රෂිකා හෙන්නායක ජූනි 20, කොළඹ LNW :
ව්යාපාරික ලෝකයේ මූල්ය කළමනාකරණය යනු අතිශය සංකීර්ණ මෙන්ම අවදානම් සහගත කාර්යයකි. විශේෂයෙන්ම බැංකුවකින් ලබාගත් ණය මුදලක් ගෙවා ගැනීමට නොහැකි වූ විට, අදාළ බැංකුව තම "පරාටේ බලතල" (Parate Execution) භාවිතා කරමින් ඇපයට තැබූ දේපළ වෙන්දේසි කිරීමට උත්සාහ කිරීම ව්යාපාරිකයන් මුහුණ දෙන දැවැන්තම නීතිමය අභියෝගයකි. මෑතකදී දයා සමූහ ව්යාපාරය (Daya Group Limited) සහ මහජන බැංකුව අතර ඇති වූ නීතිමය සටන සම්බන්ධයෙන් අභියාචනාධිකරණය ලබා දුන් තීන්දුව, මෙරට ව්යාපාරික ප්රජාවට මෙන්ම මූල්ය නීති ක්ෂේත්රයට ද අතිශය තීරණාත්මක පාඩම් රැසක් කියා දෙයි.
ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 1.42කට අධික හිඟ ණය මුදල් අයකර ගැනීම සඳහා මහජන බැංකුව ගත් තීරණයට එරෙහිව දයා සමූහ ව්යාපාරය සහ දයා ඇපරල් එක්ස්පෝර්ට් සමාගම විසින් අභියාචනාධිකරණය හමුවේ රිට් (Writ) පෙත්සමක් ගොනු කරන ලදී. එහිදී ඔවුන් විසින් සර්ටියෝරාරි (Certiorari), තහනම් නියෝග (Prohibition) සහ මැන්ඩාමුස් (Mandamus) යන නීතිමය ආඥා ඉල්ලා සිටියද, විනිසුරු ආර්. ගුරුසිංහ සහ ආචාර්ය සුමුදු ප්රේමචන්ද්ර යන විනිසුරු මඩුල්ල එම පෙත්සම ප්රතික්ෂේප කරමින් බැංකුවේ හිමිකම් තහවුරු කළහ
ආර්ථික අර්බුදය ණය ගෙවීම පැහැර හැරීමට නීතිමය පලිහක් නොවේ
දයා සමූහ ව්යාපාරය සිය පෙත්සම මගින් තර්ක කළේ තමන් ණය ගෙවීමට අපොහොසත් වූයේ මෙරට පැවති අසාමාන්ය ආර්ථික පසුබෑම නිසා බවයි. ඔවුන් ඒ සඳහා පහත කරුණු ඉදිරිපත් කරන ලදී:
- 2019 පාස්කු ඉරිදා බෝම්බ ප්රහාරය.
- කොවිඩ්-19 වසංගත තත්ත්වය.
- ඉන්ධන හිඟය සහ රටේ පැවති දේශපාලන අස්ථාවරත්වය.
පෙත්සම්කරුවන් තර්ක කළේ බැංකුව අධික විනිමය අනුපාත (Excessive exchange rates) භාවිතා කරමින් ණය මුදල අසාධාරණ ලෙස ඉහළ නංවා ඇති බවයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම බාහිර සාධක ණය හිමිකම්වලින් නිදහස් වීමට හෝ බැංකුවක නීතිමය අයකර ගැනීමේ ක්රියාවලිය වැළැක්වීමට නීතිමය පලිහක් ලෙස භාවිතා කළ නොහැකි බව අධිකරණය පැහැදිලි කළේය. ණය ගිවිසුමක වගකීම බාහිර ආර්ථික තත්ත්වයන් මත අහෝසි නොවන බවත්, බැංකුව නීත්යානුකූලව තම අයකර ගැනීමේ ක්රියාවලිය ඉදිරියට ගෙනයාමට සුදුසුකම් ලබා ඇති බවත් මෙහිදී තීන්දු විය.
කාලය ඉතා වැදගත් – අයිතිවාසිකම් මත නිදා සිටීමේ ආදීනව (Laches)
රිට් අධිකරණ බලය (Writ Jurisdiction) යටතේ සහන පැතීමේදී කාලය ඉතා තීරණාත්මක සාධකයකි. මහජන බැංකුවේ අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය විසින් පැරටේ බලතල ක්රියාත්මක කිරීමේ යෝජනාව සම්මත කර තිබුණේ 2021 මාර්තු 26 වන දිනයි. නමුත් පෙත්සම්කාර සමාගම් ඒ සම්බන්ධයෙන් අධිකරණයට පැමිණියේ 2022 නොවැම්බර් මාසයේදීය. එනම් වසරකුත් මාස අටක දැවැන්ත ප්රමාදයකින් පසුවය.
