එකඟ වූ සැලැස්මක්” සකස් කරනු ඇති බවයි.
අවසාන ගිවිසුමෙන් දින 60 ක් ඇතුළත අවසාන යාන්ත්‍රණය එකඟ වන අතර, සියලුම බලපත්‍ර, අත්හැරීම් සහ අවසර එක්සත් ජනපදය විසින් ලබා දෙනු ඇත.
කෙසේ වෙතත්, මෙයින් අදහස් කරන්නේ එක්සත් ජනපදය මූල්‍යමය වශයෙන් සම්බන්ධ වන බව නොවේ. එක්සත් ජනපදය ඉරානයට “මුදල් සතයක්” ගෙවීමට හෝ අරමුදලට දායක වීමට අවශ්‍ය නොවන බව ද පවසා තිබේ.
ජනාධිපති ට්‍රම්ප් සහ අනෙකුත් නිලධාරීන් ඉරානයට සෘජුවම මුදල් නොගෙවන බව එක්සත් ජනපද මහජනතාවට පැහැදිලි කිරීමට බොහෝ දුර ගොස් ඇති අතර, එය පරිපාලනය පවසන පරිදි ඉරානය සහ ඔබාමා පරිපාලනය අතර 2015 න්‍යෂ්ටික ගිවිසුමට හාත්පසින්ම වෙනස් ය.
07.අවසන් කිරීමට නියමිත සම්බාධක
එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ යෝජනාවලට ඇතුළත් කර ඇති සහ එක්සත් ජනපදය විසින් ඒකපාර්ශ්විකව ක්‍රියාත්මක කරන ලද ඒවා ඇතුළුව ඉරානයට එරෙහි සියලුම ආර්ථික සම්බාධක එක්සත් ජනපදය අවසන් කරනු ඇත.
කෙසේ වෙතත්, කාලරාමුව අපැහැදිලි ය.
අවසාන ගිවිසුමේ කොටසක් ලෙස කාලසටහනට එකඟ වන නමුත්, පසුව සාකච්ඡා වලදී ගැටලුව “වහාම” විසඳීමට ඔවුන්ගේ අභිප්‍රායන් දෙපාර්ශ්වයම පිළිගන්නා බව ලේඛනයේ සඳහන් වේ.
ඉරානය සම්බාධකවලින් දැඩි ලෙස පීඩාවට පත්ව සිටින අතර, ”එක්සත් ජනපද ව්‍යාපාරයක් – ඔපරේෂන් ඉකොනොමික් ෆියු” – ටෙහෙරානය ගෝලීය මූල්‍ය පද්ධතියෙන් කපා හැරීමට උත්සාහ කර ඇත.
08.න්‍යෂ්ටික අවි නැත
ඉරානය න්‍යෂ්ටික අවියක් මිලදී නොගැනීමට එකඟ වී ඇති අතර, ටෙහෙරානය දැනටමත් සතුව ඇති පොහොසත් යුරේනියම් සමඟ කටයුතු කිරීමට දෙපාර්ශ්වයම එකඟ වී තිබේ.
ද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය කිරීමේ ක්‍රමය අපැහැදිලි වුවද ඊළඟ සාකච්ඡා වලදී යාන්ත්‍රණය “අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් එකඟ වනු ඇති” බව ගිවිසුමේ සඳහන් වේ. නමුත් අවම වශයෙන්, ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ හෝ IAEA හි අධීක්ෂණය යටතේ එය ක්‍රියාත්මක වන පරිදි “පහළට” දමනු ඇත.
එක්සත් ජනපදයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරියෙක් මෙය “අවම ප්‍රමිතියක්” සහ එක්සත් ජනපදයට “ප්‍රධාන ජයග්‍රහණයක්” ලෙස විස්තර කර තිබේ.
මෙම වසර මුලදී ඉරානය න්‍යෂ්ටික අවියක් තිබීම වැළැක්වීම එපික් ෆියුරි මෙහෙයුම දියත් කිරීමෙන් තමාට අවශ්‍ය දේවලින් “99%” බව ජනාධිපති ට්‍රම්ප් පවසා තිබේ.