නීතියේ පවතින ‘Laches’ හෙවත් අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් නිසි කලට පෙනී නොසිටීමේ මූලධර්මය මෙහිදී දැඩිව බලපෑවේය. මෙම ප්රමාදය සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ තීන්දුවේ මෙසේ සඳහන් විය:
“පෙත්සම්කරුවන් මෙම ප්රමාදය සම්බන්ධයෙන් සෑහීමකට පත්විය හැකි පැහැදිලි කිරීමක් ලබා දීමට අපොහොසත් වී ඇති අතර, ඔවුන් ස්වකීය අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධයෙන් නිදා සිට ඇති බව (Slept on their rights) පෙනී යයි.”
මෙමගින් ව්යාපාරිකයන්ට දෙන පණිවිඩය වන්නේ, බැංකුවක තීරණයක් අභියෝගයට ලක් කිරීමට අවශ්ය නම්, ප්රමාදය (Delay) යනු නඩුවක ජයග්රහණය අහිමි කරන ප්රධානතම සාධකයක් විය හැකි බවයි.
29D වගන්තිය සහ බැංකුවේ නීතිමය සුරක්ෂිතභාවය
මහජන බැංකු පනතේ 29D වගන්තිය යනු ණය ගැතියන්ට එරෙහිව බැංකුවට ඇති දැවැන්ත නීතිමය ආරක්ෂාවකි. මෙම වගන්තිය හරහා ණය ගැතියෙකුට හෝ ඔවුන් හරහා අයිතිවාසිකම් කියන පාර්ශ්වයකට බැංකුවේ පැරටේ බලතල ක්රියාත්මක කිරීමේ යෝජනා අභියෝගයට ලක් කිරීම නීත්යානුකූලව වළක්වා (Statutory bar) ඇත.
පෙත්සම්කරුවන් විසින් ව්යවස්ථාපිත නිවේදන නිසි ලෙස ලබා නොදුන් බවත්, වෙන්දේසි ක්රියාවලිය දෝෂ සහිත බවත් තර්ක කළද, බැංකුව පෙන්වා දුන්නේ 29D වගන්තිය යටතේ මෙවැනි අභියෝග කිරීම් නීතියෙන් සීමා කර ඇති බවයි. ව්යවස්ථාපිත ක්රියා පටිපාටිය අනුගමනය කර ඇති තාක්, බැංකුවේ තීරණය මෙවැනි රිට් ආඥා මගින් අත්හිටුවීම අතිශය දුෂ්කර බව මෙම තීන්දුවෙන් තහවුරු විය.
පදනම් විරහිත නඩුකර සඳහා පැනවෙන ඉහළ මූල්ය දඬුවම
බොහෝ විට ව්යාපාරිකයන් ණය අයකර ගැනීම ප්රමාද කර කාලය ලබා ගැනීම සඳහා නඩු පවරන අවස්ථා ඇතත්, අධිකරණය දැන් එවැනි “පදනම් විරහිත නඩුකර” (Frivolous litigation) දෙස බලන්නේ ඉතා දැඩි පිළිවෙතකිනි. මෙම නඩුවේදී පෙත්සම ප්රතික්ෂේප කිරීමට අමතරව, පෙත්සම්කරුවන්ට රුපියල් මිලියනයක නඩු ගාස්තු (Costs) ගෙවීමට නියම කිරීම විශේෂත්වයකි.
සාමාන්ය රිට් පෙත්සමකදී මෙවැනි ඉහළ නඩු ගාස්තුවක් නියම කිරීම හරහා අධිකරණය ලබා දෙන පණිවිඩය වන්නේ, බැංකුවල නීත්යානුකූල අයකර ගැනීමේ ක්රියාවලියට අනවශ්ය ලෙස බාධා කිරීමට උත්සාහ කරන පාර්ශ්වයන්ට මූල්යමය වශයෙන් ද වගකීමට සිදුවන බවයි.
මෙම නඩු තීන්දුවෙන් ගම්ය වන වඩාත් වැදගත් කරුණ වන්නේ, ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීම සඳහා බැංකුව ලබා දෙන අවස්ථා මග නොහැරිය යුතු බවයි. මහජන බැංකුව අධිකරණය හමුවේ ප්රකාශ කළේ පෙත්සම්කරුවන්ට ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමට අවස්ථා කිහිපයක්ම ලබා දුන් බවත්, වෙන්දේසිය කිහිප වතාවක්ම කල් දැමූ බවත්ය. නමුත් ණය ගැතියා එම අවස්ථා නිසි ලෙස භාවිතා නොකිරීම සහ ගෙවීම් පැහැර හැරීම නිසා, අධිකරණය සිය අභිමතය පරිදි ලබා දෙන රිට් සහන ලබා දීමට මැළි විය.
බැංකු සහ මූල්ය ආයතන සමඟ පවතින ගනුදෙනුවලදී, නීතිමය සටනකට එළඹීමට පෙර සියලු සාකච්ඡාමය විසඳුම් සහ ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ අවස්ථා අවසන් වී ඇත්දැයි විමසා බැලීම ව්යාපාරික ලෝකයේ වඩාත් ප්රායෝගික ප්රවේශයයි. ණය ගැතියාගේ නොසැලකිල්ල හෝ අකර්මන්යතාවය පවතින විට, අධිකරණයේ අනුකම්පාව බලාපොරොත්තු විය නොහැකි බව මෙම තීන්දුව පසක් කරයි.