එක්සත් ජනපදය ගනුදෙනුව කාර්ය සාධනය මත පදනම් වූවක් ලෙස විස්තර කර ඇති බැවින්, 7 වන කරුණෙහි දක්වා ඇති සම්බාධක සහනය ඉරානය 8 වන කරුණට අනුකූල වීම සමඟ බැඳී ඇත.
09/10: ‘තත්වය’
ගිවිසුමේ පහත කොටස් දෙකෙහි සඳහන් වන්නේ එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය පොහොසත් යුරේනියම් සීඑන්ඒ සමඟ කටයුතු කරන තෙක් එහි න්‍යෂ්ටික වැඩසටහනේ “තත්වයකට” එකඟ වන බවයි.
ප්‍රායෝගිකව, මෙයින් අදහස් කරන්නේ එක්සත් ජනපදය නව සම්බාධක පනවන්නේ නැති බවයි. මේ අතර, තෙල්, ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන සහ බැංකු ගනුදෙනු සහ ප්‍රවාහනය වැනි අනෙකුත් ආශ්‍රිත සේවාවන් සඳහා නිදහස් කිරීම් නිකුත් කරනු ඇත.
11:තහනම් වූ අරමුදල්
මෙම කරුණ සාකච්ඡා සඳහා සැලකිය යුතු බාධාවක් වී තිබෙන අතර ඉරානය දිගු කලක් තිස්සේ තම තහනම් කළ වත්කම් නිදහස් කළ යුතු බව අවධාරණය කර ඇති අතර එමඟින් රටට තවත් ආර්ථික ජීවන මාර්ගයක් ලබා දීම අපේක්ෂා කරයි.
ලේඛනයේ එකොළොස්වන කරුණෙහි සඳහන් වන්නේ අවබෝධතා ගිවිසුම අත්සන් කළ පසු එක්සත් ජනපදය “ශීත කළ හෝ සීමා කළ අරමුදල් සම්පූර්ණයෙන්ම ලබා දීමට කටයුතු කරන” බවත් සාකච්ඡා අතරතුර ක්‍රියා පටිපාටි එකඟ වන බවත්ය.
එක්සත් ජනපද නිලධාරියෙක් ඊයේ මාධ්‍ය වෙත පවසා තිබුණේ, ගිවිසුමෙන් පසු සාකච්ඡා ඉරානයට ප්‍රතිලාභ ලබා දෙන අතර, එහි අතිශයින් පොහොසත් යුරේනියම් සමඟ කටයුතු කිරීමට පටන් ගැනීම වැනි ගිවිසුමේ අංගයන්ට අනුකූල වන විට, ඇතැම් වත්කම් නිදහස් කරන බවයි.
12-14: නිරීක්ෂණය සහ අවසාන සාකච්ඡා
ලේඛනයේ අවසාන කරුණු කිහිපය ගනුදෙනුව දිග හැරෙන ආකාරය පිළිබඳ සැපයුම් ගෙනහැර දක්වයි.
ප්‍රායෝගිකව මෙය කෙබඳු වනු ඇත්ද යන්න පැහැදිලි නැතත්, එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අවබෝධතා ගිවිසුම ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ අනාගත ගිවිසුමකට අනුකූල වීම නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා “යාන්ත්‍රණයක්” ස්ථාපිත කරන බව ඔවුහු පවසති.
ඉන්පසු, අවබෝධතා ගිවිසුම අත්සන් කර ක්‍රියාත්මක කිරීම ආරම්භ කළ පසු, එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අවසාන ගිවිසුමක් සඳහා සාකච්ඡා ආරම්භ කරනු ඇත.
අවසාන වශයෙන්, අවබෝධතා ගිවිසුමේ සඳහන් වන්නේ එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ යෝජනාවක් මගින් අවසාන ගිවිසුමක් අනුමත කරන බවයි.
